Springlevende apartheid in het nieuwsblad

Ik neem graag de binnenwegen van Zuid-Afrika. Dat komt deels doordat mijn voertuig, een onverwoestbare Citroen DS, vanwege leeftijd en motorvermogen weinig gecharmeerd is van de sfeer op de snelwegen....

De binnenweg heeft vele voordelen. Je kunt de wisselende landschappen beter tot je nemen. Dat is het mooie van Zuid-Afrika: bijna de hele wereld is er te zien. De Kaapprovincie heeft dezelfde lange stoffige leegte als Arizona, Mpumalanga de golvende velden van Noord-Frankrijk, KwaZulu-Natal heeft tropische heuvels vol suikerriet als Cuba, de Drakensbergen de groene onherbergzaamheid van Guatemala.

En langs de weg, op de toonbank bij elke dorpskruidenier, liggen prachtige streekkranten.

Ze hebben namen als Die Weslander, Oudtshoorn Courant, Nylstroom Pos, Noordelijke Monitor, Zululand Observer, Aliwal Weekblad, Zastron Nuusblad. Ze staan vol nieuws dat je op de snelweg mist.

In de week dat we Zastron aandeden, een vlek in de barre oostelijke Vrijstaat, had het Zastron Nuusblad zijn halve voorpagina uitgetrokken voor oud-scholieren van de plaatselijke school die dit jaar hun bul behaalden aan de universiteit van Bloemfontein.

Negen stralende gezichten. Boerenzonen Koot Roos en Jean Aucamp hebben een prijs van de Volkskas-bank gekregen, omdat ze het beste waren in landbouweconomie. Rassie en Sunette Erasmus zijn met elkaar getrouwd. Rassie lijkt met zijn blozende voorkomen op prins Willem-Alexander.

Al bladerend ontvouwt het dagelijks leven in Zastron zich. Vijf kerken, een rugbyclub, een tenniscub, een golfbaan en veel schapenboeren. Hart van het dorp is het Maluti-hotel, waar Chris zaterdag het Armdruk Toernooi won, georganiseerd door de Zastron Tafelronde. 'Eet en drinkgoed was volop en daar is heerlijk tot laataand gekuier.' Bij Medi-shape kan het dorp afvallen. 'Voel jy Vet? Ons KAN jou help.'

Zuid-Afrikaanse nieuwsbladen verkeren, zoals de meeste nieuwsbladen ter wereld, in de onderbond van de journalistiek, om in voetbaltermen te spreken. Ze verschijnen een, of hooguit twee keer per week, en de lezer vindt er geen mooie reportages, hard nieuws of verhelderende analyses, maar brave berichten uit de gestaag voortkabbelende dorpssamenleving.

Dat maakt die bladen zo fascinerend. Je hoeft alleen maar tussen de regels door te lezen om een idee te krijgen wat er echt leeft. Zastron is een dorp dat meer zwarte burgers telt dan blanke. Ze wonen in de township Matlakeng, maar in het Nuusblad zie je ze amper. Een bericht over de Lere La Thuto-school en een portretje van twee nieuwe zwarte studenten maatschappelijk werk, dat is het, en dan weer gauw over naar rugby en de zorgelijke prijsontwikkeling van schapenwol.

De apartheid is nog springlevend in Zastron, zoals overal op het platteland van Zuid-Afrika, en de grote verdienste van de nieuwsbladen is dat ze dat ongewild haarfijn registreren. Door wat ze weglaten.

Als er zwarte gezichten in de lokale krant verschijnen, druipen de moeizame verstandhoudingen van de foto's af. Om de nieuwe zwarte burgemeesters kan natuurlijk geen blad heen. Het zijn prachtige beelden, van ongemakkelijk kijkende mannen met zware glimmende kettingen om de nek.

Voor het overige komt de zwarte medeburger in de meeste bladen vooral aan bod als er slecht nieuws te melden valt. Ruzies in de nieuwe gemengde gemeenteraden, corruptie, roof, moord, verkrachting, gruwelijke verkeersongelukken, de Zuid-Afrikaanse lokale kranten kunnen er met enthousiasme en in beeldende taal over berichten.

'Vrouw se hart op teerpad gevind', kopte Streeknuws, mijn eigen dorpsblad in Cullinan, deze week bij een foto waarop een auto totaal verpletterd onder een grote vrachtwagen ligt. ''n Vrou is middeldeur gesny in die slag en haar hart het vijf meter van die voertuie op die teer gele.'

'Ons land het hard en wreed geword, mense het eelte om hulle harte ontwikkel', las ik ergens anders. Neem de binnenweg, en lees de nieuwsbladen.

Hans Moleman

Meer over