Syriës chemische wapens zijn nog niet weg

Rusland en de VS dwongen Syrië tot het opgeven van zijn chemische wapens. De voltooiing van dat proces verloopt traag. En draagt Assad wel echt alles over?

De internationale zorgen over de ontmanteling van Syriës chemische wapens groeien met de dag. Bijna een jaar na de grote gifgasaanval nabij Damascus bezit Bashar al-Assad nog altijd een klein deel van het arsenaal.

De uitvoering van het bejubelde internationale akkoord dat Assad dwong zijn voorraden sarin, mosterdgas en VX, een zenuwgas, op te geven, stokt in de eindfase. Sinds Damascus op 27 april de deadline miste om alle chemische wapens af te staan, staat de ontmanteling vrijwel stil. De Nederlandse VN-diplomate Sigrid Kaag, die de ontmantelingsmissie leidt, zal deze week aan de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties uit de doeken doen hoe het ervoor staat.

De vernietiging is nog niet eens begonnen. Als Damascus volgens afspraak eind april het laatste deel van het arsenaal had opgegeven, was de wereld getuige geweest van 's werelds eerste vernietiging op zee van massavernietigingswapens. Ergens op de Middellandse Zee zou op het Amerikaans militair vrachtschip Cape Ray 540 ton aan chemische wapens 'geneutraliseerd' worden, onder bewaking van tien marineschepen. Op 30 juni moest de wereld verlost zijn van Syriës dodelijke arsenaal.

undefined

Latakia

Syrië heeft 92,8 procent overgedragen aan de VN en de OPCW, de internationale organisatie die toeziet op het verbod op chemische wapens. De laatste 7,2 procent, verzegeld in zestien containers, is opgeslagen vlak bij Damascus. De overdracht van die 7,2 procent kan volgens de Syrische regering niet plaatsvinden, omdat Damascus het gebied niet volledig beheerst. Ook betwijfelt de regering, liet VN-secretaris-generaal Ban Ki-moon de Veiligheidsraad vorige week weten, of die zestien containers veilig vervoerd kunnen worden naar de havenstad Latakia.

Het Deense vrachtschip Ark Futura en de Noorse Taiko, waarop het arsenaal nu is opgeslagen, liggen al weken te wachten. Zonder de laatste 7,2 procent kan de Cape Ray niet met het vernietigen beginnen. De Scandinavische schepen hebben beide zo'n honderd containers aan boord, gevuld met grondstoffen om de zenuwgassen sarin en VX te maken. De Ark Futura heeft zelfs drie containers met mosterdgas van Assad dat direct inzetbaar was.

Beide vrachtschepen liggen bij Cyprus klaar om de laatste zestien containers op te halen. Vervolgens zullen ze koers zetten naar de Italiaanse haven Gioia Tauro. Daar worden de chemische wapens overgebracht naar de Cape Ray. Assads arsenaal, ooit het grootste van het Midden-Oosten, zal door de VS door middel van hydrolyse geneutraliseerd worden. Met heet water worden de wapens en grondstoffen onschadelijk gemaakt. Hiervoor zijn op het dek, in tenten, twee speciale installaties gebouwd.

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Kerry toonde zich vorige week zelfverzekerd over de overdracht van de zestien containers. 'Het zal plaatsvinden', aldus Kerry die samen met Rusland de druk op Assad opvoerde om actie te ondernemen.

Lukt het alsnog, dan kan de chemische ontwapening van Syrië een voorbeeld worden voor de toekomst. Alleen: hééft Assad wel alles keurig overgedragen? Berichten dat Damascus nooit open kaart heeft gespeeld over de omvang van het arsenaal - inclusief grondstoffen 1.300 ton, volgens Syrië - zijn er vanaf het begin geweest.

Met name Israël was wantrouwend dat Assad zo makkelijk en gewillig afstand deed van de wapens. Amerikaanse functionarissen uitten eind vorig jaar anoniem de vrees dat Syrië probeerde een deel van de strijdgassen te verbergen. Omdat de regering-Obama niet protesteerde, zijn die berichten niet serieus genomen. Washington heeft de internationale ontmantelingsoperatie steeds geprezen als succesvol.

Maar volgens Britse, Franse en Amerikaanse inlichtingendiensten, zo werd in april bekend, zou Syrië 'een substantieel' deel van de massavernietigingswapens niet hebben aangemeld. Damascus zou, volgens Westerse diplomaten die de informatie hebben gezien, nog steeds in staat zijn chemische wapens in te zetten tegen de rebellen.

De drie landen zijn er 'met een grote mate van zekerheid' van overtuigd dat Syrië te lage aantallen heeft opgegeven. In april diende Damascus een nauwkeuriger lijst in van het arsenaal. De vorig jaar gemelde aantallen kwamen niet overeen met wat inspecteurs ter plaatse aantroffen.

De vermoedens van de inlichtingendiensten wonnen in mei aan kracht. Volgens de Franse minister van Buitenlandse Zaken Fabius zijn er 'aanwijzingen' dat het Syrische leger sinds oktober veertien keer chemische wapens heeft ingezet. Volgens Human Rights Watch blijkt uit lokaal onderzoek dat in april vanuit legerhelikopters chloorgas is ingezet in drie stadjes. Ook Kerry heeft gezegd dat uit 'ruwe gegevens' blijkt dat Damascus deze wapens heeft ingezet. Maar de smoking gun die de theorie moet staven dat Syrië een deel van het arsenaal heeft verstopt, is nog altijd niet gevonden.

undefined

Meer over