#sterf !

Elke dag worden duizenden doodsbedreigingen op twitteraars afgevuurd, maar wie zijn toch de mensen achter deze berichten? En waarom sturen zij die doodsverwensingen eigenlijk?

HARO KRAAK EN JELGER WOUDSTRA

Zomaar een bericht op zondagochtend 21 april: 'Een domme hoer! Ik kan niets meer van @sylviawitteman maken!!! Door d'r knieschijven schieten en loslaten in 'n bos vol beren!!!' Bas de Munck, een 37-jarige kapper uit Zoetermeer, reageerde op een tweet van zijn zus. Zij schreef: 'Silvia Witteman is toch die vrouw die die domme verhaaltjes in de Linda schrijft! Moeten we daar niet eens een petitie voor maken #kutjekut'

Is dit een doodsbedreiging? Een belediging? Of slechts een misplaatste grap?

Bas de Munck heeft maar 58 volgers, dus zo'n bericht kan toch geen kwaad? Althans, dat vindt hij zelf. Iedereen die even door zijn tweets scrollt, ziet het meteen: hij maakt wel vaker grove grapjes. Vaak zijn ze niet eens grof, eerder overdreven. Over republikein Joanna schrijft hij: 'Ze is zo gek als een draaideur.' Iemand reageert: 'Dat is een belediging voor die draaideur.'

Zie hier de toon op Twitter, de virtuele uitvergroting van de dorpspomp, de koffieautomaat, het schoolplein of de kroeg. Vaste stijlmiddelen zijn ironie, sarcasme en overstatement. En dat luistert nauw, een bericht zonder context kan volledig verkeerd opgevat worden. Uithalen zijn vilein of bot, als een groep roddelende pubermeisjes of een bierdrinkend voetbalteam. Hoe vaak wensen die elkaar dood? Hoe vaak wens jij iemand op tv iets toe?

De Munck doet het heel vaak. 'Het is gewoon lekker om op BN'ers te zeiken', zegt hij. 'Zet mij in een kroeg, geef me drie wijntjes en ik ga los. Voor de tv net zo goed. Er moet altijd wel iemand sterven en het gaat hélémaal nergens over.'

Zo ook bij de bewuste doodsverwensing aan het adres van columniste Witteman. 'Zij had de petitie tegen het Koningslied opgezet en bleef erover twitteren. Waar maakt ze zich druk om, dacht ik. Toen het lied vervolgens werd teruggetrokken, waste ze haar handen in onschuld. Dat stoorde mij. Ik dacht niet na toen ik het bericht schreef, maar het is toch ook niet realistisch? Waarom zou ik naar aanleiding van een lied iemand door de knieschijven willen schieten? En er zijn niet eens beren in Nederland!'

Maar de ironie en overdrijving die op Twitter zo populair zijn, gaan vaak verloren in 140 tekens, zeker bij anonieme profielen waarvan je weinig wijzer wordt. 'Het is vergelijkbaar met een telefonische bommelding bij Schiphol. Al doe je dat giechelend; je kunt er donder op zeggen dat ze het serieus nemen', zegt Sietse van der Meer (29) van doodsbedreiging.nl.

Samen met Pim Graus (28) verzamelt hij sinds augustus 2010 op zijn site en een bijbehorend twitteraccount allerlei doodsbedreigingen die op Twitter worden gezet. Het tweetal signaleerde het probleem en begon het project vrijwillig en zonder subsidie of steun van buitenaf. 'Toen wij begonnen, werd bedreiging via Twitter als incident gezien. In de media werd gesuggereerd dat het uniek was. Wij willen het probleem inzichtelijk maken. Laten zien dat het structureel misgaat', zegt Van der Meer.

Met de site willen Van der Meer en Graus de publieke discussie over de omgang met sociale media op gang brengen. De regels uit het begintijdperk van het internet gaan niet meer op, vindt Van der Meer: 'Vroeger was bij kinderen het credo: kijk mee op de computer. Maar kinderen zitten niet meer op de computer, die hebben een smartphone op zak. Het is niet zomaar te controleren.' Wat betreft dreigtweets ziet hij een digitale kloof tussen twitteraars en beleidsmakers, die volgens hem te weinig affiniteit hebben met digitale media. 'Dan heb je het over justitie en politie, maar ook over bijvoorbeeld schoolhoofden. Die snappen gebruik van digitale media vaak niet, dan kun je zo'n probleem niet effectief aanpakken.'

Dat het probleem met bedreigingen op Twitter serieus is, bewijzen de zesduizend tweets die het tweetal sindsdien heeft verzameld. Elke dag komen daar ongeveer tien bedreigingen bij. Wat begon als een hobby, neemt tegenwoordig veel tijd in beslag. Vrijwel elk uur besteden ze tien minuten aan het lezen en beoordelen van de verzamelde tweets. Bij elkaar opgeteld zijn de twee elke week twee dagen kwijt aan het project. Dat doen Van der Meer en Graus naast hun werk als webontwikkelaars.

Van der Meer: 'We proberen het zo efficiënt mogelijk te doen. Via tweetdeck, een twitterapplicatie, hebben we zo'n tachtig zoekopdrachten lopen.' Die worden constant aangepast aan de actualiteit en actueel taalgebruik. De complexe combinaties van zoekwoorden lopen uiteen van 'sterven' en 'moord' tot straattaal als 'djoeken' en 'slicen' (neersteken).

Niet elke doodsbedreiging komt op de site. Zo moet het bericht een duidelijk doelwit noemen en kijkt het tweetal naar de voorgaande tweets van de gebruiker. Is de twitteraar vaker agressief of ging er iets aan de dreigtweet vooraf? 'Wij voelen inmiddels goed aan wanneer iemand serieus is of een grap maakt.'

De populariteit van de website - op Twitter hebben ze meer dan tweeduizend volgers - heeft ook een aanmoedigend effect op een deel van de twitteraars. Voor sommigen is de website een doel geworden, zegt Van Der Meer. 'We krijgen soms tweets met de strekking: 'Het is gelukt, ik sta op doodsbedreiging.nl'.' Maar ook al blijkt dat de dreigtweet alleen is verstuurd om op de site te komen, de tweet verdwijnt niet van de website. 'Dat het een grap blijkt te zijn, doet niets af aan het feit dat er mogelijk iemand zich bedreigd heeft gevoeld', aldus Van der Meer.

De laatste tijd ziet het tweetal een groei in 'wegwerpdreigaccounts'. Die worden vaak op een openbare computer aangemaakt, bijvoorbeeld in een bibliotheek, met als enige doel een persoon of locatie te bedreigen. 'De tweets van die profielen zorgen soms voor een grote schok en de kans dat degenen die ze sturen worden gepakt is minimaal.'

Daarnaast zijn het opvallend vaak jongeren die dreigen met moord en aanslagen, gericht tegen hun school, leraren of bekenden. Van der Meer: 'Die jongeren oefenen en spelen met sociale barrières. Waar liggen de grenzen?' Juist in de onderlinge dreigtweets tussen straatschoffies zit volgens hem het meeste gevaar: 'Vaak kennen de bedreiger en bedreigde elkaar en wordt er sneller tot actie overgegaan, je ziet ze bijvoorbeeld op Twitter een tijd en een plek afspreken om het uit te vechten. Maar het is de categorie waar de politie het minst mee doet.'

Zelfs wanneer die jongeren in hun dagelijkse stortvloed aan tweets openlijk de politie uitdagen, blijft de reactie uit. Zoals in de tweets van @iGetHighAsFuck: 'Kanker @politie ik ga elk hoofdkantoor opblazen met een C4. Waar blijft die arrestatie team godverdomme'. Ondanks dat hij zich direct tot de politie richtte, kwam het arrestatieteam waar hij om vroeg nooit aan zijn deur. Terecht waarschijnlijk, gezien de toon van het bericht. De 18-jarige caissier uit Rotterdam kreeg vooral reacties van oudere twitteraars, die niet snapten waarom hij die tekst had verstuurd.

'Uiteindelijk heb ik de tweet wel verwijderd, ik was het gezeur van die ouderen zat. Of ik het met hen eens was? Nee, ik zag er de humor wel van in. Het was bedoeld als een lolletje. Ik heb slechte ervaringen gehad met de politie, daarom vond ik het op dat moment vooral grappig om dat te twitteren', zegt hij.

Hij kan zich niet voorstellen dat de politie een dergelijke tweet serieus neemt. 'Als iemand zoiets echt van plan is, dan zou hij niet zo achterlijk zijn dat op Twitter te zetten.' Dat de afgelopen maanden twitteraars zijn opgepakt voor vergelijkbare teksten wist hij niet. Bijvoorbeeld een jongen van 13 in Tilburg die op 30 april schreef: 'Strax om drie uur sta ik in een balkon en schiet beatrix dood geen geintje.' De politie voerde slechts 'een stevig gesprek' met de jongen en zijn ouders. Een 29-jarige man uit Zoetermeer kreeg op 3 mei wel een boete van 300 euro wegens een dreigement op Twitter gericht aan de politie. De jongen achter het account @iGetHighAsFuck: 'Ik wist niet eens dat het strafbaar was, anders had ik het wel gelaten.'

Maar lang niet alle bedreigingen op Twitter zijn kinderspel. @Spacecabbie - naar eigen zeggen een gezette vent van 180 kilo, 31 jaar en ICT'er - is een man met een missie. Zijn dreigtweets dienen een tweeledig doel. Ten eerste heeft hij veel opgekropte frustraties en gebruikt hij Twitter als uitlaatklep. Daarnaast zegt hij bezig te zijn met een 'sociaal experiment'. Hoe ver kun je gaan voordat je wordt opgemerkt?

'Het begon allemaal door een ruzie met een deurwaarder', vertelt hij. 'Hij zat te zuigen en zei: ik weet je te vinden. Toen sms'te ik terug: 'Ik hoop dat je me vindt, dan steek ik een mes in je rug.' Hij deed aangifte, maar uiteindelijk deed de rechter er niets mee. Vanaf dat moment ben ik voorzichtig gaan tweeten om te kijken of de politie oplet.'

De bron van zijn frustraties zijn de autoriteiten. Graaiende politici en politieagenten die niet handelen. Daarnaast ergert hij zich snel aan mensen en twijfelt hij aan hun oprechtheid. 'Ik stond bij de bakker vandaag en hoorde twee vrouwen praten over twee jongetjes die nog niet zijn gevonden en dat ze daar niet van kunnen slapen. Dan denk ik: gadverdamme, hoe schijnheilig kun je zijn? Daar midden in die bakker te koop lopen met je medeleven.'

Spacecabbie bedreigde allerlei mensen op Twitter. Een lokale politicus uit Den Helder, rechtbankverslaggever Chris Klomp, de makers van de game SimCity en op 19 april schreef hij: 'bij deze deel ik mee dat iedereen die mee gewerkt hebt aan het #koningslied dood gaat did weekend nog.' Even later stuurde hij naar componist John Ewbank dat hij zichzelf door zijn kop moest schieten.

De humor lijkt hier ver te zoeken. Zijn twitternaam is anoniem en heeft als bio: 'We must learn that passively to accept an unjust system is to cooperate with that system, and thereby to become a participant in its evil.' Zijn tweets zijn bijna allemaal boos van toon. Hoe hadden we de ernst van zijn bericht moeten inschatten? 'Weet je hoe veel mensen er aan dat lied hebben meegewerkt? Meer dan dertig. Hoe ga je die allemaal vermoorden in een weekend? Dat is toch niet reëel?'

Spacecabbie hoorde niets van politie of justitie. Hij heeft daarover een dubbel gevoel. 'Aan de ene kant is het goed dat ze al die onzin niet serieus nemen op Twitter. Aan de andere kant is het mijn doel te confronteren, wat los te maken. Mijn account had al moeten worden verwijderd.'

Daarom is hij erg blij met de media-aandacht. Zijn tweet werd gepubliceerd in Trouw en getoond in het tv-programma Debat op 2. 'Dat vind ik prachtig. Eindelijk word ik gehoord. Burgers worden genegeerd. Gister nog, ik zit thuis en er komt een optocht met vrachtwagens en verstandelijk gehandicapten langs. Weet je hoe hard die vrachtwagens toeteren? Twintig minuten lang, hè. Na vijf minuten zit ik me dood te ergeren. Na vijftien minuten bel ik de politie. Maar die doen geen klap. Begrijp je nu mijn woede? Ze luisteren niet. Maar als ik twitter dat ik een van die vrachtwagens opblaas, dan staan ze binnen een kwartier voor mijn deur.'

HOE PAKT DE POLITIE DE DREIGTWEETS AAN?

Dagelijks verschijnen er vijf miljoen tweets in Nederland. Het politiesysteem BlueView doorzoekt met trefwoorden als 'dood', 'steken' en 'schieten' en straattaaltermen) alle openbare bronnen online en filtert er per dag 35 duizend berichten uit die dreiging bevatten. Het overgrote deel hiervan is onschuldig. Het zogeheten Open Source Intelligence Team (OSINT), bestaande uit zo'n tien man, gaat aan de slag met de ernstige berichten en speelt de dringendste zaken door naar de lokale politie. Het OSINT staat los van de afdeling cybercrime, waar ongeveer zestig agenten werken. Het OSINT maakt deel uit van de Nationale Recherche. Het is niet bekend wat het kost om de afdeling te financieren.

Om het IP-adres van een verdachte te achterhalen, moet de politie toestemming vragen aan de officier van justitie en de rechter-commissaris, gelijk aan een huiszoekingsbevel.

Slechts 25 mensen doen aangifte van online bedreiging per jaar. Het is onduidelijk hoeveel zaken tot een veroordeling leiden. Het is niet ongebruikelijk dat taakstraffen, geldboetes en zelfs gevangenisstraffen worden opgelegd.

Hoe BlueView precies werkt, wil de politie niet prijsgeven, anders zouden de bedreigers de systemen eventueel kunnen ontwijken. Uit eerdere zaken bleek dat de politie nog wel eens moeite had in de omgang met Twitter en de toon van de berichten online.

Daarom worden alle politie-eenheden nu opgeleid goed met sociale media om te gaan.

TWEET VAN EIGEN DEEG

De 15-jarige Feyenoordfan Lorenzo stuurde vorig jaar in een tweet naar Ajacied Ryan Babel dat de voetballer een kogel door zijn kop moest krijgen en voegde daaraan toe '#kkzwarte'. Babel deed aangifte, retweette het bericht en stuurde de Ping-gegevens van de jongen naar zijn ruim miljoen volgers met daarbij de oproep: 'Laat zijn Blackberry ontploffen en hij leert het direct af!' Daarop werd de jongen zelf bedreigd met de dood. Hij deed vervolgens aangifte tegen Babel omdat hij hem in gevaar zou hebben gebracht.

undefined

Meer over