Spreekt moreel gezag ook nog een woordje mee?

Voor sommige lezers van de Volkskrant was een berichtje op de buitenlandpagina van vrijdag 31 januari, waarin Nelson Mandela de Amerikaanse president George W....

Wanneer iemand als Mandela, met wereldwijd een groot moreel gezag, de oorlog tegen Irak verwerpt, is dat 'voorpaginanieuws', aldus een lezeres. Een andere lezer verdenkt de redactie ervan dat zij 'bewust' Mandela's oordeel in een hoekje had gedrukt. 'Was het niet juister geweest als de krant de hele rede van Nelson Mandela had gepubliceerd?', aldus die lezer.

Wat ik elders over Mandela's rede heb gelezen, is dat hij Bush hekelde tijdens een Internationaal Vrouwenforum in Johannesburg. Mandela verwees naar de atoombommen die Amerika in de Tweede Wereldoorlog op Hiroshima en Nagasaki afwierp. Daarom noemde Mandela Amerika een land 'dat onuitsprekelijke wreedheden in de wereld heeft begaan'. Dat stond níet in de Volkskrant. Wat er wél in stond, was de vergelijking die de Zuid-Afrikaan maakt tussen een aanval op Irak en de holocaust.

Mandela vroeg zich verder af waarom Amerika zich zo arrogant gedraagt? En of dat gebeurt 'omdat tegenwoordig de Verenigde Naties geleid worden door een zwarte man'? Want 'toen er blanke secretarissen-generaal aan het hoofd van de volkerenorganisatie stonden, gebeurde dat nooit'.

De chef van de redactie buitenland is het met de lezers niet eens dat de Volkskrant Mandela's rede over de Verenigde Staten en Irak breed had moeten uitmeten. 'Op het morele gezag van Mandela valt, wat ons betreft, niets af te dingen. Maar in het conflict inzake Irak speelt hij geen rol van betekenis meer. Wat de chef buitenland in het bericht over Nelson Mandela overigens erg gestoord heeft, is Mandela's vergelijking van een Amerikaanse aanval op Irak met de holocaust, de massamoord op de joden tijdens de Tweede Wereldoorlog. 'Zo'n vergelijking duidt erop dat Mandela's wijsheid afbrokkelt', vindt hij.

Maar dergelijke overwegingen waren geen reden om het bericht over Mandela heel kort te houden. Noch is er volgens de redactie sprake van een bewust beleid om dit soort nieuws minimaal te brengen. De dagelijkse berichtenstroom op de krant - en zeker omtrent het buitenlandse nieuws - is enorm. Dus moeten er, vanwege de ruimte in de krant, keuzes worden gemaakt. De buitenlandredactie vond Mandela's uitspraken weliswaar interessant. Maar zij achtte een berichtje met een éénregelig vet kopje erboven in dit geval wel voldoende. Vaak wordt de lengte van de berichten in de krant trouwens óók bepaald door wat de persbureaus aanleveren. Korte berichten kan de redactie moeilijk opblazen tot grote verhalen.

De Volkskrant heeft een eigen correspondent in Zuid-Afrika, Hans Moleman. Vandaar dat een lezer vroeg waarom die correspondent niet naar Nelson Mandela was gaan luisteren tijdens het Internationale Vrouwenforum? Ik heb hem die vraag voorgelegd. 'Natuurlijk had ik er wel naar toe gekund. Maar ik ging ervan uit dat zijn uitspraken over de dreigende oorlog met Irak in de krant zouden worden verwerkt in een artikel met de reacties van allerlei andere politici en gezagsdragers', luidt Molemans antwoord.

Net als de chef van de redactie buitenland vindt hij dat de machtige leiders van vroeger - zoals Nelson Mandela, Michael Gorbatsjov en Jimmy Carter - natuurlijk nog altijd een 'groot moreel gezag' hebben. 'Maar zij zijn geen leiders meer die vandaag de dag in de wereldpolitiek de touwtjes in handen hebben.' Hun macht is hun woord, en dat leidt gewoonlijk niet meer automatisch tot daadkracht. Ari Fleischer, de woordvoerder van het Witte Huis, bracht dat deze week naar aanleiding van Nelson Mandela's forse kritiek uiterst diplomatiek tot uitdrukking: 'Nelson Mandela wás een groot leider, hij blíjft een groot man.'

Nieuwsberichten mogen klein zijn, maar dan kan de krant in analyses of columns er toch op voortborduren. Dat is in de Volkskrant met Mandela's kritiek jammer genoeg niet gebeurd. De chef buitenland beaamt dat de stem van de Derde Wereld in de Irak-crisis best meer aandacht had verdiend. Overigens had Hans Moleman twee dagen vóór Mandela's rede in een interessante column de merkwaardige relatie tussen Zuid-Afrika en Irak belicht.

Meer over