Stokoude krantenarchieven zijn iets heerlijks om in te bladeren

Rotterdamsch Nieuwsblad, 24-04-1911. Beeld Rotterdamsch Nieuwsblad / Delpher
Rotterdamsch Nieuwsblad, 24-04-1911.Beeld Rotterdamsch Nieuwsblad / Delpher

Stokoude krantenarchieven zijn iets heerlijks om in te bladeren; je hoeft op Delpher alleen maar 'Vliegende tering' of 'Zeebaboe' in te tikken en je krijgt een weelde aan weemoed voor je kiezen, helemaal gratis. Het probleem is alleen dat je de rest van de dag, of de rest van je leven, niet meer wegkomt van zo'n site, waardoor allengs de kinderen verhongeren en het gas en licht wordt afgesloten. Daarom is het wel handig als iemand er een boekje van maakt, daar komt tenminste een einde aan.

Steeds wil ik u beminnen is zo'n fijn boekje vol 19de-eeuwse contactadvertenties, bijeengezocht door Mark Traa ('Piet en Frits, twee jolige snaken, zoeken twee opgeruimde mokkeltjes om de a.s. Kermis vroolijk door te brengen'). Dat had ik dan wel weer héél gauw uit, maar daarna stuitte ik gelukkig op een minstens even boeiende bundel: Geïllustreerd Politie Nieuws, wekelijksche kroniek van buitengewone voorvallen, misdaden en ongelukken, een verzameling facsimiles uit laat-19de eeuwse schandaalkrantjes. Het boek is samengesteld in 1973, wat een aardig Droste-effect geeft: het voorwoord vermeldt, over die periode: 'Er was géén televisie, géén bioscoop, géén radio, géén grammofoon en géén hasjies'. En geen internet dus, maar dat wisten ze in 1973 nog niet.

De artikelen hebben heerlijke titels als 'Eene gevaarlijke dienstmaagd' ('in de keuken vond hij zijne trouwe echtgenoote in haar bloed badende dood op de grond liggen; talrijke wonden overdekten haar gelaat. De dienstmeid was verdwenen'), 'Een slachtoffer van de stoom' ('Haar hoofdhaar, dat bijzonder lang was, werd eenklaps door het wiel gevat en in een oogenblik met vel en al van haar hoofd getrokken'), 'Een tramway-ongeluk te Amsterdam' waarin sprake is van een 'allerliefst knaapje van acht jaren, dat door zijne vlugge bewegingen, zijn levendige manieren, en zijn vrolijk uiterlijk in de hele buurt bekend en bemind was'; uiteraard overleeft ook híj het niet, met 'verbrijzelde beentjes' bovendien.

Bij alle artikelen staan de heerlijkste houtgravures afgedrukt, het Instagram van 150 jaar geleden, met veel rokende pistolen, gillende keukenmeiden, noodlottig omgekomen kindertjes, briesende paarden, blinkende sabels en woest vergaande schepen.

Ook de korte berichten zijn meestal even gruwelijk als merkwaardig. 'Aan de Leuvehaven te Rotterdam brak ene man zijn dijbeen doordien er een pak tabak op viel. Hij stierf'. Of: 'Onder de gemeente Zundert is een driejarig meisje in een ketel, waarin zich het gekookte eten voor de koeien bevond, gevallen en kort daarna aan de brandwonden overleden.' Of 'Eene ontaarde moeder: door de politie te Haarlem is proces-verbaal opgemaakt tegen eene 26-jarige ongehuwde moeder, wegens het dagelijks en verregaand mishandelen van haar 3-jarig zoontje, dat aan kliertering lijdende is.'

Soms lijken ze ook erg onbeduidend: wat te denken van 'Te Zutphen zijn de brievenbestellers voorzien van kleine lantaarns. Deze zijn voor op de borst bevestigd en verspreiden een helder licht voor het lezen van adressen'. Dat was blijkbaar nieuws.

Zelfs de advertenties zijn boeiend: 'Geheime Ziekten, dagelijks consult van 7 tot 10 uur 's avonds, O.Z. Achterburgwal 129 bij Hôtel Eberfeld': op dat adres zit nu een seksshop, zag ik op Google maps. In Café Linnaeus lijkt het me erg gezellig: 'Billart Roijaal, zaterdag, zondag, en maandag Piano-muziek door een bekwaam pianist. Ten (sic) allen tijde, Biefstuk en Carbonade met Aardappelen en allerlei ververschingen.' Ik zou er zó graag een avond doorbrengen. Maar het is weg. Er staat nu een flat.

Reageren? s.witteman@volkskrant.nl

Meer over