Stad der wonderen

Barcelona heeft iets bedacht dat de stad opnieuw op de kaart zet: Forum 2004, een cultureel zomerfestival van vijf maanden....

Eric van den Berg

Daar is de zee, lijkt Columbus te wijzen vanaf zijn zestig meter hoge sokkel aan het eind van de Rambla. Die kant op.

Daar is de zee! Alsof de Barcelonezen het nooit hebben willen weten. De zee is vies, dachten ze altijd, de zee is dat water achter de spoorlijn, achter de textiel-en metaalindustrie.

En de stad draaide zich om, keek liever naar de Catalaanse heuvels.

Nu kijkt de stad weer naar de zee. De oude spoorlijn is verdwenen, de fabrieken zijn afgebroken. Barcelonezen zwemmen in het water waar ze vroeger niet in wilden zwemmen, want dan zat je onder teer of olie. Ze vissen in het water waar ze vroeger niet hoefden te vissen, want er viel maar weinig te vangen.

De zee is weer van de stad. En Barcelonezen zijn trots op alles wat bij de stad hoort, en daar gaan ze wandelen en kijken in Parc Gu, bij Camp Nou, op het nieuwe strand.

Ze zijn ook trots op wat er nog bij gaat horen. En ook daar gaan ze vast kijken. De zondagwandeling over boulevard Passeig Mari¿-tim stopt niet meer bij de Olympische haven, centrum voor pleziervaart, eten, drinken en dansen, maar gaat sinds kort nog een paar kilometer door tot aan de noordgrens van de stad. Joggers volgen de fitnessroute van sportcentrum DiR, wandelaars vinden om de paar honderd meter een nieuwe strandbar die zich voorbereidt op het drukke zomerseizoen.

Want druk zal het worden. Forum Barcelona 2004, aan het einde van de nieuwe strandroute opdoemend met het superzonnepaneel ter grootte van een voetbalveld, opent komend weekeinde zijn poorten. Barcelonezen zelf weten nog niet precies wat het voorstelt 'Is het een festival of zo?', 'Ik kan het programma nergens vinden', 'Clinton komt toch ook?' maar ding weten ze: dit culturele forum, dat 141 dagen gaat duren en het liefst alle continenten weer tot Pangea samensmelt, is gr

In namen: Clinton komt inderdaad, maar ook Gorbatsjov, Kofi Annan en Lubbers. Rostropovitsj dirigeert het War Requiem van Benjamin Britten, Sting treedt op, Phil Collins, Bob Dylan, Cesaria Evora. Pina Bausch komt met het Tanztheater Wuppertal, Peter Sellars doet The Children of Herakles. Nobelprijswinnaars gaan in debat, burgemeesters gaan van elkaar leren. De Dalai Lama bidt mee in de 'joint prayer for peace'.

In getallen: 1500 sprekers, 423 concerten, 57 straat-performances, 48 tentoonstellingen, 20 circusacts, 170 muziekgroepen, 44 theater-en dansgezelschappen, 300 films, 105 eet-en drinkkraampjes. Om maar wat te noemen. Burgemeester Joan Clos rekent op zeven miljoen bezoekers. Die zijn misschien ook wel nodig, want het programma van Forum 2004 kost 341 miljoen euro.

Dit is het nieuwe cadeau voor de 1,5 miljoen inwoners van de stad. Niet zozeer het Forum zelf eigenlijk, maar vooral de plek waar het Forum wordt gehouden. Die blijft. In de hoek van de stad die plaatselijk bekend stond als het 'Tsjernobyl' aan de Besivier, waar taxichauffeurs niet eens naartoe wilden rijden, is nu het Grote Plein der Culturen aangelegd, ter grootte van zo'n twintig voetbalvelden alleen het Plein van de Hemelse Vrede in Peking is groter.

Wat ook blijft, vanzelfsprekend: het nog niet geopende, maar nu al beroemde blauwe, driehoekige Forum-auditorium van de architecten Herzog & De Meuron, en het nieuwe Barcelona International Convention Center, met ruimte voor vijftienduizend congressisten, bedacht door Josuis Mateo. Verder: twee amfitheaters (elfduizend zitplekken), twee nieuwe stranden, man-made duinen, een nieuwe jachthaven, dat giga-zonnepaneel, en een rotsblok-eilandje dat de naam Pangea heeft gekregen.

Voor wie nog niet doorhad dat Barcelona niet echt lullig doet: de infrastructuur die nodig is voor Forum 2004, aangelegd en gebouwd in vijf jaar, beloopt de drie miljard euro. Herhaal: drie miljard euro. Voor eenderde betaald door stad, provincie, Catalonin Spanje, voor tweederde door het bedrijfsleven.

'Het Forum is een schitterend excuus om een deel van de stad te vernieuwen', zegt Oleguer Sarsanedas namens de organisatie. 'De stad vindt zichzelf steeds opnieuw uit. Het zit in ons. We zijn geen hoofdstad van een natie, maar we willen toch een plek in de zon.' Mario Rubert, directeur Economische Promotie van de gemeente Barcelona: 'Als je zoiets organiseert, heb je meteen een deadline. Dan lukt het in zes jaar, anders zou het twintig jaar duren. Het genereert energie. Iedereen wil meedoen.'

Dat heet Het Barcelona Model. 'De stad der wonderen', zoals de schrijver Eduardo Mendoza in 1986 Barcelona betitelde in zijn kroniek, is het wel vaker gelukt. Grote evenementen hebben de stad altijd goed gedaan. Zichtbaar. Het grote Ciutadella-park (zondagsuitje!), met daarvoor de Arc de Triomf: erfenis van de Wereldtentoonstelling van 1888. De opgeknapte berg Montjuen het verkeershart van de stad Plaza Catalunya: Wereldtentoonstelling van 1929.

Maar 1992, het jaar van de zo succesvolle Olympische Spelen, is het magische jaar. Toen schudde Barcelona het lelijke-werkstadimago het tijdperk Franco, toen nog maar zeventien jaar dood, definitief van zich af.

Want wat heeft de stad eigenlijk niet te danken aan de Spelen, die nog steeds te boek staan als een van de best georganiseerde en succesvolste? Het vliegveld onderging een ongekende metamorfose, het wegennet werd uitgebreid, een nieuw Olympisch Stadion verrees, de oude hade.ven kreeg het toeristische complex Maremum, de visserswijk Barceloneta een boulevard vol restaurants, vier stranden zijn tegen de stad aangeplakt.

De wereld ontdekte Barcelona. Het aantal toeristen groeide van 1,7 miljoen in 1991 tot 3,8 miljoen in 2003. Het aantal congressen in de stad verviervoudigde naar 1400 per jaar.

Dwonder wil Barcelona nog wel een keer verrichten. Met een zelfbedacht evenement dan maar. Forum 2004, dat onder de vlag van de Unesco de thema's 'culturele diversiteit', 'duurzame ontwikkeling' en 'voorwaarden voor vrede' vorm gaat geven, mogen we zien als 'het grootste zomerfestival aller tijden', of als 'de Intellectuele Olympische Spelen'. En als het een beetje meezit, wordt Barcelona de Hoofdstad van de VrevenDaar mag je wel ook wel wat voor overhoop halen.

In navolging van Vila Oli¿mpica, waar de atleten twee weken logeerden, aanvankelijk geen Barcelonees wilde wonen, maar een appartement nu drie ier ton doet, schieten de prijzen van vroeger onverkoopbare huizen in de omgeving van het Forum omhoog. Het nieuwe metrostation (zeven haltes van de kathedraal in de Oude Stad) is al geopend, de tram rijdt al proefritten over de (doorgetrokken) hoofdader Diagonal.

En je zou het bijna vergeten, het station voor de hogesnelheidslijn (naar Madrid, en later ook naar Frankrijk) komt in 2007 om de hoek te liggen. Plus in zuidelijke richting, nog zo'n megaproject, wordt gebouwd aan het nieuwe district 22@, een gebied voor woningen, winkels, hotels en bedrijin de logistiek, kenniseconomie en design. Torre Agbar, de spiegelende toren van waterleidingbedrijf Aguas de Barcelona, ontworpen door Jean Nouvel, nadert er zijn voltooiing.

De Barcelonezen denken: uiteindelijk komt het wel goed.

In de omgeving hebben een paar van de vijftien nieuwe vier-en vijfsterrenhotels hun eerste gasten al verwelkomd. Burgemeester Clos voorziet dat de inkomsten uit toerisme, die na de Spelen stegen van 2 procent naar 14 procent van de totale jaarinkomsten, met nog eens eenderde zullen toenemen. 'Ik weet niet precies waar hij dat vandaan haalt, maar het zou me niet verbazen', zegt Maria Luisa Albacar van Turisme de Barcelona. 'Ik denk niet dat mensen uit Hongkong speciaal hier naartoe komen voor de tentoonstelling The Warriors of Xi'an. Maar uiteindelijk maakt ook het Forum de stad neter.'

En daar gaat het om. Daar gaat het iedereen om. 'Allemaal hebben we heeft uiteindelijk hetzelfde belang', zegt Rubert van Economische Promotie. 'Overheid en bedrijfsleven werken goed samen, in platforms en commissies, of het nu over toerisme gaat, design of logistiek. En we plakken overal de naam Barcelona op, want Barcelona is een merk geworden.'

Dit heet city marketing. 'Je moet vernieuwen, maar het karakter van de stad niet aantasten. We willen een winkel van Antonio Miro op de Rambla de Catalunya, maar ook een kiosk of een typisch Spaanse bar. We geven de macht niet aan de megashops: El Corte Inglzou elke zondag wel open willen zijn, maar dan gaan de kleine zaken het verliezen, en juist die zijn zo belangrijk voor het karakter van de stad.'

Barcelona als stad van mondain naast Catalaans, oud naast nieuw. En een stad van gewdoen.

Zet een helwit museum voor hedendaagse kunst (MACBA) in een verslonsde wijk (Raval), en zie: restaurants, bars en galeries stromen toe, en de wijk wordt als vanzelf hip.

Zet een blauw auditorium in een uithoek van de stad, en wacht maar af: de slechtste wijk van de stad, La Mina, zal als vanzelf niet heel lang meer de slechtste zijn.

'Het past bij ons', zegt Rubert. 'Barcelona is een stad van idee van entrepreneurs, van innovatie, van design. Dmoet ons imago zijn: dit is een plek als geen ander.'

Stad, merk, begrip: dit is Barcelona! Drie letters zijn ook al genoeg: dit is BCN! En, als het aan de stad zelf ligt, volstaat letter eigenlijk al: the place to B.

Meer over