Stereotypen

Ik ben nooit een stoer jongetje geweest, vrees ik. Niet zo'n echte 'Hollandse jongen' die niets liever deed dan ravotten en de halve dag ondersteboven in een boom hangen. Liever zat ik met mijn Arendsoog-boek bij de kachel.

Peter Giesen

Helaas raken stereotypen over mannen en vrouwen weer in de mode, vooral door evolutiepsychologen en hersenonderzoekers die ons wijs maken dat er enorme verschillen zijn, terug te voeren op de oertijd of de aanleg van ons brein.


Vorige week kreeg premier Mark Rutte kritiek omdat hij te weinig vrouwen in zijn kabinet zou hebben opgenomen. 'Met dit kabinet heb je juist mensen nodig die kunnen binden. En daarin zijn vrouwen nu eenmaal beter', zei directeur Lizzy Venekamp van Opportunity in Bedrijf.


Op individueel niveau is deze uitspraak onjuist. Mark Rutte bindt aanzienlijk meer dan Rita Verdonk of Neelie Kroes. Op een meer algemeen niveau zou zij waar kunnen zijn: misschien binden vrouwen gemiddeld meer dan mannen.


Toch is het aanvechtbaar om te zeggen dat vrouwen - of mannen - 'nu eenmaal' beter zijn in deze of gene activiteit, buiten de elementaire biologie van brute spierkracht en kinderen baren. Hoe zou er gereageerd zijn als het kabinet merendeels uit vrouwen had bestaan, en een man gezegd zou hebben: 'Er moeten hoognodig meer mannen in, want die brengen nu eenmaal meer daadkracht in de tent'?


Ik wil niet zeggen dat er helemaal geen verschillen zijn tussen man en vrouw. De radicaal-feministische stelling dat sekse slechts een sociale constructie is, lijkt me ook weer overdreven. Wellicht is het vermogen tot binden net zoiets als lengte: gemiddeld zijn mannen langer, maar er zijn een heleboel kleine mannetjes en steeds meer lange vrouwen.


Toch zou ik zelfs dat niet met zekerheid durven zeggen. De geschiedenis leert dat 'natuurlijke' sekseverschillen maar al te vaak cultureel waren bepaald. Zo werden vrouwen 'van nature' ongeschikt geacht voor de meest uiteenlopende activiteiten, van romans schrijven tot autorijden. Als we zulke ideeën van natuurlijke inferioriteit afwijzen, kunnen we dan wel zeggen dat vrouwen in bepaalde opzichten superieur zijn?


Het feminisme heeft altijd met deze kwestie geworsteld, schreef de sociologe Jolande Withuis in haar bundel De vrouw als mens uit 2007. Moeten vrouwen gelijke rechten krijgen omdat ze gelijk zijn of juist omdat ze anders zijn en de wereld iets speciaals te bieden hebben? Helaas hebben vrouwen niet altijd de verleiding kunnen weerstaan om zichzelf als de betere soort af te schilderen, aldus Withuis.


Stereotypen beperken onze vrijheid. Het is een enorme vooruitgang dat het individu gemakkelijker kan afwijken van clichés als 'de echte man' of 'de bindende vrouw'. Vooral voor stoere meisjes en niet zo stoere jongens.


Peter Giesen is redacteur van de Volkskrant.


Meer over