nieuws

Studie: omikron nam stukje uitsteeksel over van verkoudheidsvirus

De omikronvariant van het coronavirus heeft naar het zich laat aanzien een stukje van zijn uitsteeksels opgepikt van een verkoudheidsvirus. Dit maakt het virus wellicht ongrijpbaarder voor het immuunsysteem.

Maarten Keulemans
Buisjes met materiaal voor PCR-testen. De omikronvariant heeft aan zijn uitsteeksels meer dan dertig veranderingen ten opzichte van eerdere versies van het coronavirus. Beeld REUTERS
Buisjes met materiaal voor PCR-testen. De omikronvariant heeft aan zijn uitsteeksels meer dan dertig veranderingen ten opzichte van eerdere versies van het coronavirus.Beeld REUTERS

Of het de omikronvariant ook onschadelijker maakt, is nog een open vraag. Wel is denkbaar dat omikron mede hierdoor veel gemakkelijker van mens tot mens kan overspringen en dus veel besmettelijker is dan de deltavariant.

De omikronvariant heeft aan zijn uitsteeksels meer dan dertig veranderingen ten opzichte van eerdere versies van het coronavirus. Eén van die veranderingen komt precies overeen met een onderdeel dat ook aan de uitsteeksels zit van een totaal ander coronavirus: het verkoudheids-coronavirus 229E.

Bekende hoek

Het is plausibel dat omikron dat stukje heeft ‘opgepikt’ bij iemand die tegelijk met het covidvirus en het verkoudheidscoronavirus besmet raakte, schrijft een Amerikaanse, Indiase en Canadese onderzoeksgroep in een voorpublicatie. Onder hen is Michiel Niesen, een in Amerika werkzame Nederlandse biomedicus.

Het onderdeel in kwestie bestaat uit drie aminozuren die precies op een plek zitten waaraan T-cellen het virus graag herkennen. Veelzeggend is dat de aminozuren in een bekende hoek van het bouwplan staan waar eiwitten die het virus moeten kopiëren vaker uit de bocht vliegen. Heel aannemelijk is dat die eiwitten daarna bij het verkeerde bouwplan de draad weer hebben opgepakt, aldus de wetenschappers.

Een andere, meer exotische mogelijkheid, is dat het coronavirus het onderdeel, technisch bekend als ins214EPE, heeft opgepikt van het menselijk lichaam zelf, aldus de onderzoekers. Dat zou moeten zijn gebeurd toen het coronavirus tijdens de celdeling de weg kwijtraakte en een stukje menselijk erfelijk materiaal mee kopieerde in zijn eigen bouwplan.

Antistoffen ontwijken

Het mechanisme zelf is overigens overbekend, benadrukken de auteurs. Het coronavirus zelf is er in elk geval iets ‘meer menselijk’ door gaan uitzien, aldus hoofdauteur Venky Soundararajan in een toelichting aan Amerikaanse journalisten. Het is denkbaar dat het afweersysteem er minder scherp op reageert.

Interessant, maar hang er ook weer niet te veel aan op, reageert desgevraagd arts-microbioloog Matthijs Welkers (Amsterdam UMC). ‘Het is maar een klein stukje, dat kan van van alles komen.’ Veelzeggend vindt Welkers het dat de auteurs zelf aangeven dat het virus ‘ins214EPE’ misschien wel van de menselijke cel zelf heeft afgekeken. ‘Dat is gewoon een wetenschappelijke manier om te zeggen: eigenlijk hebben we geen idee.’

Dat virussen hun onderdelen overal en nergens vandaan halen, staat ook wat Welkers betreft als een paal boven water. ‘In de spike-eiwitten van verschillende virussen komen sowieso vaak inserties en deleties voor. Dat is onderdeel van het repertoire waarmee virussen antistoffen en immuniteit kunnen ontwijken.’

Meer jonge mensen

De nieuwe ontdekking telt op bij andere inzichten die wetenschappers in hoog tempo opdoen over de omikronvariant. Zo maakte de Zuid-Afrikaanse gemeente Tshwane bekend dat er opvallend veel jonge kinderen, twintigers en dertigers in het ziekenhuis worden opgenomen. Dat hoeft overigens niet zo alarmerend te zijn als het lijkt: misschien gaat het virus in Zuid-Afrika wel meer rond onder de slechter gevaccineerde jongere generaties.

Wat Soundararajan betreft bewijst de nieuwe ontdekking andermaal hoe gevaarlijk het is om het virus ongecontroleerd te laten rondgaan. Dit vergroot immers de kans op dubbelinfecties met andere, vergelijkbare virussen, waar het coronavirus nieuwe stukjes bouwplan kan opdoen. ‘Je moet vaccineren om de risico’s te verminderen dat andere mensen het virus tegenkomen’, aldus Soundararajan.

Meer over