Column

'Syriza is Grieks voor hoop en verandering'

De stormachtige opkomst van Syriza biedt de mogelijkheid de rotte politieke wortels onder de zieke Griekse economie aan te pakken. 'Syriza is wellicht de enige hoop op verandering', betoogt columnist voor de Volkskrant Rens van Tilburg.

OPINIE - Rens van Tilburg
Alexis Tsipras, leider van de politieke partij Syriza. Beeld epa
Alexis Tsipras, leider van de politieke partij Syriza.Beeld epa

Over tien dagen mogen de Grieken weer naar de stembus. Het belooft een nek-aan-nekrace te worden tussen het conservatieve machtsblok Nieuwe Democratie en Syriza, de fusiepartij van kleine linkse en milieupartijen die een maand geleden verrassend als één na grootste uit de stembusstrijd kwam rollen. Syriza doorbrak daarmee een decennialange traditie, waarin conservatieven en socialisten om de beurt Griekenland regeerden.

De conservatieven en socialisten worden gesteund door Europese leiders die verkondigen dat een stem op Syriza een stem tegen de euro is, een beet de hand die Griekenland voedt. De jonge voorman van Syriza, Alexis Tsipras, zegt voor het Griekse lidmaatschap van Europese Unie en euro te zijn, maar tegen de vruchteloze aanpak van de laatste twee jaar. Die moet van hem op de helling. Dit is lang niet zo radicaal als de Europese leiders ons willen doen geloven.

Als Griekenland het afgesproken bezuinigingsprogramma realiseert en bij uitzondering de groeiramingen van de Europese Commissie niet tegenvallen, dan nog resteert in 2020 een staatsschuld van 120 procent van het nationaal inkomen. Economen zien een staatsschuld van 90 procent doorgaans als maximaal houdbaar. De euroregels schrijven zelfs een maximum van 60 procent voor. Beleggers ontvluchten Spanje met zijn staatsschuld van 75 procent.

Cliëntelisme
Belangrijker nog dan deze 'voorraad' schuld is de schulddynamiek. Zelfs al zou je Griekenland vandaag alle schulden kwijtschelden, dan nog heeft het morgen nieuwe leningen nodig. De structurele economische zwakte heeft alles te maken met de politieke verhoudingen, de almacht van conservatieven en socialisten die hun machtsbasis stutten door te strooien met baantjes en andere gunsten. De Griekse economie bezwijkt onder het gewicht van dit cliëntelisme.

Een staatsbestel gestoeld op nepotisme laat zich lastig veranderen door politici die daar goed van leven. Dat toont ook het laatste rapport van de Europese Commissie over Griekenland. Een wetsvoorstel om belastingontwijking aan te pakken, wordt door de gevestigde partijen alsmaar uitgesteld. De Commissie concludeert mismoedig dat een gezond Griekenland 'het overwinnen van bureaucratische vertraging, de weerstand van lobby's en gevestigde belangen' vereist.

Waarom schermen de Europese leiders dan met hel en verdoemenis? Waarom grijpen ze niet de kans om dit parasitaire politieke systeem te hervormen? Syriza kan de nieuwe bezem zijn die schoonveegt. Ook zonder Syriza is er alle reden tot heroverweging van de bestaande afspraken tussen Griekenland, IMF en EU. Er is ook niets mis met andere voorstellen van Syriza als het beëindigen van de geldverslindende wapenwedloop met Turkije en het winnen van energie uit de in Griekenland ruimschoots voorradige zon.

Politieke fusiepartijen van communisten en groenen zijn geen onbekenden op het Europese politieke toneel. De Groenen hebben in Duitsland en Frankrijk regeringsverantwoordelijkheid gedragen. In Nederland was het GroenLinks dat het Europese gezicht redde van de politieke brokkenpiloten van VVD en CDA. In het aangezicht van de macht blijkt zelfs met de SP te praten over marktwerking in de zorg, het ontslagrecht en de pensioenleeftijd.

Onhaalbaar
Uiteraard is een regering aangevoerd door een jonge coalitie van bestuurlijk onervaren partijen niet zonder risico's. Sommige programmapunten van Syriza, zoals de wens de pensioenen en lonen te verhogen, zijn onhaalbaar. De Griekse loonstijgingen van de eerste eurojaren waren een financiële bubbel die wel moest barsten. Deze realiteit moeten de Grieken onder ogen zien. Andersom moeten de eurolanden hun even onrealistische verwachtingen over het terugbetalen van de Griekse schuld loslaten. Als ze dan ook nog echt werk maken van het belasten van elders gestalde Griekse gelden, dan is een nieuw en beter akkoord tussen Griekenland en de EU mogelijk.

Barack Obama won zijn presidentschap met een boodschap van hoop en verandering. Vier jaar later is het nog altijd meer een kwestie van hoop dan van verandering. Ondertussen wankelen de liberaal-conservatieve politici die de toon hebben gezet: Berlusconi en Sarkozy zijn vertrokken, Merkel en Cameron incasseerden gevoelige regionale verkiezingsnederlagen. Oude waarheden staan ter discussie, van hypotheekrenteaftrek tot de 3-procentsnorm. De stormachtige opkomst van Syriza biedt de mogelijkheid de rotte politieke wortels onder de zieke Griekse economie aan te pakken. Syriza is wellicht de enige hoop op verandering. Die mag de Europese Unie niet links laten liggen.

Rens van Tilburg is econoom en columnist voor de Volkskrant.

De gevestigde partijen zijn te veel vergroeid met het nepotisme

undefined

Meer over