Taiwan en China hervatten dialoog

Taiwan profiteert van de toenadering tussen China en de VS. Voor het eerst sinds 1949 ontvangen de Chinese leiders een gezant uit 'de afvallige provincie'....

TOINE BERBERS

Van onze correspondent Toine Berbers

HONGKONG

China en Taiwan hebben gisteren na een lange, ijzige stilte de dialoog met elkaar hervat. De Taiwanese toponderhandelaar Koo Chen-fu arriveerde in Shanghai voor een vijfdaags bezoek.

Hoewel niemand belangrijke doorbraken verwacht, markeert de reis een belangrijke verbetering in de verhouding tussen twee kemphanen die in het voorjaar van 1996 nog op voet van oorlog met elkaar verkeerden. Koo ontmoette gisteren zijn Chinese collega Wang Daohan, die hij voor het laatst in 1993 had gesproken.

Bovendien zal voor de eerste keer sinds het einde van de burgeroorlog in 1949 een Taiwanese gezant door de allerhoogste communistische leiders worden ontvangen. Koo spreekt zondag in Peking met president Jiang Zemin en vice-premier Qian Qichen.

Wat er aan de orde komt, is evenwel geheim. Taiwan houdt vol dat Koo geen 'besprekingen' voert, maar 'ontmoetingen' heeft, 'die mogelijkheden verschaffen voor overleg'. Met dit wollige taalgebruik wil het de indruk vermijden dat er over hereniging wordt gepraat. Koo sprak bij vertrek de hoop uit dat zijn reis tot betere betrekkingen zal leiden.

In informele gesprekken zou hij liefst alleen alledaagse problemen aansnijden in de verhouding, zoals visserijrechten, vervoersproblemen en de erkenning van juridische documenten en diploma's. Gevoelige onderwerpen als de hereniging wenst Koo te vermijden.

Maar China beschouwt Taiwan als een afvallige provincie en inlijving is het logische gevolg van de communistische overwinning in 1949. Taiwans leiders hebben intussen de claim laten varen dat ze de wettige regering van heel China zijn, maar willen alleen samengaan met het vasteland als dat democratischer en minder arm is geworden. Met andere woorden: voorlopig niet.

Hun 22 miljoen onderdanen zijn welvarend en hechten aan hun democratie, een van de vrijste in Azië. Zij zien sinds enkele jaren veel meer in onafhankelijkheid dan in hereniging. China ziet deze ontwikkeling met onbehagen aan. Het heeft hereniging tot belangrijkste doel van buitenlands beleid verheven en weigert gebruik van militair geweld uit te sluiten.

Peking brak de contacten in 1995 af nadat de Taiwanese president Lee Teng-hui erin was geslaagd een visum voor de Verenigde Staten te bemachtigen. Het meende in dit bezoek Amerikaanse erkenning te bespeuren voor het groeiende onafhankeljkheidsstreven. Met raketlanceringen en vlootoefeningen probeerde China het eigenzinnige eiland in het gareel te krijgen. De spanning liep zo hoog op dat een geschrokken Washington twee vliegdekschepen naar de Taiwanese wateren stuurde om Peking van militaire avonturen af te houden.

Opmerkelijke verbeteringen in de relatie met de Verenigde Staten schiepen het klimaat voor hervatting van de dialoog. President Jiang ontleende veel zelfvertrouwen aan Clintons verzekering dat hij geen onafhankelijkheid voor Taiwan nastreeft.

De Chinese leiders zijn nu genuanceerder over de democratische ontwikkelingen op het eiland. Ze eisen niet langer een Taiwanese knieval voor hervatting van de contacten en lieten naar de Hongkongse pers lekken dat ze de militaire optie voorlopig uitsluiten. Die zou in één klap alle moeizaam opgebouwde goodwill in het Westen wegvagen en het land tot internationale paria maken.

Wel wil Peking de politieke toekomst aansnijden. Met de internationale lof die het oogst voor de behandeling van Hongkong zou het Taiwan willen paaien voor een nieuwe constructie van 'één land, twee systemen'. De Taiwanezen mogen zelfs de democratie en hun eigen leger houden als ze overstag gaan voor de formule 'één land, drie systemen'.

Onderhandelaar Koo zal evenwel zijn Chinese gastheren duidelijk trachten te maken dat er op zijn eiland weinig animo bestaat voor een fusie. Hij kan wijzen op de opmars van de onafhankelijkheidsgezinde DPP, de Democratische Progressieve Partij. Deze won de regionale verkiezingen van afgelopen december en zal mogelijk komend jaar de oude Kuo Min Tang (KMT) als regeringspartij vervangen.

Tegelijkertijd nemen de economische banden toe. Taiwanese investeerders hebben zich massaal op het vasteland gestort. De regering tracht hen te temperen, maar China moedigt deze kapitaalstroom aan. President Lee Teng-hui is zo beducht voor economische chantage van Peking dat hij persoonlijk een miljardeninvestering verhinderde van Formosa Plastics in een olieraffinaderij aan de overkant van de straat van Taiwan.

Ondernemers, bang om de boot te missen in China, spuiden zware kritiek op de restricties. Zij willen juist dat de regering het verbod op directe lucht-, scheepvaart- en postverbindingen opheft.

Reizigers moeten nu nog steeds een geldverslindende omweg via Hongkong maken, voor ze naar China kunnen. Het lijkt een achterhoedegevecht, want de regering is niet in staat de snelle groei van de investeringen te remmen. De twee aartsrivalen zijn politiek uit elkaar gedreven, maar raken langzamerhand economisch nauw verstrengeld.

Meer over