Stop sjoemelende scholen

Diploma’s zijn steeds belangrijker. Maar juist daar waar ze worden behaald, op scholen, bagatelliseren we ze. Michel Couzijn vindt dat schandalig....

Michel Couzijn

De scholen zijn weer begonnen. Maar wie staat er voor de klas? Dat is nog nooit zo ongewis geweest. Volgens het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft in het voortgezet onderwijs 30 procent van de mensen voor de klas niet de vereiste papieren voor de hun toebedeelde lessen.

Pakweg een op de drie docenten heeft onvoldoende kaas gegeten van de sandwiches die ze dagelijks uitventen. Onbevoegde en onderbevoegde docenten alom, zelfs nu we nog maar aan de vooravond van het echte lerarentekort staan.

Ik vind dat een schokkend aantal. Het betekent dat verreweg de meeste leerlingen voor een of meer vakken les heeft van onbevoegde docenten. En van hem of haar cijfers ontvangt.

Wie naar de dokter gaat, rekent er op dat die gekwalificeerd is voor zijn vak. Wie een café bezoekt, mag aannemen dat de uitbater een horecadiploma heeft. Ook loodgieter word je niet zonder vakopleiding. Maar in het onderwijs, daar waar de diploma’s nota bene worden behaald, tellen diploma’s niet meer mee. Om het lerarentekort te lenigen mag daar iedereen voor de klas, bevoegd of niet, en de Inspectie doet er niets aan. Met dank aan de vorige onderwijsminister, die dit gebeunhaas wettelijk mogelijk heeft gemaakt.

Deze situatie wreekt zich des te meer, omdat we allang weten dat de opleiding van de leraar sterk samenhangt met de kwaliteit en het resultaat van zijn lessen. Studiewijzers, computers, full colour schoolboeken, het doet er allemaal weinig toe in vergelijking met de kwaliteit van de goed opgeleide docent. Ontneem goede docenten studiewijzer, computer en kleurrijk schoolboek, en er komt nog steeds goed onderwijs uit. De beste onderwijsinvestering is investeren in leraren van erkende kwaliteit. En onverkort handhaven van de opleidingseisen, omdat die domweg de beste garantie leveren.

Maar wat doen we? We zetten massaal goed bedoelende beunhazen in. We bagatelliseren de behaalde diploma’s. De wetgever handhaaft niet. En verbazen ons erover dat het onderwijs zo weinig in trek is. Tjonge.

Zojuist las ik via de mailinglijst van onze beroepsgroep de volgende oproep. Uit beschaving zal ik hem anonimiseren (en de spelling en interpunctie corrigeren). Maar eigenlijk verdient hij de schandpaal:

‘Sinds dit jaar werk ik als leraar Nederlands in een examenklas 4 vmbo theoretische, gemengde en kaderleerweg in [plaats] bij het [naam] College.

Het lezen van Nederlandse literatuur is daarbij een onderdeel.

Kan iemand mij helpen met drie vragen:

1. Hoeveel boeken zouden ze moeten lezen?

2. Wat is op het ogenblik erg populair onder de jeugd?

3. Hoe pak je dat lezen aan?

Als jullie tips hebben, bij voorbaat dank.’

Een leraar van nota bene een examenklas die vraagt wat eigenlijk de bedoeling is en wat hij zo’n beetje moet doen in de les.

Iemand die zich verhuurt als timmerman en vraagt hoe hij een hamer moet vasthouden. Een ‘loodgieter’ die bij een lekkage naar een collega holt om te vragen wat hij moet doen.

Je zult je kind maar voor goed onderwijs en voor het examen aan deze ‘leraar Nederlands’ moeten toevertrouwen.

Deze zelfverklaarde ‘leraar Nederlands’ verstaat zijn beroep kennelijk niet en wordt ook niet als de wiedeweerga tot leraar Nederlands opgeleid. Anders had hij het antwoord op de vragen zelf geweten, of de vragen aan zijn opleiders weten te stellen.

Ja, leraren zijn de sleutel tot beter onderwijs. Maar ik vrees dat nepleraren weinig verder komen dan neponderwijs, ten koste van hun leerlingen.

Ja, iedereen is ooit begonnen en op een oude fiets moet je het leren. Maar leerlingen zijn geen oude fietsen. Examenleerlingen al helemaal niet.

De ruimte die de nieuwbakken wet ‘Beroepen in het onderwijs’ schoolleiders laat om ongelimiteerd onbevoegden aan te stellen, alsmede de hardnekkige oogkleppenpolitiek van OCW op dit gebied, zijn de grootste pest voor de kwaliteit van het onderwijs.

Ik vind dat OCW scholen moet dwingen deze belangrijke gegevens over de bevoegdheid van het lerarenteam op te nemen in de schoolgids. Maar OCW is weigerachtig, en op zijn medewerking kan niet langer worden gewacht. Wat wel kan, is dat de ouderraad de schoolleiding onder druk zet om bevoegde docenten aan te stellen of on- of onderbevoegde docenten aanvullend op te leiden.

Een dergelijke aanpak kan uit de volgende stappen bestaan:

- een verzoek om volstrekte openheid: de ouderraad krijgt inzicht in de vakspecifieke kwalificaties van elke docent, en het percentage lessen dat elke docent onbevoegd of onderbevoegd geeft;

- de ouderraad verlangt van de leiding een opleidingsplan voor elke docent die meer dan 10 procent on(der)bevoegde lessen geeft, voorzien van een tijdsplanning die de duur van het onbevoegd lesgeven zo kort mogelijk houdt;

- de ouderraad komt de beslissing toe geanonimiseerde gegevens over de bevoegdheid van het lerarenteam publiek te maken.

Aldus kunnen ouders zelf uitmaken in welke mate ze bevoegdheid van leraren laten meewegen bij het bepalen van de schoolkeuze voor hun kinderen.

Meer over