STEMMEN IN DE MOSKEE

MORGEN zullen voor het eerst in de Nederlandse geschiedenis mensen in een moskee hun stem uitbrengen op hun favoriete volksvertegenwoordiger....

Pieter Hilhorst

De keuze van het stemlokaal past in een pragmatische benadering van de multiculturele samenleving. Het is een probleemgerichte aanpak die wars is van dure woorden en principiële overwegingen. Als de opkomst van allochtonen bij de verkiezing laag is, dan is het zinnig om de drempel te verlagen door ze te laten stemmen in een bekende omgeving. De laatste tijd ligt deze pragmatische benadering veelvuldig onder vuur. De preciezen verwijten de rekkelijken dat ze bezig zijn aan een uitverkoop. Ze vinden het uit den boze dat politieagenten of rechtbankmedewerkers hoofddoekjes of tulbanden dragen. Deze kleding ondermijnt immers de onpartijdigheid van deze functionarissen. Ze vinden dat de overheid in geen geval moet samenwerken met organisaties die opvattingen hebben die in strijd zijn met de grondwet.

Voor de preciezen is de inrichting van een stembureau in een moskee natuurlijk een gotspe. De scheiding tussen kerk en staat is een van de verworvenheden van de Nederlandse democratie. Hoe kan de gemeente Rotterdam dit beginsel zo gemakkelijk te grabbel gooien? De preciezen verwijten de rekkelijken een gebrek aan zelfrespect. Hoe kun je verwachten dat nieuwkomers onze waarden serieus nemen als we dat zelf niet doen?

Tegen de preciezen kunnen tal van empirische argumenten worden ingebracht. Zo onderschatten ze het soortelijk gewicht van de overheid. Als de overheid samenwerkt met niet-democratische organisaties veranderen die organisaties meer dan andersom. Een stembureau in een moskee draagt eerder bij aan de secularisering van de islam dan aan de islamisering van Nederland.

Uit onderzoek van de Amsterdamse politicologen Jean Tillie en Meindert Fennema blijkt dat het vertrouwen in het politieke systeem groter is, naarmate een bevolkingsgroep beter is georganiseerd. Turken, rijkelijk bedeeld met etnische organisaties, hebben bijvoorbeeld veel meer vertrouwen in het politieke systeem dan de minder georganiseerde Antillianen. Bij de vorige gemeentelijke verkiezingen was de opkomst onder Turken dan ook veel hoger dan onder Antillianen. De ironie is dus dat zelfs Turkse organisaties die weinig liberale opvattingen koesteren toch kunnen bijdragen aan het vertrouwen van Turken in onze liberale democratie.

Maar deze verdediging is me te defensief. Ik ben niet alleen voor een pragmatische benadering, omdat ik geloof dat dit de integratie bevordert. Nee, ik ben rekkelijk uit principe. De Amsterdamse dichter en filosoof Maarten Doorman zei onlangs in een televisieprogramma dat hij zijn kinderen wilde leren inconsequent te zijn. Hij wilde ze leren recht te doen aan de situatie waarin ze zich bevonden. Ik vond dat mooi gezegd.

Liegen mag niet, maar soms getuigt het van wellevendheid de waarheid niet te zeggen. Het is een onhebbelijke trek om te denken dat je beter weet wat goed voor iemand is dan degene zelf, maar soms is paternalisme wel geboden. Dit contextuele oordelen getuigt van het besef dat elke orde zijn prijs heeft en elke regel soms wringt. Daarom hou ik zo van het woord 'eigenlijk'. Het tekent mijn wereldbeeld. Eigenlijk mag het niet, maar voor deze ene keer wel. Eigenlijk moeten we dit doen, maar voor deze ene keer doen we het niet. Contextueel oordelen is niet hetzelfde als volslagen willekeur. Een uitzondering bevestigt de regel, een aaneengesloten reeks uitzonderingen laat van de regel niets over.

In weerwil van de tijdgeest waarin tirades tegen het gedogen domineren, geloof ik dat de charme van de Nederlandse politieke cultuur schuilt in haar inconsequenties. Dit is het land waar de regering geld geeft aan organisaties die haar bekritiseren, zoals Milieudefensie en Natuur en Milieu. Dit is het land waar de regering besluit om afgewezen asielzoekers uit te sluiten van voorzieningen en de gemeente ze die via achterdeuren toch verschaft.

In zo'n land misstaat het niet ecstasy te verbieden, maar op feesten wel de kwaliteit te controleren. In zo'n land past het dat er wel een scheiding van kerk en staat is, maar je toch kunt stemmen in een moskee. De preciezen klagen dat van deze dubbelzinnigheden een verkeerd signaal uitgaat. Voor mij is het daarentegen precies het juiste signaal. Zelfs wat we dierbaar achten, is niet heilig.

Dubbelzinnigheid blijft het mooiste wapen tegen dogmatiek.

Meer over