Strijd om de ziel van Oekraïne neemt gevaarlijke vormen aan

Al ruim twintig jaar aarzelt de voormalige Sovjetrepubliek tussen het Oosten en het Westen. Het lijkt er voorlopig op dat de EU aan het kortste eind trekt.

BERT LANTING

Wie heeft Oekraïne verloren? Die vraag kun je binnenkort verwachten, hoewel nog onduidelijk is waar die vraag uiteindelijk zal worden gesteld: in Brussel of toch in Moskou?

Voorlopig lijkt het erop dat de Europese Unie aan het kortste eind heeft getrokken bij het gevecht om de voormalige Sovjetrepubliek, die al ruim twintig jaar aarzelt tussen het Oosten en het Westen. De pro-Russische president Janoekovitsj liet maandag weten dat hij bereid is te onderhandelen met de oppositie, maar tegelijkertijd gaf hij zijn veiligheidstroepen de opdracht paal en perk te stellen aan de massale betogingen tegen zijn regering.

De golf van protesten barstte los nadat Kiev eind vorige maand, vlak voordat het een associatieverdrag met de EU zou tekenen, was gezwicht voor de druk van Rusland . Op het laatste moment liet Janoekovitsj weten dat hij toch afzag van nauwere samenwerking met Brussel.

Samenwerking met de Europese Unie zou Oekraïne op den duur weliswaar veel meer vooruitzicht bieden, maar op de korte termijn zou het armlastige land het afleggen onder de last van de strafmaatregelen waarmee Moskou dreigde: hogere gasprijzen en onmiddellijke betaling van de achterstallige schulden. Komend jaar moet het land bijna 10 miljard aan schulden afbetalen, bijna de helft van de buitenlandse reserves die het nu in kas heeft.

In Europese kringen klinkt nu het zelfverwijt dat de Europese landen Oekraïne te weinig in het vooruitzicht hebben gesteld. Maar na de ervaringen met de eurocrisis hebben de Europese leiders weinig politieke ruimte.

Voor nieuwe miljardenpakketten ontbreekt ieder draagvlak bij de Europese burgers, ook al lieten de pro-Russische president Viktor Janoekovitsj en zijn premier Mykola Azarov het bedrag waarnaar zij hengelden zakken van 150- naar 10 miljard.

Ondanks zijn nauwe banden met Moskou, is het de vraag of Janoekovitsj zijn land weer binnen de invloedssfeer van Rusland wil brengen. Tot nog toe is hij niet gezwicht voor de Russische druk om een douane-unie aan te gaan met Rusland.

Maar het is wel duidelijk dat Janoekovitsj even weinig voelt voor de Brusselse bemoeizucht die Kiev zich zou moeten laten aanleunen onder een associatieverdrag met de EU.

Daarbij krijgt Janoekovitsj steun van het merendeel van de oligarchen die de Oekraïense economie domineren. Zij hebben geen behoefte aan een instantie die hen op de vingers kijkt. Daarbij komt dat zij afhankelijk zijn van de Russische olie- en gasleveranties. Breken met Moskou zou voor hen op zelfmoord neerkomen.

Andere oligarchen, onder wie de miljardair Petro Porosjenko wiens producten door Moskou geboycot werden, steunen de oppositie. Zij zijn ervan overtuigd dat hun land bij de EU en niet bij Rusland moet zijn, als het zijn economie wil moderniseren. Bovendien maken zij zich zorgen over de opmars van de familie-Janoekovitsj, die sinds zijn aantreden een enorm zakenimperium heeft opgebouwd. Onder het wakend oog van Brussel zou dat veel lastiger worden.

De strijd gaat veel dieper dan de Brusselse regelgeving: het is een gevecht om de ziel van Oekraïne die de bevolking tot op het bot verdeelt. Terwijl de Russische minderheid die vooral in het oosten van het land woont terugverlangt naar Moskou, roept de Russische bedilzucht bij veel autochtone Oekraïeners akelige herinneringen op aan de Sovjet-Unie en de Stalinterreur.

De krachtmeting begint gevaarlijke vormen aan te nemen. Tot nog toe hebben de betogingen een vreedzaam karakter gehad, maar in de gelederen van de oppositie beginnen radicale nationalisten uit het westen van het land zich steeds meer te roeren.

De Oekraïense veiligheidsdienst SBOe voerde de afgelopen dagen de druk op met de waarschuwing dat zij een onderzoek is begonnen tegen oppositieleiders op verdenking van het voorbereiden van een staatsgreep. Dat is een strategie die veel lijkt op de manier waarop de Russische president Poetin de oppositie in zijn land goeddeels monddood heeft gemaakt. Maar het is ook een riskante strategie: het kan ook het laatste zetje geven tot een herhaling van de Oranjerevolutie, die in 2004 de pro-Russische krachten in het land nekte. Dan heeft Poetin dat oude spookbeeld zelf weer tot leven gewekt.

Kiezen voor de EU...

Handelsrelaties. Meer westerse investeringen en modernisering van de economie.

Uitzicht op een soepeler visa-regime voor Oekraïners die naar de EU willen.

Meer nadruk op de mensenrechten en op de strijd tegen corruptie.

Terug in de schoot van de Europese familie.

of voor Rusland?

Goedkopere olie- en gasleveranties.

Geen uitzicht op EU-lidmaatschap, maar wel op een tolunie met Rusland en andere voormalige Sovjetrepublieken.

Geen Brusselse bedilzucht.

Terug in de schoot van de voormalige Sovjet-Unie.

undefined

Meer over