ProfielMin Aung Hlaing

Staatsgreep in Myanmar: De macht opgeven? Legerchef Min Aung Hlaing denkt er niet aan

De generaal, direct verantwoordelijk voor de vervolging van de Rohingya, is sinds de militaire coup van afgelopen maandag regeringsleider van Myanmar.

Generaal Min Aung Hlaing bij een militaire ceromonie in 2012. Beeld  AFP
Generaal Min Aung Hlaing bij een militaire ceromonie in 2012.Beeld AFP

Eigenlijk zou generaal Min Aung Hlaing dit jaar met pensioen gaan. In juli, met zijn 65ste verjaardag en aan het eind van zijn laatste verlengde termijn als legerchef. Helaas werd een aan de militairen gelieerde partij bij de verkiezingen in november weggevaagd en dreigt hij internationaal te worden aangepakt voor de wrede vervolging van de Rohingya, de islamitische minderheid die in Myanmar als illegale immigranten worden beschouwd.

En dus pleegt de opperbevelhebber van deTatmadaw, het leger dat in Myanmar een staat in de staat is, maandag een coup. Min Aung Hlaing zet zijn rivalen, onder wie staatsraad Aung San Suu Kyi en president Win Myint, gevangen en kondigt voor een jaar de noodtoestand af. Tot woede van het volk, dat uit protest nu al dagenlang met pannen rammelt, en tot ontzetting van de internationale gemeenschap.

Vermeende verkiezingsfraude

De officiële reden: bij de verkiezingen van november, waarbij Suu Kyi en haar Nationale Liga voor Democratie een monsterzege behaalden, is volgens Min Aung Hlaing gefraudeerd (wat door de kiescommissie en internationale waarnemers wordt ontkend). En omdat de kiescommissie alle klachten afwimpelt, had het leger geen andere keus dan de macht overnemen en over een jaar nieuwe verkiezingen uitschrijven.

Min Aung Hlaing handelt echter ook vanuit persoonlijke belangen, want de nederlaag van de legergezinde USDP doorkruist zijn eigen ambities. Volgens diplomaten hoopte hij na zijn pensioen een politieke rol te spelen. Hij werd actief op Facebook, doneerde aan boeddhistische tempels en pronkte met de democratische hervormingen die zich onder zijn hoede hadden voltrokken. Volgens sommigen wilde hij president worden.

Matige student, geharde leider

Het zag er lang niet naar uit dat Min Aung Hlaing – die met zijn kleine gestalte en montuurloze bril meer op een ambtenaar lijkt dan op de geharde generaal die hij is – politicus zou worden. Hij werd in 1956 geboren in Tavoy in het diepe zuiden van Myanmar en studeerde in de jaren zeventig rechten in Yangon, waar hij gold als een matige student. Terwijl veel medestudenten ageerden tegen de militaire junta van dictator Ne Win koos hij voor een vervolgopleiding op de militaire academie, gevolgd door een snelle carrière in de officiersrangen.

Landelijk speelt Min Aung Hlaing zich pas in beeld als hij in 2007 meehelpt de Saffraan Revolutie neer te slaan, een door boeddhistische monniken geleid oproer tegen gestegen brandstofprijzen. Hij neemt in 2009 als commandant van het Bureau Speciale Operaties de door etnische rebellen bestierde drugsenclave Kokang in Shan State in, een bloedige operatie die tienduizenden vluchtelingen naar China jaagt. Als beloning wordt hij in 2011 tot opperbevelhebber benoemd, net als de junta begint met een voorzichtige democratisering.

Bizarre machtsdeling

Zo is het onder Min Aung Hlaings supervisie dat Myanmar in 2015 zijn eerste vrije verkiezingen beleeft en in 2016 de benoeming van Suu Kyi tot staatsraad en de facto regeringsleider. Hij en Suu Kyi werken als partners samen in een bizarre machtsdeling, maar met Min Aung Hlaing stevig in the lead. ‘De Tatmadaw’, zegt hij, ‘moet de leidende rol houden in de nationale politiek.’ Als belichaming van de Birmese natie en als bewaker van de eenheid van de staat, waarin talloze gewapende etnische groepen soms al decennia strijden voor autonomie.

Voor die missie is in de grondwet van 2008 al alles in stelling gebracht. Dankzij het kwart van de parlementszetels dat gereserveerd is voor militairen, houdt Min Aung Hlaing alle wetswijzigingen tegen die de macht van het leger ondermijnen. Met drie door het leger beheerde ministeries (Defensie, Binnenlandse Zaken en Grenszaken) kan hij een groot deel van de staatsapparaat domineren. Een grondwetsclausule voorkomt dat Suu Kyi ooit president wordt. En in noodgevallen kan hij via een andere bepaling altijd nog de macht overnemen. Zoals nu.

Internationale paria

Nooit hint Min Aung Hlaing, die zich steeds meer als staatsman gaat afficheren, erop dat hij de greep van het leger op de politiek wil laten vieren. Hij zou volgens westerse diplomaten uit zijn intensieve studie van andere politieke transities, zoals die in Libië en andere landen in het Midden-Oosten na 2011, hebben opgemaakt dat je vóór alles chaos en anarchie moet voorkomen. En bovendien wordt hij, zoals veel generaals, via zijn belangen in het conglomeraat Myanma Economic Holdings stilletjes steenrijk van zijn eigen regime.

Een internationale paria wordt de generaal wegens de contraterrorisme-operatie die hij in 2016-2017 lanceert tegen de Rohingya in Rakhine. De operatie wordt een humanitaire ramp, met in brand gestoken dorpen, moordpartijen en massaverkrachtingen. Meer dan 740 duizend Rohingya vluchten naar buurland Bangladesh. Een VN-commissie stelt etnische zuivering vast, met genocidale bedoelingen. Min Aung Hlaing zelf noemt het ‘Bengali-probleem’ een ‘onafgemaakte klus’, verwijzend naar een moslimopstand in 1942.

De Rohingya-kwestie achtervolgt Min Aung Hlaing tot de dag van vandaag. De VN-Mensenrechtenraad zei in 2018 dat hij vervolgd moet worden wegens genocide, oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid in Rakhine, Kachin en Shan States. Facebook verwijderde zijn account. De VS en ook het Verenigd Koinkrijk stelden sancties in tegen hem en drie andere militaire leiders. Ook lopen er rechtszaken tegen hem, onder meer bij het Internationaal Gerechtshof in Den Haag, waar uitgerekend Aung San Suu Kyi hem in 2019 verdedigde.

Meer over