Strafstad Davao laat zien wat de Filipijnen staat te wachten

Davao, de stad die president Duterte 22 jaar lang bestuurde, toont de Filipijnen van de toekomst: een veilig land, met moordeskaders.

Michel Maas
Rodrigo Duterte in zijn thuisstad Davao vlak voor zijn verkiezing tot president van de Filipijnen. Beeld Getty Images
Rodrigo Duterte in zijn thuisstad Davao vlak voor zijn verkiezing tot president van de Filipijnen.Beeld Getty Images

Het groene huis is veel te klein voor een burgemeester. Dat moet een vergissing zijn. Is dit niet het chauffeurshuis? En ligt achter de gesloten poort het echte huis van Rodrigo Duterte (71), een villa met een garage voor dertig auto's en een zwembad? Echt niet, zeggen de mensen die voor de poort rondlummelen. 'Dit groene huis is waar Duterte woont', zegt Karen, een jonge vrouw met een van opwinding trillende stem en een scheve bril. Karen werkt voor Duterte. En nu wordt haar baas president van het land.

Zij en een paar collega's helpen vandaag de bezoekers die gewapend met selfiesticks naar de stille straat in Davao zijn gekomen om het bescheiden huis van de nieuwe president te zien. Dit huis aan het intieme straatje in een middenklassebuurt is een bewijs van zijn grootheid. Dit is Duterte, de man die op slippers zijn ontbijtje gaat kopen en daarna met een plastic tasje in een helikopter stapt om de Filipijnen te gaan redden. Deze eenvoud is een van de redenen waarom de mensen van Davao zo veel van hem houden. Met tientallen tegelijk komen ze naar het groene huis. Ze komen niet voor niets: voor de poort staat een kartonnen Duterte op ware grootte.

Davao is zijn burgemeester kwijt, maar de stad is er trots op. Iedereen noemt hem hier 'De Burgemeester' en hij zal dat blijven zolang hij leeft: president De Burgemeester. De mensen zijn ook trots op zichzelf want met Duterte is ook Davao gepromoveerd. Het is nu de stad die het hele land ten voorbeeld zal worden gesteld. De stad is zijn schepping, waaraan hij 22 jaar heeft gewerkt. Davao is hoe het land en de wereld volgens Duterte horen te zijn.

Wat voor een stad Davao is, wordt al duidelijk voordat het vliegtuig uit Manilla de landingsbaan heeft aangeraakt. De purser van de vlucht waarschuwt de passagiers dat roken in heel Davao is verboden, en daarmee is meteen de toon gezet. Davao is de stad waar niks mag, alles verboden is en de rest bestraft wordt met boetes. Ze zijn er trots op. 'Welcome in a smokefree Davao', staat op een metersgroot bord voor het kantoor van de burgemeester. Een kleiner bord vermeldt de boete op overtreding van het rookverbod: 5.000 peso, bijna 100 euro.

null Beeld
Beeld

Tevreden bewoners

Onder normale omstandigheden zou dat de bewoners permanent uit hun humeur houden, maar in Davao ligt dat anders. De Davaoërs zijn tevreden mensen, en in plaats van Duterte te haten, houden zij van hem met hart en ziel. Huizen zijn behangen met een poster met zijn beeltenis, soms aangevuld met het gezicht van zijn dochter Indaysara en zoon Paolo. Ze zijn president, burgemeester en viceburgemeester. De verkiezingsuitslag in Davao was maandag de natte droom van elke dictator: 96,6 procent voor de president zelf, en 99,6 procent voor zijn dochter de burgemeester, en dat zonder geknoei met de stemmen.

De onvrijheid en de boetes zijn een kleine prijs voor orde en rust zeggen de mensen. Zij herinneren zich het Davao van vóór Duterte. 'Het was hier een Killing Field', zegt Jeof, een van de bewoners. De stad was een hel van geweld, net zoals veel andere steden in het zuiden van de Filipijnen, waar bandieten, privélegertjes en rebellen de bevolking terroriseren. Nu wordt in Davao het ene hotel na het andere gebouwd om alle mensen te herbergen die liever niet overnachten in het roerige Maguindanao, dat drie uur rijden hiervandaan ligt. Zakenlui uit de wijde regio stromen toe om in het veilige Davao hun bedrijfjes op te zetten. Toeristen trotseren het rookverbod om de stranden en het krokodillenpark te bezoeken en bijna nergens zie je bewakers met geweren in de aanslag, zoals je die wel in het naburige Cotabato bij elke winkel kunt zien staan.

Zelfs de politie patrouilleert zonder zware wapens. Een pistool is genoeg en zelfs dat zouden zij thuis kunnen laten, want niemand in Davao haalt het in zijn hoofd ongehoorzaam te zijn. 'Wij zijn trots op onze veiligheid, sir', zegt politiewoordvoerster Driz. 'Wij vinden het jammer dat de burgemeester nu naar Manila vertrekt, maar dat hij nu president wordt, vervult ons met grote trots. Dat is ook een beetje ons werk.'

Hoe Duterte de criminaliteit zijn stad uit kreeg? Een meedogenloos politieapparaat is zijn wapen en, naar verluidt, ook doodseskaders. Meer dan duizend kleine criminelen, drugsgebruikers en handelaren zijn de afgelopen jaren zonder vorm van proces geliquideerd, zeggen mensenrechtenorganisaties als Human Rights Watch. Duterte zelf ontkent elke betrokkenheid, maar pochte onlangs in een interview wel dat het er geen 1.000 maar 1.700 zouden zijn geweest. Duterte geeft toe dat hij onlangs zelf 'een stuk of drie' rovers heeft doodgeschoten. Hij toont zich absoluut niet rouwig om de moorden. De slachtoffers hebben het aan zichzelf te danken, zegt hij. Maar activisten betwijfelen dat.

Een nachtclub in Davao. Na 01.00 uur wordt er geen alcohol meer geschonken. Beeld AFP
Een nachtclub in Davao. Na 01.00 uur wordt er geen alcohol meer geschonken.Beeld AFP

Dodenlijst

Clarita Alia (62) had zes kinderen. Nu heeft ze er nog maar twee. Vier zoons zijn vermoord door doodseskaders. In haar wrakhouten huisje tussen de kramen van de grote markt bewaart zij een handjevol foto's van de jongens: Richard, Christopher, Bobby en Fernando.

De markt waar Clarita woont is een schemerige wijk en tegenwoordig de enige plek in Davao waar je af en toe iemand heimelijk een sigaret ziet opsteken. Het is geen goede omgeving om in op te groeien. Clarita zelf moest weleens een zoon laten afkicken, omdat hij lijm was gaan snuiven, maar echt slecht waren ze niet.

Het begon, volgens Clarita, toen Richard in een moordzaak getuigde tegen een politieagent. 'Vanaf dat moment begon de politie de jongen van van alles te beschuldigen. Verkrachting, berovingen. Er was geen aanklacht, maar ze kwamen aan de deur en zeiden: we hebben geen dagvaarding nodig.'

Richard werd 'OB' en als je 'OB' bent, ben je ten dode opgeschreven. De letters staan voor Order of Battle, de oorlogsverklaring van burgemeester Duterte. Een lokale journalist, die uit voorzichtigheid liever niet met zijn naam in de krant wil, legt uit hoe het werkt: 'De politie gaat naar het wijkhoofd en vraagt wie de lastpakken zijn in de buurt. Die komen op de lijst. Zij krijgen een waarschuwing, en misschien nog een, en dan...'

Fernando was pas 10 toen zijn oudere broers een voor een in 2001 en 2002 werden vermoord en leek de dans te ontspringen. Maar toen hij 15 was, ontdekte Clarita dat ook Fernando op de dodenlijst stond. In 2007 werd hij op straat met messteken afgemaakt.

Clarita houdt Duterte verantwoordelijk. 'Hij was de burgemeester. De politie werkte in zijn opdracht. Hij is het die de politie vrij spel gaf en moordeskaders mogelijk maakte.'

Beelden van bewakingscamera's in Davao. Elke winkel moet een camera hebben. Beeld Getty Images
Beelden van bewakingscamera's in Davao. Elke winkel moet een camera hebben.Beeld Getty Images

Eenvoud en strengheid

Aanhangers van Duterte wuiven de aantijgingen weg. De levens van een paar achterbuurtjongens wegen niet op tegen het goeds dat Duterte de stad heeft gebracht. Dat kan niet zachtzinnig. Hij wordt net zozeer bewonderd om zijn eenvoud als om zijn strengheid, en de verhalen daarover nemen mythische vormen aan. Sinds kort doet een nieuwe anekdote de ronde: toen Duterte laatst een roker betrapte, liet hij die de peuk van zijn sigaret opeten.

Politiewoordvoerster Driz noemt hem 'vader' want dat is hij voor haar. Een strenge vader. Vader wordt gevreesd, maar desondanks houden ze van hem. Eén ding waar vader niet tegenkan is tegenspraak. Davao kent geen oppositie. De hele gemeenteraad is gevuld met Dutertes mannen en vrouwen, die niets doen wat hij niet van tevoren heeft goedgekeurd. Ook van de media komt nauwelijks een kritisch woord. Een journalist: 'Er worden soms wel kritische verhalen geschreven, maar als je iets negatiefs zegt over Duterte krijg je problemen.' Hij durft niet uit te spreken waaruit die problemen bestaan. Daarover wordt alleen ver weg in Manilla gesproken: Duterte wordt beschuldigd van betrokkenheid bij de dood van drie journalisten.

Ook dat wuiven zijn aanhangers weg. Zij weten dat alles wat vader doet, ook al is het nog zo vervelend, voor hun eigen bestwil is. Duterte is een religie, en zijn onderdanen zijn zijn getuigen.

De ogen van medewerkster Karen beginnen te glanzen als zij het over De Burgemeester heeft. 'Ik houd zo ontzettend veel van hem', zegt zij. 'Ik ben bang voor hem, zeker, maar ik houd van hem.'

Law & Order in Davao

- Er mag niet worden gerookt; boete kan oplopen tot bijna 100 euro en/of vier maanden gevangenisstraf.

- Er geldt een alcoholverbod tussen 01.00 en 08.00 uur; boete kan oplopen tot bijna 100 euro en/of een jaar gevangenisstraf. Karaoke is slechts toegestaan tot 22.00 uur in verband met de geluidsoverlast.

- In het centrum geldt een maximum snelheid van 30 km/uur.

- Winkels moeten over een bewakingscamera beschikken.

- Minderjarigen mogen tussen 22.00 en 05.00 uur niet zonder begeleiding van een volwassene op straat; ouders worden gearresteerd als dat wel gebeurt.

Meer over