nieuws

Stikstofuitspraak met mogelijk grote gevolgen: emissiearme stallen functioneren niet

De rechtbank Midden-Nederland is niet overtuigd van de werking van emissiearme stallen die stikstofuitstoot zouden moeten beperken. Ook trekt de rechter de factoren die provincies in ogenschouw nemen bij het verlenen van vergunningen in twijfel.

Een veehouderij in het Gelderse Ederveen. Het besluit van de rechter kan ook in andere provincies gevolgen hebben.  Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Een veehouderij in het Gelderse Ederveen. Het besluit van de rechter kan ook in andere provincies gevolgen hebben.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

De rechtbank vernietigt eerder genomen besluiten van de provincie Utrecht over zeventien agrarische bedrijven en een slachthuis in de provincie. Al die bedrijven liggen in de buurt van beschermde natuurgebieden, zogenoemde Natura 2000-gebieden.

De besluiten van de provincie zijn niet goed onderbouwd en moeten opnieuw worden genomen, zo oordeelt de rechter. Onder de zeventien bedrijven zitten acht veehouderijen die toestemming kregen om meer melkkoeien te houden. Dat mocht van de provincie, omdat ze gebruik maken van ‘emissiearme stallen’. Dat zijn stallen die ontworpen zijn om de uitstoot van stoffen als ammoniak en fijnstof te verlagen, bijvoorbeeld door het afsluiten van de roosterspleten of het afzuigen van de stallucht.

Maar voor de rechtbank is het helemaal niet bewezen dat deze stallen ook daadwerkelijk uitstootverminderend werken. Daarbij verwijst de rechter naar meerdere wetenschappelijke rapporten waarin de werking van de emissiearme stallen in twijfel wordt getrokken.

Voordat toestemming voor uitbreiding van agrarische activiteiten die gerechtvaardigd worden met emissiearme stallen kan worden gegeven, is volgens de rechter eerst nader onderzoek naar de technieken nodig. ‘De reductie van die emissiearme stallen is beperkt’, zegt hoogleraar duurzaamheid Jan Willem Erisman van de Universiteit Leiden. ‘De uitstoot is erg afhankelijk van de manier waarop je met mest in die stallen omgaat.’

Niet alleen de emissiearme stallen staan ter discussie, de rechter twijfelt ook over de werking van compenserende maatregelen, zoals natuurontwikkeling in de regio, die een aantal van de desbetreffende landbouwbedrijven nam. De gestandaardiseerde emissiefactoren die de provincie gebruikt zijn volgens de rechter geen gerechtvaardigde grond voor stikstofbesluiten.

Andere provincies ook in de problemen

Woensdag liet een woordvoerder weten dat de provincie Utrecht de uitspraak ‘momenteel nauwgezet bestudeert’, maar de kans is groot dat er hoger beroep wordt aangetekend. Als de uitspraak van de rechtbank ook bij de Raad van State blijft staan, kan deze ook voor andere provincies grote gevolgen hebben. Andere provincies gebruiken namelijk dezelfde gestandaardiseerde emissiefactoren bij hun stikstofbesluiten als de provincie Utrecht. Al die besluiten zouden dan opnieuw moeten worden genomen.

De actiegroepen die de provincie Utrecht voor de bestuursrechter hadden gesleept, Mobilisation for the Environment en Vereniging Leefmilieu, hebben in andere provincies tientallen vergelijkbare zaken aangespannen. Ook daar gaat het om vergunningen van veehouderijen die in de buurt van Natura 2000-gebieden liggen. Als rechters de lijn van de rechtbank in Midden-Nederland volgen, zal ook bij die tientallen stikstofbesluiten de berekening opnieuw moeten worden gemaakt. Valentijn Wösten, jurist van de milieuorganisaties, schat zelfs in dat de uitspraak van de rechter woensdag van belang is voor bijna driehonderd stikstofprocedures in Nederland.

Erisman: ‘Iedere vergunningaanvraag die gebaseerd is op technische oplossingen zoals emissiearme stallen, zal tegen deze uitspraak oplopen, als die blijft staan. Zolang er geen wetenschappelijke onderbouwing is komt er veel stil te liggen.’

‘Kabinet neemt geen verantwoordelijkheid’

Zeker is dat de zeventien landbouwbedrijven en het slachthuis nu onzeker zijn over hun toekomst. In een persverklaring is rechtbank Midden-Nederland zeer kritisch over het gebrek aan actie van het kabinet en de Tweede Kamer in het stikstofdossier.

‘De rechtbank beseft dat er met deze uitspraken nog veel onduidelijk is voor de betrokken bedrijven en natuurorganisaties. Dat is onbevredigend’, aldus de rechtbank in de verklaring. ‘Het lijkt erop dat iedereen elkaar nu afwachtend aankijkt, terwijl de stikstofproblematiek een maatschappelijk vraagstuk is. Het is aan het kabinet en aan de wetgever om in actie te komen voor een oplossing die verder gaat dan een individuele rechtszaak.’

Dat denkt hoogleraar Erisman ook. ‘De uitstoot van stikstof moet omlaag worden gebracht door het kabinet, maar dat gebeurt nu niet. Dat zorgt voor een hoop ellende en daardoor zullen dit soort rechtszaken gevoerd blijven worden.’

Meer over