Swingend en bloedstollend

Bij de bookmakers is Julian Barnes met zijn ijzersterke The Sense of an Ending favoriet voor de belangrijkste Britse literatuurprijs, maar Hans Bouman zet zijn geld op het debuut van Stephen Kelman: Pigeon English.

HANS BOUMAN

De jury van de Man Booker Prize heeft zich bij de samenstelling van de shortlist dit jaar laten leiden door wat men de 'leesbaarheid' van de uitverkoren romans noemde. 'Wij waren op zoek naar boeken die je echt voor je plezier leest', aldus juryvoorzitter Dame Stella Rimington, auteur en voormalig directeur-generaal van de Britse binnenlandse veiligheidsdienst MI5.

Haar collega-jurylid Chris Mullin, auteur en politicus, noemde als criterium dat dat de boeken 'had to zip along'. Vrij vertaald: 'moesten lezen als een trein'.

Het meest prominente slachtoffer van deze benadering, zo bleek toen begin september de zes titels van de shortlist bekend werden, was het door de critici juichend ontvangen A Stranger's Child (Kind van een vreemde) van Alan Hollinghurst, tot dat moment de torenhoge favoriet bij de bookmakers. Prachtig boek, maar inderdaad niet het prototype van de lekkere weglezer.

Van de zes boeken die wel werden uitverkoren zijn er twee afkomstig van debutanten: Stephen Kelman en A.D. Miller. Julian Barnes en Carol Burch haalden in het verleden respectievelijk driemaal de shortlist (Flaubert's Parrot, England, England en Arthur & George) en eenmaal de longlist (Turn Again Home). Het traditionele Gemenebest-element wordt dit jaar vertegenwoordigd door twee Canadese auteurs: Patrick deWitt and Esi Edugyan.

Half Blood Blues van Esi Edugyan (Serpent's Tail, € 10,99) vertelt over een groepje zwarte jazzmusici: de Amerikanen Sid en Chip en de gemengd Frans-Afrikaans-Duitse 'Rijnland bastaard' Hiero. Het boek begint in het Parijs van 1940, de stad waarnaar de aanvankelijk in Berlijn opererende band is gevlucht nadat hun Joodse pianist door de Nazi's is gearresteerd. Als ook Parijs aan 'de laarzen' ten prooi valt, wordt Hiero gearresteerd.

Vervolgens maakt de roman een tijdssprong naar 1992, als Sid en Chip in Berlijn de première bijwonen van een film over Hiero. Deze is inmiddels een jazzlegende geworden, maar sinds hij is afgevoerd naar Sachsenhausen is niets meer van hem vernomen. Hoewel de oorlog en met name de rassenpolitiek van de Nazi's een belangrijke factor in deze roman vormen, richt het echte drama zich op het Salieri-complex van verteller Sid tegenover de veel getalenteerdere Hiero. Plottechnisch kent het boek mindere momenten, maar de slang waarin het is geschreven zingt en swingt.

Eveneens uitblinkend door zijn overtuigende spreektaalgebruik is Pigeon English (Bloomsbury, € 15,95; vertaling: Bezige Bij, € 18,90). Auteur Stephen Kelman heeft zich bij het schrijven laten inspireren door de moord op een tienjarig immigrantenkind uit Nigeria, een van de vele fatale steekpartijen die Londen sinds een aantal jaren teisteren. Als de elfjarige Harri Opoku, kersvers immigrant uit Ghana, hoort dat een populaire jongen bij hem in de (achterstands)wijk zonder reden is doodgestoken en de politie de daders niet weet op te sporen, besluiten hij en een vriendje zelf op onderzoek uit te gaan.

Het verhaal dat volgt heeft begrijpelijkerwijs meer het karakter van een Bildungsroman dan van een detective. Kelman slaagt er verrassend goed in in de huid te kruipen van een personage dat qua leeftijd en cultuur ver van hemzelf afstaat, al kun je je als lezer soms niet aan de indruk onttrekken dat hij, in zijn streven de harten van de lezers te winnen, Harri een tikje naïever maakt dan echt aannemelijk is.

In Carol Birch' Jamrach's Menagerie (Canongate, € 10,95) reizen we af naar de negentiende eeuw, waar in de straten van Londen de achtjarige Jaffy Brown bijna wordt verslonden door een Bengaalse tijger. Het beest maakt deel uit van de verzameling wilde dieren uit de titel, waarin Charles Jamrach (een historische figuur) handel drijft. Jaffy treedt bij de dierenhandelaar in dienst en belandt uiteindelijk op een walvisvaarder die naar de Javazee zal afreizen om daar een 'draak' (lees: een Komodovaraan) te vergaren.

Het grootste deel van de roman verhaalt van de enerverende zeereis, die natuurlijk niet keurig volgens plan verloopt maar wel een levendig en bij vlagen intrigerend beeld geeft van het Spartaanse leven aan boord en de psychologie van de zeeman.

Bij het smelten van de sneeuw worden niet alleen de sneeuwklokjes maar ook de lijken zichtbaar, zoals lezers van Donna Tartts The Secret History zich zullen herinneren. In het van corruptie en geweld vergeven Moskou aan het begin van de 21ste eeuw is 'sneeuwklokje' ('snowdrop') dan ook Bargoens voor lijk. Vandaar de titel van A.D. Millers literaire thriller Snowdrops (Atlantic, € 10,95; vertaling Sneeuwklokjes in Moskou, Prometheus, € 17,50).

Miller legt in dit boek, opgebouwd rond de naar Moskou afgereisde Britse bedrijfsjurist Nick Platt, een bloedstollend hoog verteltempo aan de dag. Indringend schetst hij de machinaties die het 'nieuwe Rusland' kenmerken. Daarbij graaft hij helaas niet erg diep in de zielen van zijn personages, maar betoont zich zonder meer licensed to thrill.

Met The Sisters Brothers, de tweede roman van Patrick deWitt (Granta, € 15,95), is voor het eerst een 'Wild West-roman' tot de Booker-shortlist doorgedrongen. Maar inderdaad: tussen aanhalingstekens. Het boek is in de Britse kritiek met de films van de Coen Brothers vergeleken, en wie zich een voorstelling maakt van een roman ergens halverwege True Grit en O Brother Where Art Thou (spelend anno 1850) heeft een idee van de spirit die deWitt hier tot leven wekt.

Charlie en Eli Sisters zijn huurmoordenaars die op zoek gaan naar een goudzoeker, met de opdracht hem om te leggen. Binnen deze serieuze context is de roman uitgesproken humoristisch, wat vooral te danken is aan de schitterende verteller Eli, de dikkige, tobberige, in hilarische observaties grossierende jongere broer. Een lach op elke pagina in dit originele boek.

The Sense of an Ending (Cape, € 18,95; vertaling Alsof het voorbij is, Atlas, € 19,95) van Julian Barnes werd al eerder op deze pagina's besproken. Deze soeverein vormgegeven bespiegeling over de aard van de herinnering, aan de hand van de terugblikkende, gaandeweg steeds minder sympathieke Tony Webster, is bij de bookmakers favoriet. Dat komt ongetwijfeld omdat Barnes de enige grote naam is op deze shortlist, maar het leidt geen twijfel dat zijn roman de andere vijf in psychologische en filosofische diepgang, stijl en karakterisering naar de kroon steekt.

Maar is het ook de lekkerste weglezer? Gezien literaire opvattingen van deze jury zou ik mijn ponden op Stephen Kelman zetten.

De winnaar van de Man Booker Prize 2011 wordt op dinsdagvond 18 oktober bekendgemaakt tijdens een diner in de Guildhall in Londen.

undefined

Meer over