analyse

Taliban zitten na aanslag in Kunduz in hun maag met Oeigoerse militanten

De moskee in Kunduz waar vrijdag de aanslag plaatsvond die aan ruim vijftig mensen het leven kostte. Beeld AFP
De moskee in Kunduz waar vrijdag de aanslag plaatsvond die aan ruim vijftig mensen het leven kostte.Beeld AFP

De zelfmoordaanslag op een sjiitische moskee in de Afghaanse stad Kunduz, die vrijdag aan ruim vijftig mensen het leven kostte, zou het werk zijn van een Oeigoerse militant. Dat is slecht nieuws voor de Taliban: China wil hen uitsluitend erkennen en economische hulp geven als ze Oeigoerse extremisten bestrijden.

Al voor hun machtsovername hebben de Taliban China verzekerd dat Afghanistan geen onderdak biedt aan Oeigoerse terroristen. Maar ze zijn er nog steeds, bleek vorige week al. Toen zou een onbekend aantal zijn verwijderd uit het grensgebied met China, in het noorden van Afghanistan, zo meldt Ghandara, een in Centraal-Azië gespecialiseerde nieuwssite op gezag van anonieme Afghaanse en Tadzjikistaanse militaire bronnen.

Lees hier wat u moet weten over de situatie van de Oeigoeren in China.

Na de communistische revolutie in 1949 zijn grote aantallen Oeigoeren in golven naar Pakistan en Afghanistan vertrokken, meestal uit angst voor vervolging of religieuze beperkingen in China. Tegenwoordig worden Oeigoeren in Xinjiang bij wijze van anti-terrorismebeleid onderworpen aan politieke heropvoeding in zogenaamde ‘trainingscentra’ en permanente surveillance. Xinjiang is een Chinese provincie, maar de overwegend islamitische Oeigoerse minderheid ziet dit gebied als hun thuisland.

Harde voorwaarde

In Afghanistan wonen circa tweeduizend Oeigoeren, van wie zo’n tweehonderd zijn aangesloten bij radicale groeperingen zoals Turkestan Islamic party (TIP) en diens voorloper, East Turkestan Islamic Movement (Etim). TIP heeft enkele terroristische aanslagen in China opgeëist.

Omdat Beijing in 2001 de VS steunde in de oorlog tegen terrorisme, in ruil voor Amerikaanse erkenning van Etim als terroristische organisatie, vluchtten Etim-leden na de Amerikaanse inval in Afghanistan in 2001 naar Pakistan. China bleef druk uitoefenen op zowel de Afghaanse als Pakistaanse regering om Oeigoeren uit te leveren. Zodra Pakistan daar werk van maakte, vluchtten ze naar Afghanistan.

De Taliban zitten nu met de Oeigoeren in hun maag. Beijing heeft de bestrijding van Oeigoerse extremisten als harde voorwaarde gesteld voor economische hulp en diplomatieke erkenning. De Taliban weigeren echter terroristische organisaties samen met buitenlandse mogendheden aan te pakken. Een Taliban-delegatie heeft zaterdag tijdens besprekingen met de VS in Qatar samenwerking met de Amerikanen tegen IS in Afghanistan afgewezen.

Huurlingen

Oeigoerse militanten duiken regelmatig op bij andere jihadistische organisaties, zoals Islamitische Staat (IS). Ook hebben ze banden met de Pakistaanse en Afghaanse Taliban. Volgens Oeigoerse zegslieden die met Oeigoerse strijders in Afghanistan in contact staan, zijn ze huurlingen die de gelederen van de verschillende strijdende partijen en terroristische organisaties in Afghanistan versterken.

Videostill van een site die wordt gelieerd aan Islamitische Staat. De man in beeld zou de dader van de terreuraanslag in Kunduz zijn. Beeld
Videostill van een site die wordt gelieerd aan Islamitische Staat. De man in beeld zou de dader van de terreuraanslag in Kunduz zijn.Beeld

Het IS-propaganda-medium Amaq, en Telegram-groepen van Islamitische Staat, zeggen dat een man die bekendstaat als ‘Mohammed de Oeigoer’ zich vrijdag in een moskee in Kunduz met een bomgordel opblies. ‘Als dat waar is, zullen de Chinese zorgen over terrorisme in Afghanistan toenemen. Zorgen waarvoor de Taliban ontvankelijk zijn’, aldus Michael Kugelman, Azië-specialist van het Amerikaanse Wilson Centrum op Twitter.

Oeigoerse activisten betwijfelen of Oeigoerse militanten de aanslag hebben uitgevoerd. De Oeigoerse taalkundige Abdulwali Ayup zegt desgevraagd dat de naam ‘Mohammed de Oeigoer’ niet authentiek is. ‘Religieuze Oeigoerse strijders vernoemen zich naar Oost-Turkestan, de Oeigoerse naam voor ons thuisland, of naar hun geboorteplaats. De toevoeging ‘de Oeigoer’ aan een voornaam werd alleen gebruikt door Oeigoeren die aan het begin van de vorige eeuw communistische organisaties oprichtten. Juist wegens die historische achtergrond verafschuwen Oeigoerse strijders die toevoeging aan hun naam, en zullen die niet gebruiken’, aldus Ayup vanuit ballingschap in Noorwegen.

Ingeslikt

In de Oeigoerse diaspora wordt gevreesd dat Oeigoeren de aanslag in de schoenen wordt geschoven in een opmaat naar een deal tussen de Taliban en Beijing. Hengelend naar economische hulp en erkenning van Beijing hebben de Taliban hun kritiek op de behandeling van hun Oeigoerse geloofsgenoten in China al ingeslikt.

Om Oeigoers verzet tegen de Chinese overheersing te breken, onderhield Beijing sinds eind jaren negentig contacten met de Afghaanse Taliban. Tijdens het eerste Talibanbewind (1996 tot 2001) werden in het jaar 2000 volgens de Amerikaanse non-profitorganisatie Oxus Society for Central Asian Affairs dertien Oeigoeren uitgezet naar China, hoewel ze asiel hadden gekregen in Afghanistan.

‘Het feit dat de oude garde van de Taliban de nieuwe voorlopige regering domineert, maakt opnieuw soortgelijke samenwerking met Beijing mogelijk. Alle in Afghanistan verblijvende Oeigoeren, of ze nu banden met militante groepen hebben of niet, dreigen het mikpunt te worden van de Taliban’, zegt Siegfried Wolf, Zuid-Azië-specialist van de Universiteit van Heidelberg.

In China wacht uitgeleverde Oeigoeren in de regel een lange gevangenisstraf of executie wegens religieus extremisme, terrorisme of separatisme. China zet ook andere landen met Oeigoerse gemeenschappen onder druk om vermeende Oeigoerse extremisten aan Beijing uit te leveren.

. Beeld .
.Beeld .
Meer over