Ster Wojtyla stelt kerk voor dilemma

INTERESSANTE spandoeken, afgelopen weekeinde in Rome. 'Karol: onze drug.' Of deze: 'Karol: tachtig jaar jong.' De katholieke jeugd heeft het niet meer over de paus, of de heilige vader, laat staan over Johannes Paulus II....

Na de Wereldjongerendagen - afgelopen zondag afgesloten met een mis voor bijna twee miljoen mensen uit honderden landen - staat vast dat de huidige paus zijn kerk lelijk in verlegenheid heeft gebracht. Namelijk: welke kardinaal is bereid en in staat om na het, menselijkerwijs gesproken, naderende einde van het Karol-tijdperk de leiding over te nemen zodra hij beseft tot welke capriolen hij in staat moet zijn voor het vasthouden van de aandacht?

Karol haakte zaterdagavond tijdens de nachtwake in bij de wave. Hij liet zich bejubelen en omhelzen door over-enthousiaste fans en riep dat ook hij niet wist hoe hij eeuwig jong kan blijven, zoals de 'Wojtyla-boys en -girls' (citaat Italiaanse media) hem sommeerden. Als een profeet voegde hij eraan toe dat 'Jezus geen halve maatregelen' wil. 'Zet de wereld in brand met deze revolutionaire boodschap: Vrede!'

Niet de kerk, maar de Poolse paus is de attractie. Het fenomeen is in z'n eentje in staat tot het samenbrengen van geweldige mensenmassa's, zoals alleen kwalijke politieke leiders in het verleden dat konden. JP II refereerde er zelf aan: 'In de nu stervende eeuw werden jongeren als jullie bijeengeroepen voor massademonstraties om te leren haten. Ze werden erop uitgestuurd om te vechten. In de nieuwe eeuw zullen jullie geen instrument zijn voor geweld en destructie.'

Je zou kunnen zeggen: iedereen die denkt messias te zijn en daarmee succes heeft, moet worden gewantrouwd. Anderen zeggen: beter lachend bij de paus, dan onder invloed rondhangend in de disco. Tot vervelens toe wordt elk festival dan ook vergeleken met Woodstock. Ongetwijfeld zullen er tevens talrijke experts zijn die weer precies weten wat eraan schort bij de moderne jeugd en waarom de huidige paus in een behoefte voorziet.

Minstens zo belangrijk echter is het feit dat de rk-kerk zelf genoeg begint te krijgen van het spektakel, ofschoon de uitgebreide media-aandacht en de massatoeloop van de jeugd vanzelfsprekend worden toegejuicht. De Vaticaan-watcher bij uitstek, de Italiaanse journalist Vittorio Messori, schreef onlangs in La Stampa een verhelderend betoog over het dilemma.

Volgens Messori - hij kreeg in '93 als eerste een interview met JP II, schreef er een in vele talen verspreid boek over (Over de drempel van de hoop) en is in het Vaticaan nog steeds kind aan huis - is menig kardinaal zich een hoedje geschrokken toen hij enkele jaren geleden de plannen onder ogen kreeg voor het jubeljaar 2000. Opgesteld door de paus persoonlijk.

'Dit lijkt wel een kermis', zou een van de kardinalen hebben gezegd. Sinds zijn benoeming in oktober 1978 heeft Karol Wojtyla volgens de zegslieden van Messori geopereerd als de apostel Johannes: luid en duidelijk, de boodschap verbreidend in niet mis te verstane en daarom zo omstreden bewoordingen. Over homo's. Over anticonceptie. Over de rol van de vrouw. Over de schuldenlast van de Derde Wereld.

Mede dankzij de moderne media werd hij een ster, niet alleen bij de jeugd, maar tevens bij alle politieke wereldleiders, van wie niemand zich de kans laat ontgaan even op audiëntie te mogen voor een onderhoud van hooguit tien minuten.

Iets grotere besloten bijeenkomsten met de paus - we waren er enkele malen bij - eindigen om onbegrijpelijke redenen steevast in ritmisch handgeklap. Terwijl de woorden van de paus toch slecht tot niet zijn te verstaan.

JP II is pas de tweede niet-Italiaanse kerkleider. De eerste niet-Italiaan, benoemd in 1522, was Adrianus VI, beter bekend als Floris Boeyens uit Utrecht. Het waren roerige tijden, enkele jaren nadat Luther de rebellie tegen Rome was begonnen. In 1978 moest het communisme worden bestreden, ook zo'n voor Rome levensgevaarlijk iets.

En binnen afzienbare tijd? Messori is stellig. Al zijn gesprekspartners geven hem te verstaan dat de kerk voor een duurzame overleving van het eeuwenoude instituut na JP II terugmoet naar de traditie van Petrus, volgens de overlevering de stichter van de kerk. De apostel Petrus staat symbool voor het beheer van depositum fidei, de traditie van het geloof. Dat vereist een rustig management.

Of het jeugdfestival een blijvend succes is, valt derhalve te bezien.

Meer over