Sterk verdeelde oppositie Zuid-Afrika sluit verbond tegen ooit almachtige ANC

Verenigd tegen een gezamenlijke vijand. Met dat uitgangspunt begint een uniek experiment in de politiek van Zuid-Afrika. De lokale verkiezingen eerder deze maand bezorgden de ooit almachtige regeringspartij ANC een gevoelig verlies. In de grote steden ruiken nu twee - onderling sterk verschillende - oppositiepartijen hun kans.

Kees Broere
Julius Malema, de leider van de Zuid-Afrikaanse Economische Vrijheidsstrijders (EFF), zwaait naar zijn aanhangers tijdens een partijbijeenkomst in aanloop naar de lokale verkiezingen. Beeld afp
Julius Malema, de leider van de Zuid-Afrikaanse Economische Vrijheidsstrijders (EFF), zwaait naar zijn aanhangers tijdens een partijbijeenkomst in aanloop naar de lokale verkiezingen.Beeld afp

'Het ANC moet de macht kwijtraken, en dit is het begin.' Zo omschreef Julius Malema, de leider van de EFF, de Economische Vrijheidsstrijders, het besluit om gedoogsteun te geven aan de DA, de Democratische Alliantie, van Mmusi Maimane. De EFF is uiterst links en populistisch. De DA geldt als rechts-liberaal.

Sinds in 1994 een einde kwam aan het blanke apartheidsbewind heeft het ANC landelijk gemiddeld nooit minder dan zestig procent van de stemmen gehaald. Maar bij deze lokale verkiezingen kwam de partij van wijlen Nelson Mandela en de huidige president, Jacob Zuma, slechts rond de 54 procent uit. De DA behaalde zo'n 27 procent, de nieuwe EFF ongeveer acht procent.

Ontevredenheid

Het ANC is vooral op zijn retour in de grote steden. Kaapstad was de partij al jaren geleden kwijtgeraakt aan de DA (dat daar nu een tweederde-meerderheid heeft), Durban in KwaZulu Natal bleef voor het ANC behouden, maar in metropolen als Nelson Mandela Bay, de hoofdstad Pretoria en de belangrijkste zakenstad Johannesburg, haalde het ANC minder dan vijftig procent.

De achterban van de regeringspartij bleef thuis, of maakte met een stem voor de oppositie zijn ontevredenheid duidelijk over de landelijke leider, president Zuma (74), die volgens velen corrupt en incompetent is. Voor jongeren die na de apartheid zijn geboren, de 'born free'-generatie, is een stem op het ANC al langer niet meer vanzelfsprekend.

'We moeten rekening houden met de perceptie die mensen hebben van het ANC als arrogant, alleen denkend aan zichzelf, zwak optredend tegen corruptie en zich steeds verder verwijderend van zijn maatschappelijke basis.' Het is een kernachtige analyse. En niet van een ANC-tegenstander, maar van Gwede Mantashe, de secretaris-generaal van Zuid-Afrika's regeringspartij.

Ruimte voor oppositie

Dus is er ruimte voor de oppositie. De Economische Vrijheidsstrijders worden geleid door een man die ooit voorzitter was van de ANC-Jeugdliga en de trouwste aanhanger van Jacob Zuma. Julius Malema (35) is nu de sluwe links-populist, voorstander van nationalisering van de mijnen en het opeisen van de grond van blanke boeren, en mannetjesmaker in de nieuwe Zuid-Afrikaanse politieke situatie.

Een echte coalitie met de Democratische Alliantie, anders dan gedoogsteun, is volstrekt onmogelijk. 'Het is duidelijk dat we het over ideologische kwesties nooit eens zullen worden', aldus DA-leider Maimane (36). En dus probeert die partij, waarin tegenstanders nog altijd veel blanke macht vermoeden, nu lokaal met splinterpartijen het bestuur te vormen.

Gedogen

'We zullen vóór hen stemmen en in de oppositiebanken zitten', aldus Malema. 'Het ANC krijgt niet één stem van de EFF.' Malema ziet de Democratische Alliantie als de 'mindere duivel'. De DA is in zijn ogen 'racistisch', wat minder erg is dan het ANC, dat als 'corrupt' geldt.

De lokale beurt is nu dus aan twee jonge politieke leiders. Dat is voor iedereen winst. Al is 'gedogen' in Zuid-Afrika nog verre van een vertrouwd politiek begrip.

Meer over