Syrische president twijfelt over te varen koers

De Syrische president Bashar al Assad laveert tussen vernieuwen en het te vriend houden van de oude garde. De echte test moet nog komen: economische hervormingen....

Op de eerste staatsiefoto van de jonge Syrische president Bashar al Assad heeft hij een brede glimlach op zijn gezicht en ziet hij eruit als een jonge, vriendelijke, toegankelijke man. Op de tweede foto kijkt hij ernstig; met zijn gefronste wenkbrauwen lijkt hij op zijn strenge vader.

Het verschil in de foto's, die staan in telefoonboeken en hangen in winkels en kantoren, toont de twijfel die Bashar heeft over welke koers hij moet varen. Zijn aarzeling of hij de teugels wat moet laten vieren of juist moet aanhalen, geeft ook aan dat zijn handen op vele manieren zijn gebonden, zowel op binnenlands als buitenlands gebied.

Toen zondag een Syrische stelling werd getroffen door Israëlische luchtaanvallen was de eerste reactie dat Damascus het recht had zichzelf te verdedigen. Met andere woorden: Syrië zou niet meteen terugslaan. Vervolgens zei Bashar donderdag dat Syrië de Israëlische agressie niet onbeantwoord zou laten.

Maar Bashar weet dat elk militair antwoord op de Israëlische actie een catastrofe zou zijn voor het zowel technisch als tactische verouderde Syrische leger. Hij kan het zich echter niet veroorloven zwak te lijken nu hij in de schaduw van zijn imposante en sluwe vader opereert. Nu al klagen critici binnen het regime erover dat ten tijde van vader Hafez al Assad niemand de Syrische invloed op het kleine buurland Libanon ter discussie had durven stellen.

Over de Hoogte van Golan stelt Bashar zich compromisloos op. Maar hoe ver hij zich op binnenlands gebied van zijn vaders politiek zal durven verwijderen en hoe snel, dat is onduidelijk. 'Dertig jaar lang wist iedereen in Syrië waar hij aan toe was, wat mocht en wat niet. Nu weet ineens niemand iets, althans tot nu toe', zegt een westerse diplomaat.

Toen Bashar tien maanden geleden aan de macht kwam in de eerste zoon-vaderopvolging buiten een koninkrijk in de Arabische wereld, ging er een golf van euforie over het land. De Syriërs zagen in Bashar een moderne, pro-westerse man die hun land uit een dertig jaar durend isolement zou verlossen.

In februari kwam aan alle nieuwe openheid een eind, toen werd bekendgemaakt dat voor alle samenkomsten van meer dan vijf personen toestemming moest worden verkregen van de veiligheidsdienst. Nu geldt weer een noodwet uit 1963, wat inhoudt dat ook voor trouwpartijen permissie moet worden gevraagd.

De vraag die iedereen zich stelt is wie een eind heeft gemaakt aan alle openheid: Bashar of de oude garde die met zijn vader de dienst uitmaakte. Het is ook onduidelijk of de maatregel slechts tijdelijk is. Een waarnemer zegt dat iedereen wellicht te snel heeft aangenomen dat Bashar pro-westers is, alleen maar omdat hij daar enige tijd heeft doorgebracht. Anderzijds kan eenjonge oogarts moeilijk een dertig jaar oud regime desavoueren. Tenslotte was dat regime, hoe corrupt en gestoeld op terreur ook, van zijn eigen vader..

'We weten wie Bashar was voor hij aan de macht kwam', zegt een waarnemer, 'we weten niet of de macht hem heeft veranderd.' In kringen rond de president wordt gezegd dat Bashar nog steeds achter de veranderingen staat, maar dat hij langzamerhand in de gaten krijgt dat zijn taak moeilijker is dan verwacht. Zij voorspellen dat de economische hervormingen voorrang krijgen. Die zullen vergezeld gaan van beperkte politieke veranderingen, uitgesmeerd over langere tijd.

Al zou Bashar nog zo graag hervormingen willen, feit blijft dat hij wordt geconfronteerd met een stoet corrupte socialistische apparatsjiks, die zich heftig zullen verzetten tegen elke aantasting van hun privileges. 'Uiteindelijk bestaat de oude garde uit iedereen die de vruchten plukt van het oude regime. Dat zijn alle leden van de Ba'athpartij, meer dan een miljoen mensen', zegt Dajani.

Dat geldt voor de grenswacht die geld krijgt voor elke auto die Syrië binnenkomt, maar ook voor familieleden en vrienden van diegenen die alle grote joint-ventures tussen staat en private sector monopoliseren, zoals het nieuwe mobiele-telefoonnetwerk.

Economische hervormingen zullen een geweldige klus vormen, terwijl veel intellectuelen en economen zeggen dat economische en politieke veranderingen in Syrië hand-in-hand moeten gaan.

Maar de paar veranderingen die er waren, worden als te verstrooid en kosmetisch gezien om echt effect te kunnen hebben. Er is geen enkel plan voor hervormingen aangekondigd en waarnemers vragen zich af of er wel een plan is. Hervormingen zijn hard nodig in een land met een werkloosheidspercentage van zo'n 20 procent, drie jaar achter elkaar economische nulgroei en een bevolking van zeventien miljoen mensen, die bijna voor de helft jonger dan vijftien zijn.

Volgens Dajani moet de echte test voor president Bashars bereidheid te liberaliseren, te democratiseren en een vrijemarkteconomie te introduceren nog komen. 'We zullen zien aan het aantal jonge, moderne ministers die Bashar in zijn volgende regering zal benoemen, welke weg hij kiest voor Syrië.'

Meer over