NIEUWS

Taliban grijpen de macht in Afghanistan na twintig jaar terug

Met de bliksemsnelle verovering van Kabul hebben de Taliban zondag de macht gegrepen in Afghanistan. In de hoofdstad heersten chaos en verbijstering onder bewoners en vele tienduizenden die daar hun toevlucht hadden gezocht. De Verenigde Staten, Nederland en andere landen zijn bezig met een spoedevacuatie van hun ambassadepersoneel.

Gezinnen uit de noordelijke provincies zijn gevlucht naar Kabul, waar ze nu door de Taliban zijn achterhaald. Beeld EPA
Gezinnen uit de noordelijke provincies zijn gevlucht naar Kabul, waar ze nu door de Taliban zijn achterhaald.Beeld EPA

De Afghaanse president Ashraf Ghani had zondag, enkele uren voordat de Taliban arriveerden, het land met onbekende bestemming verlaten. Ook andere leden van de regering namen de wijk. Talibanstrijders trokken zondagmiddag op naar het presidentieel paleis, waar zij zondagavond de overwinning claimden. Een oproep om een overgangsregering te formeren, waarover in Qatar nog met de regering van Ghani zou worden gesproken, is door de Taliban afgewezen. Zij beloofden wel dat zij geen geweld zouden gebruiken bij de inname van de hoofdstad.

De Taliban waren eerder al van 1996 tot 2001 aan de macht in wat toen het ‘Islamitisch Emiraat van Afghanistan’ heette. Amerikaanse bombardementen en een invasie maakten een einde aan hun bewind. Hun terugkeer verraste iedereen. Na het vertrek van Amerikaanse troepen uit Afghanistan begonnen zij een militaire campagne waarin zij in nog geen twee weken tijd zegevierend de ene stad na de andere binnentrokken, met Kabul zondag als laatste. Na Kabul was de verovering van Afghanistan een feit.

Zaterdag nog sprak president Ghani de bevolking op televisie toe om te pleiten voor een politieke oplossing. Ook zei hij niet van plan te zijn om ‘de verworvenheden’ twintig jaar na de bevrijding van de Taliban door de Amerikaanse strijdkrachten op te geven. Ook de internationale gemeenschap bleef nog oproepen tot een politieke oplossing. VN-topman Antonio Guterres zei vrijdagavond dat de internationale gemeenschap geen enkele regering zou accepteren die ‘met militair geweld’ aan de macht is gekomen. Gevreesd wordt voor een herhaling van de burgeroorlog die uitbrak toen de Russen in 1989 het land verlieten. De veiligheidsraad van de VN komt maandagochtend bijeen voor een spoedzitting.

Tienduizenden Afghanen, vooral vrouwen die vrezen voor hun leven onder de Taliban, waren naar de hoofdstad gevlucht in de hoop op bescherming van westerse landen. In de stad is chaos uitgebroken van mensen die voedsel hamsteren, geldautomaten leegtrekken en visa en vliegtickets proberen te bemachtigen. Op de luchthaven probeerden honderden Afghanen op het laatste moment nog een vlucht te boeken, onder wie volgens persbureau Reuters ministers en ambtenaren. Kabul liet alleen nog militaire vliegtuigen toe. Veel commerciële luchtvaartmaatschappijen mijden het Afghaanse luchtruim nu geheel, en vliegen er ook niet meer overheen.

Twintig jaar democratie

De machtsgreep van de Taliban zet een streep onder twintig jaar fragiele democratie onder Amerikaans toezicht. In slechts een week tijd hebben de extremisten vrijwel het hele land weten te veroveren. Provincie na provincie gaf het verzet al vrij snel op en droeg wapens en voertuigen over aan de Taliban. Lokale bestuurders en krijgsheren zeiden hiermee een bloedbad te willen voorkomen. Bovendien kregen ze in veel gevallen gelegenheid te vluchten.

Ook in de provincies Uruzgan en Kunduz grepen de Taliban gemakkelijk de macht. In die gebieden voerde Nederland twee missies uit. Van 2006 tot 2010 was er de veiligheidsmissie in Uruzgan. Van 2011 tot 2013 was er de trainingsmissie voor de Afghaanse politie in Kunduz. De laatste zes jaar nam Nederland ook deel aan de brede Navo-missie in het land. In die jaren zetten 30 duizend Nederlandse militairen voet op Afghaanse bodem. 25 van hen kwamen om het leven door aanslagen, gevechtshandelingen of ongelukken.

Aanvankelijk liet de islamitische beweging weten aan de poorten van de stad te blijven om buitenlanders de kans te geven veilig het land te verlaten. Zondagmiddag trokken de Taliban-strijders toch de hoofdstad binnen, om ‘plunderingen te voorkomen’.

Vrijdagavond veroverden de Taliban al Herat en Kandahar, de twee grootste steden na Kabul in het westen en zuiden van het land. Zaterdag en werden daar nog een handvol andere strategische steden en provincies aan toegevoegd, waaronder Mazar-e-Sharif in het noorden van het land dat gold als bakermat van het verzet tegen de Taliban. Zondagmorgen vroeg viel tenslotte Jalalabad in het oosten van het land, waarmee de regering in Kabul volkomen was ingesloten. Enkele uren later stond de Taliban in drie buitenwijken van de hoofdstad.

De Taliban slaan in vergelijking met hun regeerperiode voor 2001 een andere toon aan. In een officiële verklaring zei een woordvoerder dit weekeinde vrouwenrechten te respecteren, geen privébezittingen af te pakken en een vorm van mediavrijheid te aanvaarden. ‘We verzekeren het volk, vooral in Kabul, dat hun bezittingen en levens veilig zijn’, zo zei Taliban-woordvoerder Suhail Shaheen in een interview met de BBC. Zondag vlogen Amerikaanse helikopters af en aan vanaf de ambassade om personeel in veiligheid te brengen. Ook was rook te zien boven ambassadegebouwen die veroorzaakt werd door het verbranden van gevoelige documenten.

De Amerikaanse president Joe Biden heeft de Taliban gewaarschuwd met ‘een snelle en krachtige militaire reactie’ te komen als de militanten Amerikaans personeel in Afghanistan in gevaar brengen. Biden stuurt nog 2.000 extra militairen naar Afghanistan boven de eerder toegezegde 3.000 om de evacuatie te begeleiden van ambassadepersoneel, hulpverleners en Afghaanse tolken en andere medewerkers van de Amerikaanse missie. Ook Groot-Brittannië en Duitsland sturen militairen om de evacuatie van personeel te begeleiden. Het Britse parlement wordt teruggeroepen van vakantie om woensdag te vergaderen over de nieuwe werkelijkheid in Afghanistan.

Meer over