'Stuur een brief, krijg ik te horen'

Mensenrechtenactivist Munir werd slachtoffer van dat waartegen hij streed: politieke moord. Zijn vrouw stuit in Nederland op tegenwerking. 'Ik mag toch zeker wel weten hoe mijn man is overleden?'

Van onze correspondent Michel Maas

Suciwati stuit op een muur van diplomatiek stilzwijgen en ondoorzichtige procedures. De Nederlandse overheid weigert haar persoonlijk in te lichten, en speelt in plaats daarvan alles via de Indonesische overheid. Suciwati: 'Ik heb het gevoel dat er een spel wordt gespeeld.'

Munir, de meest uitgesproken mensenrechtenactivist van Indonesië, stierf op 7 september op een vlucht van Jakarta naar Amsterdam. Hij was tijdens de vlucht ziek geworden en overleed drie uur voor de landing. In zijn bloed, zijn maag en zijn urine werd een dodelijke concentratie arsenicum aangetroffen. Munir was het slachtoffer geworden van dezelfde praktijk die hijzelf jarenlang in Indonesië had bestreden: een politieke moord.

Dat nieuws is in Den Haag de daaropvolgende weken zeer zorgvuldig bewaard, waarna het al even zorgvuldig aan de Indonesische overheid werd overhandigd. Op 13 oktober was het toxicologisch rapport klaar, waarin de vergiftiging onomstotelijk werd vastgesteld. Pas eind oktober lichtte de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Bot zijn Indonesische collega Wirayuda in over dit uiterst gevoelige nieuws.

Op 30 oktober kreeg de Indonesische regering een kopie van het volledige autopsierapport. Voor Nederland leek de zaak daarmee klaar: vanaf dat moment was het een Indonesische kwestie, en daarin mocht Nederland zich niet mengen. Indonesië slaagde erin het nieuws nog tot 10 november uit de media te houden. Suciwati vernam het bericht over de vergiftiging van haar man die dag uit de Nederlandse pers. Niemand had de moeite genomen haar in te lichten. En dat is zo gebleven.

'Waarom is het zo moeilijk?' vraagt Suciwati. 'Ik heb toch zeker het recht te weten waaraan mijn man is overleden? Ik ben erg teleurgesteld. Alles wat ik te horen krijg is: ''Stuur een brief.'' Ik ben bang dat dat ook tot niets zal leiden, maar ik zoek nu toch maar uit hoe zij die brief willen hebben. Hij schijnt via het Indonesische ministerie van Justitie en dat van Buitenlandse Zaken naar Nederland te moeten. Ik zal doen wat ze vragen, en dan zal ik wel zien. Ik snap werkelijk niet waarom het zo moet. Waar is dit gepingpong voor nodig?'

Nederland heeft uiteindelijk alleen het autopsierapport overhandigd - niet aan de politie maar aan het ministerie van Buitenlandse Zaken in Jakarta. Suciwati heeft geen kopie gekregen. De autoriteiten in Den Haag beroepen zich op diplomatieke omgangsvormen die dat zouden verbieden. Het is aan de Indonesische regering om gegevens door te geven, heet het.

In de Indonesische media wordt fel uitgehaald naar Nederland, dat gegevens achterhoudt en het onderzoek naar de moord frustreert. Ook zonder Nederlandse tegenwerking vlot dat al niet erg. De Indonesische politie is pas in actie gekomen nadat de zaak breed in de media werd uitgemeten. Ook met het verdere onderzoek wordt weinig haast gemaakt, terwijl er een grote kans is dat de dader gewoon op de passagierslijst van Munirs Garuda-vlucht staat.

Arsenicum is een snelwerkend gif. Dat betekent dat Munir het heeft binnengekregen na vertrek uit Jakarta. Suciwati: 'Munir was opgewekt en had nergens last van toen hij vertrok. Hij dronk een glas melk bij Dunkin Donuts op het vliegveld. Wat er na het inchecken gebeurde weet ik niet.' De moordenaar moet hebben toegeslagen in het vliegtuig, of op het vliegveld van Singapore, waar Munir een tussenlanding maakte.

Munir heeft in het verleden talloze moorden aangekaart die nooit waren opgehelderd, omdat de moordenaars gezocht moesten worden in hetzelfde 'apparaat' van militairen en politie dat de moord moest onderzoeken. Ook nu wordt getwijfeld aan de wil van de politie om de schuldige te vinden.

Suciwati: 'De politie werkt. maar wij hebben hard moeten duwen om ze aan het werk te krijgen. Ik mag niet te negatief denken. Wij moeten afwachten, wij zullen zien.' Suciwati en Imparsial hebben bedreigingen ontvangen: een aan stukken gehakte kip met de boodschap het niet te wagen het Indonesische leger van de moord op Munir te beschuldigen.

'Wat ik wil is, dat er een echt, transparant onderzoek komt. Ik heb president Susilo Bambang Yudhoyono ontmoet. Hij wil een einde maken aan corruptie, hij wil de Indonesische rechtsstaat herstellen, zegt hij. Hij heeft beloofd een onafhankelijke onderzoekscommissie te zullen vormen. De vraag is: zal hij dat echt doen? Ook dat moeten wij afwachten. Maar de president is mijn enige hoop.'

Meer over