Stramme soldaten, statige matrones

Het uitroeien van de Herero in Namibië geldt als de eerste genocide van de 20ste eeuw. Toch is hun kledij gebaseerd op die van hun Duitse overheersers. Fotograaf Jim Naughten legde het trotse volk vast in monumentale portretten.

Heimwee naar koloniale tijden. Dat is het gevoel dat de karakteristieke klederdracht van de Herero in Namibië lijkt uit te dragen. De vrouwen dragen lange jurken en puntige hoofddeksels, de mannen ouderwetse pakken en operette-uniformen. Maar die kledij is ook uitdrukking van een onmiskenbaar Afrikaanse identiteit.

Ooit droegen de Herero, vanouds nomadische veehoeders, leren lendenschortjes zoals de verwante Himba nog altijd doen. Toen hun land eind 19de eeuw deel ging uitmaken van Duits Zuid-West Afrika en ze met koloniale ambtenaren, zendelingen en soldaten in contact kwamen, gingen ze Europese kleding dragen. Soms onder dwang.

Landconflicten met Duitse kolonisten leidden in 1904 tot een opstand die, na aanvankelijke successen, tienduizenden Herero het leven zou kosten. Ze werden afgeslacht door het Duitse koloniale leger, Schutztruppe, uitgehongerd in concentratiekampen of eenvoudig de dood ingejaagd in de woestijn. Het was de eerste volkerenmoord van de 20ste eeuw.

Waarom houden de moderne Herero een klederdracht in ere die zo verbonden is met hun pijnlijke koloniale verleden? Omdat ze dat verleden onschadelijk hebben weten te maken, door zich de kleding toe te eigenen en op te nemen in hun eigen cultuur. De kleding van de vijand, soms letterlijk buitgemaakt op het slagveld, werd symbool van trots zelfbewustzijn.

Dit is mooi te zien in de uitdossing van de zogenoemde Otruppe, een naar de Schutztruppe gemodelleerde beweging die opkwam na de Eerste Wereldoorlog, toen de Duitsers door de Zuid-Afrikanen waren verdreven. De leden marcheren elk jaar op Hererodag op de klanken van Duitstalige commando's, in koloniale uniformen die zijn verrijkt met Afrikaanse attributen zoals veren en luipaardbont. Het is een eerbetoon aan hun dappere voorouders, een viering van tribale identiteit.

De lange jurken van de Hererovrouwen zijn afgeleid van de Victoriaanse jurken van de Duitse kolonistenvrouwen. Maar ze hebben eigen kleurpatronen en een eigen snit. Ze symboliseren vruchtbaarheid in hun verwijzing naar de basis van de Hererosamenleving: het vee. Ze zijn zo lang en zo gesneden dat de draagsters als vanzelf statig en wiegend gaan schrijden, als koeien. Het effect wordt versterkt door de op koeienhorens geïnspireerde puntige hoofddeksels.

De Britse fotograaf Jim Naughten (43) reisde, net klaar met de kunstacademie, vijftien jaar geleden op de motor door Namibië. Hij raakte gefascineerd door de Hereroklederdracht. Tien jaar later kwam hij terug om die uitgebreid te fotograferen, op bruiloften, begrafenissen en festivals. De monumentale portretten, vanuit laag perspectief genomen, mooi uitgelicht tegen de achtergrond van de woestijn, zijn een hommage aan de Herero. Maar op een paradoxale manier. Want kijk je door je oogharen, dan zie je ook een spookachtig portret van de onderdrukkers van weleer.

undefined

Meer over