Striptease is voor eenzamen

Ze vindt dat je niet alles hoeft uit te leggen in een film. Net als in het echte leven niet alles wordt verklaard....

'HOEWEL ons leven bepaald wordt door verwarring en een tocht naar de dood, vind ik troost in de warmte van de tranen die langs mijn wangen stromen. Tranen die opwellen uit de diepe, onbekende wereld van ons onderbewuste, van een plek waar wij, onze voorouders en toekomstige generaties één zijn.'

Vanuit deze gemoedstoestand maakt de 31-jarige Wakase Naomi sinds een kleine tien jaar films. Haar bekroonde documentaires gingen vooral over haar familie en in haar eerste fictiefilm Suzaku (1997) vertelde ze van een meisje dat door haar grootmoeder wordt opgevoed. Een sterk autobiografisch gegeven, want toen haar ouders scheidden, werd Wakase Naomi opgevoed door haar oma. Suzaku won de international persprijs in Rotterdam, drie maanden daarna ook de debuutprijs in Cannes.

Drie jaar later is Naomi Wakase terug met Hotaru ('Vuurvliegjes'), waarin de geschiedenis van het meisje uit Suzaku wordt voortzet. In het begin woont zij, Ayako, nog bij haar ouders. Als ze wat groter is, gaat zij met een oudere vriendin naar de stad en werkt daar in een stripteaseclub.

Ze ontmoet de jonge pottenbakker Daiji, op het moment dat zij heeft gebroken met haar vriend en een abortus achter de rug. Daiji, die zijn moeder nooit gekend heeft, treurt om de dood van zijn grootvader en we volgen de ontwikkeling van een mooie, aftastende liefde.

Op zekere dag gaat Ayako terug naar haar geboortedorp. Net te laat, want oma is een dag eerder gestorven. Ook Ayako's vriendin overlijdt en samen met Daiji eren ze haar bij een grote, door Daiji's grootvader gebakken oven. Ze vernietigen de oven en daarmee hun verleden en hun verdriet.

Hotaru is 164 minuten lang en heeft een merkwaardig vertelritme. Wakase Naomi snijdt soms abrupt in de chronologie van haar verhaal, dat snel verspringt in tijd, terwijl ze soms uren de tijd neemt voor scènes waarin weinig gebeurt.

'Ach', haalt de eigengereide regisseuse haar schouders op, 'ik ken de filmwetten misschien niet zo goed. Maar het komt ook omdat de opnamen ongeveer een jaar duurden. De personages en de acteurs gaan dan zelf de film beïnvloeden.'

Een voorbeeld van het snelle snijden in de gebeurtenissen zit al meteen in het begin. In de openingsscène staat een meisje met haar ouders naar vuurwerk te kijken (en ziet de vuurvliegjes van de filmtitel). De ouders staan er norsig bij, de man zegt opeens tegen zijn vrouw dat zij excuses moet maken. Het blijft gissen waarom. Er wordt niets verder van verteld.

Naomi: 'Dat is niet belangrijk. Iedereen heeft wel een soortgelijke herinnering aan zijn jeugd. Dan weet je ook niet waar het om gaat. Ik wil alleen het gevoel van dat meisje uitdrukken, dat is wat ze onthoudt en bij zich draagt, misschien haar hele leven. Ze weet ook niet waarom haar ouders gingen scheiden. Dat kan ik daarom allemaal gewoon weglaten. Als iemand in het publiek zich ook zo'n gevoel uit zijn jeugd herinnert, heeft hij op het moment van die scène eenzelfde gevoel als ik als regisseur. Dat schept een band tussen ons en begrip voor de wereld die ik bedenk.'

Soms lijkt het, in lange scènes waarin weinig gebeurt, of Wakase Naomi, net als haar hoofdpersoon Ayakon, wat slaapwandelend door haar eigen film dwaalt en wekt zij de indruk alsof ze zelf toeschouwer is en afwacht wat er gaat gebeuren. 'In het verhaal van Hotaru ben ik god, en bepaal wat ik interessant vind om te gebruiken. Maar wanneer de acteurs mijn verhaal spelen, krijgen zij hun eigen inbreng en ben ik een nieuwsgierige toekijker. Dan ben ik eigenlijk een documentairemaker. Toen ik documentaires maakte, zag ik, net andersom, soms dingen waarvan ik dacht: is het nu echt of heb ik dit verzonnen?'

Ondanks de poëtische, sterk autobiografische strekking is Hotaru ook een film over de gevoelens van jonge Japanners in het algemeen. In Suzaku zat het verleden, hier gaat het over de manier waarop een nieuwe generatie het verleden verwerkt, haar eigen tradities maakt en met elkaar omgaat. Hoe zit het in dit verband met die stripteaseclub? Wakase Naomi: 'Striptease is een intrigerende aangelegenheid. Het meisje kleedt zich uit voor mannen en gunt die mannen een moment van genoegen als zij naar haar kijken. Ik begrijp de eenzaamheid van het meisje op dat moment, maar ook die van de mannen in hun verzwegen droefheid en eenzaamheid. Het is een samengaan van eenzaamheid en iets voor elkaar voelen.'

In haar volgende film verlegt Wakase Naomi haar belangstelling naar de Japanse pubers tussen tien en zeventien van wie er schrikbarend veel roven en moorden. Een groot maatschappelijk probleem, waarover Fukasaku Kinji zijn huiveringwekkende film Battle Royale maakte, die ook in Rotterdam vertoond wordt.

'Niet zo lang geleden liep een jongen van zeventien een huis binnen en doodde de persoon die daar was. Op de vraag naar zijn motief zei hij: ''Gewoon, ik wilde eens kijken hoe het was om iemand te doden.'' Heel recent kidnapte een jongen een bus. Nadat hij een passagier had doodgeschoten, werd hij gepakt. Hij had het gedaan om beroemd te worden. Later bleek dat zijn moeder hem kwijt wilde en hem in een psychiatrische inrichting had laten opnemen. Veel van zulke jongens zijn door hun ouders in de steek gelaten, ze zijn diep gewond en willen laten zien dat zij bestaan.'

Meer over