Sprookjeskunst in droomlandschap

De droom van architectenbureau MVRDV is een oude, dode beuk, middenin een golvend grasveld. Het is een reus van een boom, verpakt in een laag van doorzichtig polyester....

'Extra boom', schreef MVRDV bij het schetsontwerp van de beuk. 'Extra bankjes, extra views, extra natuur'.

Door het polyester zal de boom langzaam verstenen. Zijn vergankelijkheid wordt zo omgezet in duurzaamheid, en in de hoedanigheid van stenen klimboom kan de beuk zorgen voor nieuwe natuurgezichten in het Wageningse Arboretum Belmonte.

Hier organiseerde de stichting Beelden op de Berg voor de achtste keer sinds de oprichting in 1976 zijn buitenkunstmanifestatie. Dreamscapes kreeg de tentoonstelling dit keer als titel mee. De deelnemende kunstenaars en (landschaps)architecten, bijeengebracht door tentoonstellingsmaker Simonka de Jong, tonen binnen de beschutting van het prachtige stadspark en daarbuiten, in de uiterwaarden van de Nederrijn, hun droomlandschappen.

Droomlandschappen die werkelijkheid kunnen worden. Niet voor niets luidt de óndertitel van de tentoonstelling: 'over de maakbaarheid van de natuur'. Daarmee bevindt Dreamscapes zich in het populaire gezelschap van een hele rits tentoonstellingen, debatten, symposia en kunstprojecten over dit onderwerp en rond de vraag of en hoe beeldende kunst kan bijdragen aan die maakbaarheid.

Omdat beeldend kunstenaars tegenwoordig betrokken willen worden bij de ontwerpgeschiedenis van het landschap, bewegen zij zich steeds vaker op het gebied van de landschapsarchitect. Hierdoor dreigt de herkenbaarheid van hun werk soms te verdwijnen, wordt de beeldende kunst een integraal onderdeel van het landschapsontwerp.

In Arboretum Belmonte is dit totaal niet het geval. De beeldende kunst levert hier 'plaatjes' op, objecten die als zodanig kunnen worden gefotografeerd. Sterker nog: een deel van de landschapsarchitecten van Dreamscapes koos voor het uitbeelden van het droomlandschap óók voor afzonderlijke voorwerpen, kunstwerken zo je wilt.

Bureau B + B bijvoorbeeld plaatste twee verschillende ronde 'droomkamers' in het landschap, een in het bos en een in het lage graslandschap van de uiterwaarden.

En West 8 maakte het ontwerp voor een hoge paalboom die door een ingenieus systeem op eenzame hoogte toch nog zou kunnen worden bewaterd. Het project is (nog) niet gerealiseerd, want hoe maakbaar het Nederlandse landschap ook is, een paal in de grond slaan zonder te voldoen aan de juiste regels, is natuurlijk volstrekt uitgesloten.

Het is opvallend dat een tentoonstelling over maakbare droomlandschappen voor het grootste deel sprookjesachtige kunstwerken oplevert, die - hoe kan het ook anders in deze tijd - dienen ter beleving ende vermaak. Daal de lichtgevende showbizztrap van Peter Stel af en waan je een superster tussen de wuivende bomen.

Neem plaats op de bankjes van Birthe Leemeijer en snuif de geconstrueerde 'natuurgeuren' (kruiden, appel, nat gras) op.

Met overdrijven, verrassen en uitvergroten proberen de kunstenaars van Dreamscapes de bezoeker het Wageningse landschap zo intens mogelijk te laten ervaren. Ondanks het soms hoge Efteling-gehalte dat dat tot gevolg heeft, werkt het wél.

Honoré d'O laat in zijn installatie met de onnavolgbaar vage titel nog MEIKEVERS? Shouting is Breathing in circumstances de bomen van het Arboretum met elkaar praten. Met behulp van touwen en motoren is de kleine Russische Pyrus Korshinsky Litvinov in een heftige conversatie verwikkeld met zijn grote broer uit Turkije.

Degenen die dit werk hebben 'beleefd' zullen nooit meer de bomen horen ruizen in de wind zonder te denken aan die geconstrueerde werkelijkheid.

De natuur is voor altijd nep geworden.

Meer over