Stieren CRV doen het twee keer per week op kunstkoe

Spermahandelaar mag je CRV eigenlijk niet noemen - ze doen meer, zegt topman Roald van Noort - toch levert de fokker elk jaar tien miljoen rietjes stierenzaad aan ruim 50 duizend klanten.

Jarl van der Ploeg
'Je ziet de koeien lopen, je ruikt het gras. Prachtig. Maar het is natuurlijk ook gewoon business.' Beeld Raymond Rutting
'Je ziet de koeien lopen, je ruikt het gras. Prachtig. Maar het is natuurlijk ook gewoon business.'Beeld Raymond Rutting

Het gaat als volgt: een enorme, bonkige en vooral hitsige stier mag twee keer per week 'naar voren'. Want daar, in het stierenvangstation, staat ze: de naamloze, maar door velen teer beminde kunstkoe. Ze heeft enkel een koeienvacht en een verwarmde kunstschede, maar voor Stig, Rocky, Bombay of G-Force is dat meer dan genoeg. Verwachtingsvol 'springen' ze, waarna achter die kunstschede het werk van CRV begint, een van de grootste rundveefokkers ter wereld.

'Het is romantisch, het boerenwerk', zegt topman Roald van Noort van CRV. 'Je ziet de koeien lopen, je ruikt het gras. Prachtig. Maar het is natuurlijk ook gewoon business. Uiteindelijk willen boeren zo veel mogelijk melk verkopen of een zo'n goed mogelijke kaas maken. Wij kunnen helpen in die ambitie, met het sperma van onze stieren.'

Vlak achter de kunstkoe gaat daarom een ingenieus laboratorium schuil waar het stierensperma wordt opgevangen door een laborant die direct controleert of er genoeg beweging in zit, geen afwijkingen of bacteriën, waarna hij het mengt met een vloeistof, en verspreidt over zo'n vijfhonderd rietjes die getrapt worden afgekoeld naar min 180 graden Celsius; klaar voor de verkoop.

CRV - wat de drie letters betekenen, weet eigenlijk niemand meer. Ze zijn het gevolg van vele fusies, maar tegenwoordig worden ze vooral uitgelegd als Coöperatieve Rundvee Verbetering. En ja, dat zou je ook een spermahandelaar kunnen noemen, zegt Van Noort, maar daar doe je zijn bedrijf eigenlijk tekort mee. CRV levert immers ook aanverwante zaken zoals inseminatie, managementdiensten en vruchtbaarheidsmonitoring.

Melkrobot

Ook houdt de moedermaatschappij van CRV het Nederlands rundveestamboek bij, een bezigheid waar het bedrijf in 1874 uit is ontstaan. 'Er was toen enorm veel vraag naar Nederlandse koeien in vooral Noord-Amerika', zegt Van Noort. 'Maar die konden alleen de oceaan over als ze een exportcertificaat hadden gebaseerd op een stamboek. Daar is het begonnen.'

Maar daar is het niet opgehouden, getuige het huidige succes. In Nederland is de coöperatie onbetwist marktleider, met een aandeel van zo'n 70 procent en ook wereldwijd behoort het tot de top drie fokkers, met meer dan vijftigduizend klanten in vijftig landen. Wat het bedrijf vorige eeuw ook hielp, was het definitieve failliet van de stierenboer - een instituut dat vroeger gemeengoed was in vrijwel elk plattelandsdorp. De boer met de beste stier uit de omgeving ging langs bij andere boerderijen om daar koeien te dekken in ruil voor wat guldens. Maar koeien bleken niet bepaald immuun voor SOA's, wat de noodzaak voor een alternatief deed groeien. Dat bleek kunstmatige inseminatie, een tak van sport waaraan bij CRV inmiddels ruim tweeduizend mensen werken, van managers tot statistici, dierenartsen, boeren, biologen, computerprogrammeurs, inseminatoren, technici, noem maar op. Dat is nodig, want het is pure wetenschap, zegt Van Noort.

Zo is van alle tweeduizend stieren - die vanwege het ziekterisico verspreid staan over meerdere continenten - vrijwel alles bekend. En dan vooral van hun sperma. Van de melkrobotgeschiktheid van hun toekomstige dochters tot hun geboortegemak, levensduur, vruchtbaarheid, karakter, beengebruik, uierlengte, klauwgezondheid, percentage vet in de melk, de hoeveelheid eiwitten, de speenlengte - alle dna-eigenschappen van elk 'rietje', van elke stier dus, zijn gevangen in ellenlange tabellen met cijfers tot ver achter de komma.

'Wij hebben miljoenen en miljoenen gegevens in onze systemen zitten waardoor wij met 99 procent zekerheid kunnen zeggen hoe goed de melk van een stierendochter zal zijn, of hoe zo'n koe zich zal gedragen in een melkrobot', zegt Van Noort.

De data komt tot stand door jarenlange melkanalyses van alle tienduizenden dochters van alle stieren in dienst van CRV, gecombineerd met dna-onderzoek. Wil een boer kalfjes die meer melk produceren dan zijn huidige veestapel, dan kan hij in de tabellen precies zien welk rietje hij het best kan aanschaffen. En als hij kaas of yoghurt maakt, heeft hij een rietje nodig dat garant staat voor net wat meer eiwitten en vetten.

null Beeld
Beeld

Profiel

Bedrijf CRV

Waar Arnhem

Sinds 1874

Aantal werknemers 2.000

Jaaromzet 172 miljoen euro

Commerciële tak

Zo scoort het sperma van fokstier Blitz (10 euro per rietje) het beste op liters melk, maar is het percentage eiwit in die melk weer beduidend hoger bij de nakomelingen van Stellando (26 euro per rietje). Zijn zwakkere punt is echter de uiergezondheid van zijn dochters, iets waar Riverboy (28 euro) juist in grossiert. Van 5 euro per rietje tot 55: alles is beschikbaar.

Het 'oogsten' gaat vrij gemakkelijk bij een stier. Zo beklom de meest legendarische vader uit de Nederlandse stierengeschiedenis, Sunny Boy, zijn kunstkoe zo'n vijf keer per week. Een drift die hem uiteindelijk het toenmalige wereldrecord zaadlozingen opleverde en ervoor zorgde dat hij zijn gewicht in goud waard was. Of eigenlijk in brons, getuige het levensgrote bronzen beeld van Sunny Boy voor het hoofdkantoor van CRV in Arnhem.

Sunny Boy is in 1997 overleden, maar volgens Van Noort is er allang een nieuwe ster aan het firmament: Atlantic, de huidige Dzjengis Khan onder de fokstieren. Een zes jaar oude zwartbonter die niet alleen uitblinkt vanwege zijn extreem hoogwaardige sperma, maar ook vanwege zijn bovengemiddelde liefde voor zijn plastic partner. Hij produceert sinds zijn tweede levensjaar tot wel 10 duizend rietjes per maand. Niet elk schot is raak, maar de half miljoen nakomelingen komen zo langzamerhand in beeld.

Dat het bovenal een commerciële tak van sport is, blijkt ook uit het CRV-blad Stierenaanbod augustus 2015, dat leest als een reclamefolder. Zo was het sperma van successtier Atlantic afgelopen maand in de bonus, net als dat van de roodbonte Fun P ('persistentie, efficiëntie én hoornloosheid'), de Amerikaan Peak Jerod Abel ('mister compleet') en de zwart-bonte Bernini ('de foutloze allrounder').

null Beeld raymond rutting
Beeld raymond rutting

Beste sperma

De fokker van Bernini legt op dezelfde pagina uit waarom de stamboom van zijn stier de beste is ('De oma van Bernini, Bea 36, was een heel opvallende koe in onze veestapel. In haar derde lactatie produceerde ze ruim 10 duizend kilo melk met 4,98% vet en maar liefst 3,92 % eiwit, ze was opgenomen met 87 punten en leverde elk half jaar een kalf ...)

Om maar aan te geven: met liefde heeft het weinig te maken hier - CRV is een spermafabriek. Er gaan jaarlijks tien miljoen rietjes de deur uit, vol toekomstige zwart-witte Holsteins, Fleckviehs, Piemontese vleeskoeien of meer tropische rassen als de Blonde d'Aquitaine en de Braziliaanse zeboe.

'De Nederlandse boeren mogen trots zijn op hun coöperatie', zegt Van Noort. 'Nederland drukt via deze CRV-rietjes een enorm stempel op de internationale rundveehouderij. Dat is iets waar de hele natie van kan profiteren. Het is namelijk echt zo: het beste sperma komt nu eenmaal uit Nederland.'

Meer over