Specialist in onmogelijke missies

Met België begint hij bij de Champions Trophy aan een nieuw avontuur. 'Alex Ferguson leerde me bij Manchester United: zodra het ego van de speler te groot wordt, moet hij weg.'Door

ROBÈRT MISSET

De Belgische hockeybond had Marc Lammers niet beter kunnen uitdagen dan met het reeds eerder geformuleerde 'droomdoel', een olympische medaille voor de mannen tijdens de Spelen van Rio de Janeiro in 2016. Alsof de nieuwe bondscoach voor minder was gekomen. 'Elk mens moet dromen. Dat is gaaf, dat is kicken. Zo geloofde ik wel in de droom om de Spelen van 2028 naar Nederland te halen. Nu haalt de regering in feite de doelen van het veld en zegt: blijf vooral lekker hockeyen of voetballen. Dan is de lol er snel vanaf.'

Voor het eerst doet België mee aan de Champions Trophy, die zaterdag in Melbourne begint. 'Het is knap dat een land met 28 duizend hockeyers zo veel progressie heeft gemaakt', zegt Lammers. 'Met de Belgen ga ik een nieuwe missie formuleren, maar die moet wel uit de spelersgroep komen. Ze onderscheiden zich nu al door hun keuzes. België was altijd verdeeld door de twisten tussen Vlaanderen en Wallonië, maar de hockeyers niet. Zij vormden één team, ongeacht de taal die ze spraken. In dat opzicht hebben ze een voorbeeldfunctie gehad.'

Lammers is expert in onmogelijke opdrachten. Hij bracht de Spaanse hockeysters van de twintigste naar de vierde plaats op de wereldranglijst. Daarna ontketende de Brabander een revolutie door van het Nederlandse vrouwenhockey topsport te maken. Na de tweede plaats op de Spelen van Athene in 2004 werd de vrouwenploeg in 2006 wereldkampioen.

Twee jaar later nam Lammers afscheid met een gouden medaille bij de Spelen van Peking. 'Het is mijn grootste voldoening dat ik heb geholpen om van amateurs hockeybabes te maken. Die meiden hebben zelf strakke tenues aangetrokken en gezorgd dat ze er goed uitzagen. Nu hebben veel Nederlandse hockeyclubs wachtlijsten voor meisjes.'

Zijn reddingsoperatie vorig seizoen bij de hockeyers van Den Bosch was een blauwdruk van zijn visie op teambuilding. 'De spelers zeiden tegen me: dit is een mission impossible, we halen het toch niet meer. Het overheersende gevoel was: Den Bosch is al gedegradeerd. De kunst is om zo'n team toch in een flow te krijgen.

'Hoe ik dat doe? Het zijn onbewuste processen. Het begint bij mij altijd met passie en emotie én de wetenschap dat je meer moet doen dan de concurrenten. Ik ging niet vijf, maar acht keer in de week trainen. Als de spelers dat niet hadden gewild, was ik niet hun coach geworden. We gingen in de winterstop ook niet naar de zon in Spanje, maar afzien in de Ardennen. Dat paste beter bij onze status.'

Den Bosch het lachertje van de hoofdklasse? Lammers: 'Ik liet de spelers een filmpje zien van Albert Einstein. Andere kinderen vonden hem een nerd, hij werd gepest, van school gestuurd. Einstein dacht niet in woorden, maar in formules. Hij ging zelf dingen ontdekken en werd de grootste innovator van de wereld. Die beelden raken je niet alleen, je betrekt ze onbewust op jezelf.

'Ik toonde het team ook alle doelpunten die Den Bosch thuis had gemaakt tegen het ongenaakbaar geachte Bloemendaal. Toen dachten de jongens dat het echt kon. En het kon ook. Je kunt met beelden manipuleren, ik noem het liever stimuleren. '

Innovatie is de hoeksteen van zijn filosofie. Toen Lammers als personal coach fungeerde van de vorig jaar uitgerangeerde middenvelder Robbert Kemperman liet hij het toptalent trainen met meisjes C1 van Den Bosch. 'Ik liet hem in zijn eentje tegen vijf meiden spelen, was hij na vijf minuten helemaal op. Of Robbert nu won of verloor: na vijf minuten stuurde ik vijf nieuwe meiden op hem af. En dat drie kwartier lang.'

Vond Robbert het niet vernederend om achter meisjes van 15, 16 jaar aan te hollen?

'Elke vernieuwing roept weerstand op. Zijn eerste reactie was: ik ga toch niet tegen meisjes hockeyen? Ik antwoordde: jij wil toch terug in het Nederlandse team? Geef het een kans Robbert, zei ik. Om grenzen te verleggen, moet je dingen doen die anderen laten. Voor Robbert was het veel leuker om partijtjes te spelen dan in zijn eentje rond de Oosterplas in Den Bosch te lopen.

'Ik ben goed in improviseren en creatief training geven. De wake-upcall kwam van de bondscoach, die Kemperman een half jaar voor de Spelen passeerde voor de Champions Trophy in Nieuw-Zeeland. Ik heb hem toen voor de spiegel gezet. Robbert moest beseffen dat hij niet alleen op zijn talent kon teren. Later liep hij bij het Nederlands team voorop.'

Zijn innovaties, zoals de videobril, de ijsvesten en het 'lammeren' - het indirect afhouden van de keeper bij de strafcorner - werden een begrip. De 'oortjes' voor de hockeysters in het veld werden echter verboden. 'En terecht', aldus Lammers. Ze stonden model voor een coach die de totale controle nastreefde. 'Ik wilde als jonge trainer zo veel mogelijk informatie geven.

'Ik heb geleerd dat je de spelers moet durven loslaten om ze de echte stap naar de top te laten maken. De speler moet eigenaar worden van zijn eigen ontwikkeling, dan ga je er ook harder voor lopen. In mijn eerste vier jaar als bondscoach was ik te veel de eigenaar van het team, de laatste vier jaar heb ik dat veel meer bij de spelers gelegd.'

Oud-international Fatima Moreira de Melo hekelde je dominantie, waardoor zij haar creativiteit niet had kunnen ontplooien.

'Die kritiek deed pijn. Maar achteraf herkende ik me wel in dat beeld. Hoewel we in 2006 wereldkampioen werden en in 2008 olympisch kampioen had ik het team wellicht eerder moeten loslaten. De vraag is of we die titels dan ook hadden gewonnen. Die televisiedocumentaire over het vrouwenteam in 2006 was het omslagpunt tussen de oude en de nieuwe Marc Lammers.

'Je zag daar mijn valkuilen terugkomen, maar ook hoe ik bezig was verantwoordelijkheid bij de speelsters te leggen. Ik worstelde daarmee, maar de toenmalige manager Jan Albers en mijn assistent Rob Bianchi maakten me bewust van dat proces.

'Ik heb de laatste jaren op cursussen misschien wel meer geleerd dan in mijn hockeycarrière. Sommige directeuren van grote bedrijven wilden alles sturen, ik sprak er ook een paar die alles van onderaf lieten bedenken.'

Spelers kunnen stikken in een opgelegde structuur.

'Binnen de vastgestelde kaders hebben mijn spelers alle vrijheid. In het bedrijfsleven heb ik geleerd hoe belangrijk structuur is om betrokkenheid te kweken bij je medewerkers.'

Die eigen identiteit is zelfs de levensader van de topclubs, ontdekte Lammers tijdens zijn stage bij Manchester United. 'Sir Alex Ferguson heeft bij die club in 25 jaar een herkenbare structuur neergezet. Zo kan een talent gemakkelijker doorbreken. Ferguson is op een ouderwetse manier streng, hij kan heel bot zijn tegen zijn spelers.

'Toch staat Ferguson ook op 70-jarige leeftijd open voor expertise van buitenaf. Hij vroeg mij een presentatie te geven, hij doet ook alles om de voetbalschool van Manchester te verbeteren. Wat ik van Ferguson leerde, was: ever change a winning team. Altijd blijven vernieuwen.

'Beckham, Stam, Van Nistelrooij, Ronaldo; ze moesten er allemaal uit. Ferguson is meedogenloos. Hij vertelde me: zodra het ego te groot wordt en spelers niet meer denken aan het teambelang, gaan ze maar ergens heen waar ze alles alleen mogen doen. Bij Ferguson zag ik de andere kant van het loslaten.

'Na de kritiek van Fatima Moreira de Melo hield ik me voor dat ik losser moest zijn, laisser faire moest propageren. Ferguson liet me zien dat je niet moet overdrijven. Hij overtuigde me om duidelijke grenzen te stellen. Zijn motto is: zonder structuur geen avontuur, want dan krijg je gezeik in de groep. Wie zich nietwil committeren, moet stoppen.'

Toch werd die benadering tegen je gebruikt toen de hockeybond in 2010 een opvolger zocht voor de ontslagen Michel van den Heuvel. Met Paul van Ass werd bij het mannenteam een people's manager aangesteld.

'Jij legt nu uit waarom ik het toen niet werd. Maar van de hockeybond heb ik nooit gehoord waarom destijds voor Paul is gekozen en niet voor mij.'

Pijnlijk voor een coach die zo lang bij de KNHB heeft gewerkt.

'Precies wat je zegt. Ik heb in bijna twintig jaar bij de hockeybond zo ongeveer een pensioen opgebouwd. Na de Spelen van Peking was er geen contact meer. Ik was in 2010 een week teleurgesteld, toen ging ik weer mijn eigen weg.'

Je noemde de aanstelling van een bondscoach zonder diploma een slecht signaal voor de opleiding en de trainers in de hoofdklasse.

'Voor mij en mijn collega's was het een teken dat de coachopleiding blijkbaar niet belangrijk werd gevonden. Het was geen erkenning voor het vak van hockeycoach.'

Is die opleiding zo slecht dat de bond liever een coach benoemde die zich tevens had bewezen in het bedrijfsleven?

'Zolang Nederlandse hockeycoaches over de gehele wereld worden gevraagd, is die opleiding niet zo slecht. Maar in Nederland wordt meer geëist en we hebben blijkbaar weinig potentiële bondscoaches. Misschien is mijn opleiding niet goed genoeg geweest. Maar ik ben niet rancuneus.'

Op Twitter heb je geregeld je verbazing uitgesproken over het omstreden selectiebeleid van Paul van Ass.

'En met mij iedereen. Het gedoe met De Nooijer en Taekema was voor de buitenwereld raar om te volgen.

Glimlachend: 'Maar Van Ass is nu een collega, die het uitstekend heeft gedaan op de Spelen in Londen. Toen wist ik meteen dat in Nederland voorlopig geen vacature was. België kwam voor mij op het juiste moment. Ik heb ook niet het gevoel dat we tijdens op de Champions Trophy in Melbourne per se van Nederland moeten winnen. Dat niveau halen wij nog niet.'

Toch is Lammers wederom de architect van een mission impossible. 'In 2016 wil ik dat het onmogelijke mogelijk is gemaakt, een olympische hockeymedaille voor België. Maar ik laat het droomdoel ook meteen weer los. Dromen doe je 's nachts, overdag moet je keihard werken. Het leven is één groot leerproces. Mensen die denken alles te kunnen, staan stil en worden voorbij gestreefd.

'In 2010 zeiden mensen tegen me: nu je eigen bedrijf oprichten is zelfmoord. Wilde ik graag het tegendeel bewijzen. Ik dacht niet meer in het hockey terug te keren. Maar ik heb mijn gevoel gevolgd.

Intuïtie is verstand met haast. We vertrouwen te weinig op onze intuïtie en laten ons gek lullen door de media. Ik verbaas me over het negativisme in Nederland. Je speelt niet tegen de crisis, maar tegen je concurrenten.

'Als andere landen op min 20 zitten en wij op min 5 moeten we blij zijn. Dan doen we het beter dan de rest, maar wij meten het af aan vroeger. Dat is niet eerlijk. Kijk naar waar wat we wel kunnen.

'Ik doe nu ook wat mijn te vroeg overleden moeder me heeft meegegeven. Geniet van de dingen waar je goed in bent, zei ze. Voor het geld ben ik niet naar België gegaan. Ik ben als coach teruggekeerd naar de bron, naar het vak dat ik het mooiste vind.'

CV

1969 Geboren 15 maart in Oss

1985-1998 Speler bij Den Bosch, Tilburg, Oranje Zwart, Cernusco (Italië) en weer Den Bosch. Speelt 5 interlands voor Nederlands team.

1997-1998 Assistent Tom van 't Hek bij Nederlands vrouwenteam

1998 Bondscoach Spanje

2000 Met Spanje vierde Spelen in Sydney

2000 Bondscoach Nederlands vrouwenteam

2002 Zilver WK Australië

2004 Zilver Spelen Athene

2006 Wereldkampioen in Madrid

2008 Gouden medaille Spelen van Peking

2010 Richt eigen bedrijf op

2011 Interim-coach mannen Den Bosch

2012 Bondscoach België

Champions Trophy in Melbourne

De 34ste editie van de Champions Trophy hockey voor mannen is zaterdag begonnen in Melbourne en duurt tot en met 9 december. Titelverdediger is Australië. De acht deelnemers aan de Champions Trophy zijn verdeeld over twee poules. Nederland komt uit in poule B en speelt tegen Pakistan, België en Australië. In poule A zitten Duitsland, Engeland, India en Nieuw-Zeeland. Niet alle landen verschijnen in de sterkste opstelling. Olympisch kampioen Duitsland doet mee met een jong en onervaren team. Bondscoach Markus Weise neemt slechts drie spelers mee die afgelopen zomer in Londen goud veroverden.

Nederland wil in Melbourne wel voor de titel gaan. Het verloor in Londen de olympische finale van Duitsland. Van Ass voerde sinds zijn aantreden in de zomer van 2010 de nationale ploeg ook tijdens het EK van 2011 naar zilver. De Nederlandse hockeyers snakken sowieso naar internationaal succes. De Europese titel in 2007, in Manchester onder leiding van Roelant Oltmans, is de laatste triomf geweest. Nederland won de Champions Trophy acht keer. Het zegevierde in 2006, ook onder Oltmans, voor de laatste maal. Gastland Australië is met 12 titels recordhouder bij de Champions Trophy.

undefined

Meer over