Spiegels in liften schrikken vandalen af

MET DIE ene letter verschil heeft Schindler's Lift de afgelopen maanden uit onverwachte hoek gratis reclame gekregen. Toch was er voor de Zwitserse fabrikant ook zelf aanleiding om aan de weg te timmeren, namelijk vanwege de introductie van een nieuw standaard liftprogramma....

JAAP HUISMAN

Om die stelling kracht bij te zetten, liet Schindler het futuristische schip de Jules Verne afmeren aan verschillende kaden in Nederland, volgestouwd met liftcabines en -motoren. Een varend eerbetoon aan de eigen vinding, die, om de concurrentie niet wakker te schudden, lange tijd onder de codenaam Delta I2 circuleerde. Voor wie het niet weet, de markt voor verticaal transport is niet groot en de concurrentie hevig. Schindler, dat over een Nederlands hoofdkantoor in Den Haag beschikt, is qua omzet wereldwijd de tweede in rangorde na Otis uit Frankrijk. De derde plaats wordt gedeeld door Kone/Starlift en Thyssen, terwijl Mitsubishi de vierde plaats inneemt.

In Nederland volgt Schindler in omzet ook na Otis, maar is Kone beduidend groter dan Thyssen. Een aparte divisie is die van de roltrappen, waarvan er per jaar 80 tot 100 worden gebouwd, merendeels in kledingmagazijnen en metrogebouwen. Voor Schiphol werkt Schindler samen met Dunlop aan een nieuwe rolband die minder schokt, zodat de reiziger niet langer zeeziek op de pier hoeft te worden.

Per jaar, zegt verkoopmanager ir A. Nagtegaal, worden er 1850 liften in Nederland geplaatst, waarvan Schindler er tussen de 220 en 230 voor zijn rekening neemt, merendeels bestemd voor de grotere kantoren. Beroemde Schindler's hangen in het woonblok Byzantium van Rem Koolhaas in Amsterdam, in het nieuwe hoofdkantoor van Elsevier in Amsterdam en tussen de begane grond en het restaurant van de Euromast. De Kop van Zuid in Rotterdam gloort als nieuw liftparadijs.

Achttienhonderdvijftig, dat is geen duizelingwekkend aantal. Nederland mag dan hoger bouwen op zijn sompige bodem, de kantorenmarkt bevindt zich nog steeds in een baisse en dat speelt natuurlijk ook weer de liftenfabrieken parten. Daar staat tegenover dat woongebouwen vaker worden uitgerust met een lift. Menige bouwverordening stelde een lift verplicht voor woningen met meer dan vier etages, hetgeen verklaart waarom Nederland zich zo massaal heeft bekeerd tot de lage flat en portiekwoning (twee op een trap). Zuinigheid leert ons trappen lopen. Zelfs in een nieuw complex als Piraeus op het KNSM-eiland in Amsterdam heeft de bouwer het zo uitgekiend dat de bovenste woningen maisonettes zijn, met een trap die onmiddellijk achter de voordeur begint, zodat een kostenverhogende lift vermeden kan worden.

Wat valt er helemaal te variëren aan een kooi, het jargon voor de cabine? Dat is meer dan menigeen denkt. Het gaat van zoiets lulligs als een stang (keuze tussen messing, kunststof, roestvrij staal) tot de fijnmechaniek die regelt dat de lift als een speer op en neer gaat. Want elke seconde telt, en zeker in de claustrofobie aanwakkerende ruimte. Schindler beroept zich erop de snelst sluitende deuren ter wereld te hebben: juist die opening/sluiting - gemiddelde duur 3,5 seconde - veroorzaakt het meeste oponthoud bij het verticaal transport.

De 300 - de cijfercombinatie lonkt naar de Peugeot-series - dankt zijn bijzonderheid, zegt Schindler, aan de 1200 uiteenlopende configuraties die mogelijk zijn. Vierkant, rechthoekig, hefvermogen tot 1250 kilo, desgewenst een kleinere schacht, een eenvoudige zowel als een luxueuze aankleding, tot en met het slimme Servitelinstrumentarium. Servitel verbindt een in nood geraakte liftganger via een eenvoudige druk op de knop met de 24-uur-bezette service-afdeling die onmiddellijk monteurs uitzendt en tevens clientèle en/of familie waarschuwt. Ondertussen wordt het gestrande slachtoffer gekalmeerd via een microfoontje dat verstopt zit in het Schindler-logo. Servitel moet een uitkomst zijn voor woongebouwen zonder huismeester.

Liften worden tegenwoordig uitsluitend via microprocessors bestuurd, in kasten nauwelijks groter dan een medicijnkast. Ook de motor is gaandeweg verkleind. Die hoeft niet eens meer recht boven de kast geplaatst te worden, maar kan er ook naast of achter. Bij hydraulische liften is er een maximale afstand van tien meter tussen motor en kooi mogelijk. Een nieuwe bestemming voor het schuurtje in de achtertuin?

Tot dusver was de vormgeving het zwakste punt van een lift. Bij Schindler valt de oneerbiedige kwalificattie hondehok. Een lift is inderdaad een noodzakelijk kwaad. Omdat met name de kantoorinterieurs glamourous worden, valt een niet vormgegeven kooi meteen uit de toon. Er wordt dan ook meer en meer marmer, messing en roestvrij staal in verwerkt, de deur is opgetuigd met een sierprofiel en wie helemaal wil bluffen, bestelt een glazen panoramawand. Mits de architect ervoor gezorgd heeft dat er iets te zien is tijdens het stijgen en dalen.

Spiegels zijn zeer populair, niet zozeer om te controleren of de kapsels nog in orde zijn, maar om vandalen af te schrikken. Schindler probeerde na een eindeloze reeks storingen in flats van woningbouwverenigingen uit of een luxueuzere uitvoering misschien effect zou hebben. Het werkte. De potentiële rammer wordt in beslag genomen door zelfonderzoek.

Hoewel Schindler trots is op de twaalfhonderd configuraties die de nieuwe generatie liften biedt, zal de concurrentie ongetwijfeld ook een breed pakket kunnen bieden. Het individualisme is zelfs in dit stiefkind van de bouw doorgedrongen. Een groep die van de ontwikkeling profiteert, zijn de mindervaliden. Zij kunnen het horizontaal paneel zelf bedienen - desnoods met de elleboog - waar vroeger een gehoekte stok nodig was voor de 26e etage.

Roald Dahl liet een ongeduldige vrouw op weg naar de hemel stranden en wegkwijnen in een lift (voor haar was Servitel de redding geweest), filmer Dick Maas weefde een horrorstory rondom een monteur, en ook in Silence of the Lambs speelde een liftkooi een cruciale rol bij de ontknoping van het gevecht tussen een politiemacht en een psychopaat. Om maar te zwijgen van de klassiek geworden vrijscenes in Blue Movie op een vierkante meter ruimte in de Bijlmermeer. Geen machine die zoveel opwindt.

Schindler berekende dat het bedrijf jaarlijks 500 miljoen mensen op en neer èn rollend vervoert. De concurrentie voegt daar nog een veelvoud aan toe. Het is bijna een volwassen vorm van openbaar vervoer geworden.

Jaap Huisman

Meer over