Analyse

Staan universiteiten echt machteloos tegenover de stroom buitenlandse studenten?

De Nederlandse universiteiten zeggen machteloos te staan tegen een almaar groeiend probleem: de grote instroom van buitenlandse studenten. Vooral internationale nieuwkomers stuwden de Nederlandse studentenpopulatie naar nieuwe recordhoogten, blijkt uit donderdag verschenen cijfers. Kunnen de universiteiten werkelijk niets doen?

Nick de Jager
Groninger studenten demonstreerden in september onder andere voor huisvesting van buitenlandse studenten.  Beeld Harry Cock / de Volkskrant
Groninger studenten demonstreerden in september onder andere voor huisvesting van buitenlandse studenten.Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Van de 340 duizend studenten die staan ingeschreven op Nederlandse universiteiten komt nu 23 procent uit het buitenland. Dat aantal zet de onderwijskwaliteit onder druk, zegt de Vereniging van Universiteiten (VSNU), als reactie op de cijfers die zij donderdag zelf openbaarde. De Universiteit van Amsterdam is de grens van 40 duizend studenten gepasseerd. ‘Dat kun je als compliment opvatten, maar het nekt ons’, zei UvA-bestuursvoorzitter Geert ten Dam tegen Het Parool.

Voor de oplossingen kijken de onderwijsinstellingen naar Den Haag: ze hebben wettelijke ‘sturingsinstrumenten’ nodig, of simpelweg meer geld om de capaciteit te kunnen uitbreiden. Maar een demissionair kabinet is niet bevoegd daarover te beslissen, oordeelde de Eerste Kamer. Volgens studentenorganisaties kunnen universiteiten best zelf een deel van het probleem aanpakken.

Zelfpromotie

De internationale student was lang een pronkstuk van de Nederlandse universiteiten, het bewijs van een mondiale aantrekkingskracht en een internationale oriëntatie. Nog steeds zijn onderwijsinstellingen in hun nopjes met hun aanwezigheid. Met als voornaamste argument dat zij de blik van Nederlandse studenten verruimen.

Nu de collegezalen uitpuilen, zijn universiteiten sommige internationale studenten liever kwijt dan rijk. ‘Met pijn in de buik’ adviseerde de Universiteit Twente in augustus de buitenlandse nieuwelingen die geen woonruimte hadden gevonden hun studiekeuze te ‘heroverwegen’. De onderwijsinstelling wilde nog wel een tentenkamp opzetten, maar dat was een kortetermijnoplossing, terwijl de woningnood in Enschede en omstreken structureel is. Onder meer de Universiteit van Tilburg en de Vrije Universiteit Amsterdam kennen vergelijkbare problemen.

Een wetswijziging zou het aantal studenten van buiten de Europese Economische Ruimte (de Europese Unie plus Noorwegen, Liechtenstein en IJsland) op een opleiding kunnen begrenzen, wanneer er te veel inschrijvingen zijn. Universiteiten mogen geen onderscheid maken op nationaliteit. Elke student is welkom, Nederlands of niet.

Financiële motieven

Jarenlang waren universiteiten druk bezig met het werven van internationale studenten, ook door steeds meer opleidingen in het Engels aan te bieden. Financiële motieven zouden daarbij een rol spelen – een onderwijsinstelling ontvangt een rijksbijdrage per student. Met de stroom van nieuwelingen lijkt de noodzaak tot zelfpromotie inmiddels onnodig. ‘Wij werven veel minder actief’, zegt een woordvoerder van de Rijksuniversiteit Groningen. ‘Wij geven eigenlijk alleen nog voorlichting.’

Volgens de VSNU werven ook andere universiteiten nauwelijks meer. De Landelijke Studentenvakbond (LSVB) en het Interstedelijk Studenten Overleg (ISO) beamen dat dit minder gebeurt, maar willen meer actie van onderwijsinstellingen. De UvA verwacht van buitenlandse studenten die in de medezeggenschap willen dat ze Nederlands leren, en dat alle buitenlandse studenten ‘integreren’ in de stad en samenleving.

Onderwijsinstellingen moeten het heft in eigen hand nemen, denken de LSVB en het ISO. In hun ogen kunnen universiteiten vooral beter voorlichten. Neem die oproep van de Universiteit Twente om je studiekeus te heroverwegen, zegt LSVB-voorzitter Ama Boahene. Studenten waren al ingeschreven, hadden hun vliegticket naar Nederland geboekt. ‘Dan is het te laat om zoiets te vragen.’

Huisvesting

Veel internationale studenten verkijken zich erop hoe lastig het is om in Nederland huisvesting te vinden. Zo is er geen slaapplek op de campus, zoals in sommige andere landen. En op een krappe particuliere huurmarkt hebben ze veel minder opties dan Nederlanders, want veel studentenhuizen beginnen hun advertenties met ‘no internationals’.

Dat soort ‘eerlijke elementen’ moeten buitenlandse studenten weten als ze voor Nederland kiezen, vindt ISO-voorzitter Lisanne de Roos. ‘Dan zullen sommige studenten misschien zeggen: ik kom niet. En de studenten die wel komen, weten wat ze kunnen verwachten.’

Meer over