Nieuws

Systematisch racisme bestaat niet in Verenigd Koninkrijk, constateert een overheidscommissie

Groot-Brittannië is het toonbeeld van een succesvolle multi-etnische maatschappij. Dat heeft een commissie vastgesteld die onderzoek heeft gedaan naar aanleiding van de Black Lives Matter-protesten.

Black Lives Matterprotest in Londen in juni 2020, nadat de Amerikaan George Floyd door politiegeweld om het leven kwam.  Beeld Getty
Black Lives Matterprotest in Londen in juni 2020, nadat de Amerikaan George Floyd door politiegeweld om het leven kwam.Beeld Getty

Volgens commissievoorzitter Tony Sewell is racisme aanwezig in de Britse samenleving, maar is er geen bewijs van institutioneel, structureel dan wel systematisch racisme. Het rapport wordt beschouwd als een aanval op de zogeheten ‘critical race theory’, een theorie die ervan uitgaat dat racisme een structureel probleem is, voortkomend uit ‘witte overheersing’. Vanuit progressieve hoek was er kritiek op het rapport en op de individuele commissieleden. Cambridge-professor Priyamvada Gopal vergeleek Sewell zelfs met Joseph Goebbels.

De Britse regering zal tevreden zijn met de conclusie in het rapport. Sewell echoot de woorden van de Brits-Nigeriaanse staatssecretaris Kemi Badenoch, die vorig jaar heeft gezegd dat voor een zwart persoon Groot-Brittannië waarschijnlijk het beste Westerse land is om te wonen. De Conservatieve kandidaat voor het Londense burgemeesterschap Shaun Bailey, een nazaat van de Windrush-generatie, heeft iets soortgelijks beweerd. Het huidige kabinet is het meest multiculturele uit de Britse geschiedenis.

Multi-etnische gemeenschap

Hoewel racisme een hardnekkig probleem is, stelt de commissie dat op het eiland ‘een multi-etnische en multiculturele gemeenschap’ is ontstaan die een voorbeeld is voor ‘de rest van Europa en de wereld’. Door te beweren dat er afgelopen decennia niets is verbeterd op racismegebied en te hameren op ‘witte bevoorrechting’ bestaat het gevaar dat er niets bereikt wordt, zo klinkt het, behalve vervreemding van de gemiddelde burger. Klasse en familiestructuren spelen een grotere rol bij sociale ongelijkheid dan etnische komaf, is het oordeel.

De commissie bestaat uit tien leden, van wie negen afkomstig uit etnische minderheidsgroepen, met ruime ervaring in het onderwijs, de zorg en de politie. Bij de presentatie is de nadruk gelegd op onderwijs, het gebied waar het multiculturele succes het best zichtbaar is. Er staat bijvoorbeeld dat kinderen uit etnische milieus evengoed en in veel gevallen beter op school presteren dan hun witte klasgenoten. De grote achterblijvers zijn, zo hebben cijfers aangetoond, met name de kinderen uit witte arbeidersmilieus.

Cursus vooroordelen

In zijn rapport doet Sewell, een onderwijsadviseur van Jamaicaanse komaf, aanbevelingen. Hij wil af van de afkorting BAME, wat staat voor Black Asian and Minority Ethnic. Volgens hem doet deze parapluterm geen recht aan de ervaringen van de verschillende etnische groepen. Tevens ziet hij weinig heil in de ‘onbewuste vooroordelen trainingen’. Britse overheidsdepartementen zijn al gestopt met deze cursussen. Labour-leider Keir Starmer is teleurgesteld omdat het bestaan van institutioneel racisme erin wordt ontkend.

Reeds voor publicatie kwam er kritiek, onder meer van Sathnam Sanghera, auteur van het pas verschenen boek Empireland. Op Twitter beweerde hij dat iedereen die betrokken was bij dit rapport zich eerder kritisch heeft uitgelaten over het concept ‘institutioneel racisme’ en ‘de cultuur van slachtofferschap’. Sanghera doelt op Sewell zelf, maar ook op Munira Mirza, de Brits-Aziatische die op Downing Street werkt als hoofd van de beleidsafdeling. Tevens klonk het verwijt dat de regering niet naar de waarheid zoekt, maar naar debat.

De mogelijke aanwezigheid van institutioneel racisme is al decennia een punt van discussie. Eind jaren negentig had onderzoeksrechter William Macpherson in een baanbrekend rapport geconstateerd dat racisme welig tierde binnen de Londense politie. Aanleiding van Macphersons rapport was de onwil van het korps indertijd om de schokkende moord in 1993 op de zwarte tiener Stephen Lawrence te onderzoeken. Sewell looft het werk van Macpherson, maar vindt dat de term ‘institutioneel racisme’ sindsdien te makkelijk wordt gebruikt.

Het verwijt van institutioneel racisme dook ook op bij de recentere Windrush-affaire. Door de strenge immigratiemaatregelen van Theresa May kwamen veel Britten van Caribische komaf in de problemen omdat ze niet konden aantonen dat reeds in de jaren zestig of zeventig woonachtig waren op de Britse eilanden. Mensen die al decennia legaal in het land woonden liepen de kans om te worden gedeporteerd. In het rapport staat dat mensen terecht geschokt waren over deze gang van zaken, maar dat er geen racistische moedwil in het spel was.

Lof voor het 264 pagina's tellende rapport kwam van cultuurbeschouwer David Goodhart. De oud-hoofdredacteur van het progressieve maandblad Prospect noemde het ‘een vrijzinnig, eerlijk en op bewijs gebaseerd verhaal'. Hij wees erop dat jonge BLM-activisten veel kunnen leren van Sewell en andere oudgedienden die zijn gepokt en gemazeld in de jaren zeventig en tachtig, decennia waarin racisme veel sterker aanwezig was. De nadruk moet volgens Goodhart liggen op de vooruitgang die sinds die donkere jaren is geboekt.

Meer over