Subtiel lesboek van vorm en tegenvorm

De vraag of de economische neergang van invloed is op de verschijningsvorm van het Nederlandse boek wordt door de jury van De Best Verzorgde Boeken 2002 niet eens opgeworpen....

Hub. Hubben

Het ogenschijnlijk meest glossy boek ontwierp Swip Stolk bij een overzichtstentoonstelling van schoenenontwerper Jan Jansen. Elke pagina, en dus ook alle afgebeelde schoenen, zijn met UV-lak bespoten en als je het boek hebt doorgenomen, begrijp je mannen met een fetisjisme voor damesschoenen.

Aanzienlijk minder opulent uitgegeven is Heftig vel, waarin het ontwerperscollectief SYB een reeks schokkende foto's van huidpatiënten verwerkte die zich pas na het opensnijden van de pagina's aan de lezer openbaren.

De drie dikste boeken zijn tevens de meest complexe wat betreft typografie en zetwerk.

Finnegans Wake, verschenen in de prachtige Gouden Reeks van Athenaeum-Polak & Van Gennep, is tweetalig. Het verbluffende is, dat ondanks de verschillen in lengte van de Engelse en de Nederlandse tekst, het parallelle paginaverloop van beide versies vrijwel gelijk is door het toepassen van een aantal geraffineerde typografische trucs.

Van bijna onvoorstelbaar gepietepeuter was ook sprake bij Van Dale groot woordenboek hedendaags Nederlands.

Letterman Peter Matthias Noordzij voerde eigenhandig de typografische directie over dit boek dat, zoals inmiddels de meeste woordenboeken van Van Dale, in de Lexicon wordt gezet maar hier bovendien op elk van de 1740 pagina's een lichtblauwe steunkleur bevat. Hetgeen de leesbaarheid sprongsgewijs vooruit helpt.

Opperlans! van Battus is al even geslaagd, al moest Bram van Baal het in typografische zin opnemen tegen Harry Sierman die twintig jaar geleden de eerste editie opzienbarend vormgaf.

De recente vestiging van nieuwe fotoinstituten en - galeries lijkt tevens een impuls te geven aan de productie (en de afzet) van fotoboeken. Ook hier is de jury wars van praalhanserij. Een boek als Kerkdorp-Polderdorp, een beeldverhaal van Andrea Stultiens over twee dorpen, is een juweel door papierkeuze, typografie en de rangschikking van ontroerende oude en nieuwe foto's.

Maar onder de 42 bekroonde boeken zijn er twee die de andere ver achter zich laten. Het eerste heet simpelweg Kaba ornament. Bedenker, zetter en ontwerper Bram de Does noemt het een 'bibliofiel lesboek' waarin hij op zoek gaat naar de combinatiemogelijkheden van de twee Kaba-ornamenten - een vorm en zijn tegenvorm. Het resultaat is een fantastisch overzicht van ontelbaar veel patronen, randen en vignetten.

Ook Nynke M. Meijer hield bij Jan Palach. Morgen word je wakker geboren alles in eigen hand; het was haar afstudeerproject, inmiddels ook in Leipzig bekroond en wel met de Gouden Letter, de hoogste onderscheiding die de jury van de Schönste Bücher aus aller Welt heeft te vergeven. Het eerbetoon aan de student die zich ruim dertig jaar geleden in Praag zelf in brand stak, is gedrukt op kringlooppapier en de vele archieffoto's komen van de kopieermachine. Je blijft bladeren.

Meer over