4 vragenverkiezingen Libanon

Strijd tegen corruptie krijgt steun(tje) in de rug bij verkiezingen Libanon

Ondanks een lage opkomst van 41 procent bij de parlementsverkiezingen in Libanon, viel er voor de oppositiepartijen iets te juichen: er komen nieuwe gezichten met een anticorruptie-agenda in het parlement. Of ze de bestaande orde kunnen uitdagen, is de vraag.

Jenne Jan Holtland
Ondanks verlies voor Hezbollah bij de parlementsverkiezingen gingen jonge aanhangers zondag in Beiroet de straat op. Beeld ANP / EPA
Ondanks verlies voor Hezbollah bij de parlementsverkiezingen gingen jonge aanhangers zondag in Beiroet de straat op.Beeld ANP / EPA

Door de explosie in de haven van Beiroet en de zware economische crisis zijn veel Libanezen de politieke elite zat. Was die woede terug te zien in hun stemgedrag?

Nee en ja. Van de uitgebrachte stemmen gingen zondag de meeste naar de groepen die het land sinds 1990 in hun greep hebben: de fundamentalistische, pro-Iraanse beweging Hezbollah, de rechts-christelijke Libanese Strijdkrachten en de Vrije Patriottische Beweging van de 88-jarige president, Michel Aoun.

Het feit dat deze notoir corrupte partijen aan de basis stonden van het bankroet van de staat, twee jaar geleden, is voor de doorsneekiezer geen reden om bij ze weg te lopen. Daarvoor is de bescherming die ze beloven te aantrekkelijk – soms in de vorm van baantjes of invloed, soms in de vorm van wapens, als er spanningen zijn tussen de verschillende sektarische groepen.

De opkomst bleef steken op 41 procent, een flinke daling ten opzichte van vier jaar terug. Door thuis te blijven gaven veel Libanezen te kennen alle hoop te hebben verloren in de zittende macht.

Daar staat tegenover dat de oppositie voor het eerst in lange tijd reden heeft tot juichen: er komen tien à twaalf (op sommige plekken werd maandagavond nog geteld) nieuwe gezichten in het parlement met een uitgesproken anticorruptie-agenda, op een totaal van 128 parlementsleden. Bij de vorige verkiezingen was dat er slechts één. De stijging komt grotendeels voor rekening van de diaspora die massaal ging stemmen. Het blok van Hezbollah, door het Westen bestempeld als terroristische organisatie, verliest hoogstwaarschijnlijk zijn meerderheid. Het meest gevoelige verlies leed de partij in het sjiitische zuiden: daar ging voor het eerst in de geschiedenis een zetel naar een onafhankelijke kandidaat.

Valt er een winnaar aan te wijzen?
Ja, dat zijn de Libanese Strijdkrachten (LF) van oud-krijgsheer Samir Geagea, die van vijftien naar twintig zetels stijgen. De LF wordt daarmee het voornaamste gezicht van het groeiende anti-Hezbollah-sentiment in Libanon, met name bij christenen. Zij zien de wapens van Hezbollah allang niet meer als een verdedigingslinie tegen Israël, maar als een permanente bedreiging voor hun gemeenschap.

De uitslag oogt als de opmaat tot verdere polarisatie. De LF wordt gesteund door Saoedi-Arabië, terwijl Hezbollah geldt als een vooruitgeschoven pion van het rivaliserende Iran. Afgelopen oktober raakten de milities van LF en Hezbollah slaags in Beiroet, met zeven doden tot gevolg. ‘Toch betwijfel ik of beide kampen nu olie op het vuur willen gooien’, aldus Sibylle Rizk van non-profitorganisatie Kulluna Irada die ijvert voor democratische hervormingen. ‘Niemand heeft baat bij nieuw bloedvergieten.’

Zijn de verkiezingen eerlijk verlopen?
Nee. Verkiezingswaarnemers meldden 6.500 schendingen van de kieswet, variërend van problemen bij het tellen (de stroom viel uit) tot intimidaties en geweld door knokploegen. Op videobeelden was te zien hoe Hezbollah-activisten een stembus volpropten met biljetten. Een stembus vol diasporastemmen bleek maandag spoorloos verdwenen.

Het kiessysteem is bovendien zo ontworpen dat de establishment-partijen altijd in het voordeel zijn. Een voorbeeld: Libanezen stemmen niet op de plek waar ze wonen, maar in de streek waar hun grootvader vandaan komt. In de dorpen zijn ronselaars (‘sleutels’) actief die de familieclans al decennia kennen, en die steevast de opdracht krijgen een bepaald aantal stemmen te ‘regelen.’ Kiezers uit de meest verpauperde delen van het land werd een auto in het vooruitzicht gesteld, of vrijlating van een familielid uit de gevangenis.

Kunnen de onafhankelijke kandidaten iets voor elkaar krijgen?
Alleen wanneer ze als één front optrekken, zo zegt Rizk. ‘Met tien parlementsleden kun je wetgeving aanvechten bij de Constitutionele Raad.’ Ze voegt er ter nuancering aan toe dat de werkelijke macht in Libanon buiten het parlement ligt. ‘Het parlement is vooral een façade, bedoeld om besluiten die ergens anders genomen zijn een stempel van legitimiteit te geven.’

De komende tijd zal er eerst een nieuw kabinet moeten worden gevormd. Daarbij zullen de sleutelposities zoals altijd verdeeld worden langs sektarische lijnen: een soenniet als premier, een sjiiet als parlementsvoorzitter, een christen als president.

Meer over