ReportageLeeuwarden

Spatschermen of niet: dit treintje mag alleen halfvol door Leeuwarden tuffen

Een elektrisch toeristentreintje rijdt door de binnenstad van Leeuwarden en moet aan strengere corona-eisen voldoen dan het openbaar vervoer. Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Is een spatscherm een alternatief voor de anderhalvemeterregel? Om die principiële kwestie draaide maandag in Leeuwarden een kort geding over een blauw-geel toeristentreintje. ‘Toeristen zitten veiliger bij ons in de trein dan wanneer ze op straat lopen.’

Afgemeten aan haar teleurstelling had ze zich erop verheugd. Maar voor de peuter en haar ouders is geen plek meer in een van de drie wagonnetjes van de CityTrain. ‘Dat kun je zo’n meisje niet uitleggen als ze die lege bankjes ziet’, zegt Jelle de Visser, eigenaar, exploitant en machinist van dienst. Dat er ondertussen tien minuten voor vertrek een auto van de gemeentelijke handhaving langsrijdt, heeft hij niet eens in de gaten. ‘Gebeurde gister 23 keer.’

Niet de Oldehove of het standbeeld van Mata Hari, maar bezienswaardigheid 17 is vandaag extra noemenswaardig tijdens de stadstour door Leeuwarden: de rechtbank. Daar komt De Visser namelijk net vandaan, bijgestaan door zijn medewerker en rechtenstudent in spé Daan Postma (19).

Nog niet de helft

Om verspreiding van het covid-19-virus te voorkomen mag het toeristentreintje nog niet de helft van de mogelijk zestig passagiers vervoeren. Zes van de vijftien bankjes moeten leeg blijven, om voldoende afstand te garanderen. Ondanks de spatschermen tussen de bankjes. Genoeg reden voor het aanspannen van een kort geding. ‘Dit heeft ons alleen dinsdag al 600 euro gekost.’

Bij de Veiligheidsregio Friesland vroegen ze een ontheffing aan van de anderhalvemeterregel. Volgens De Visser is die regel enkel noodzakelijk bij direct contact en dienen de spatschermen als effectieve vervanging. Bij hun bankje in de rechtszaal worden Postma en De Visser er nota bene door gescheiden.

‘Er zijn honderden bedrijven in Friesland die gebruikmaken van spatschermen in plaats van de afstandsregel’, zegt Postma. ‘Toeristen zitten veiliger bij ons in de trein dan wanneer ze op straat lopen.’

Geen uitzonderingen

Maar uitzonderingen maakt de Friese Veiligheidsregio onder voorzitterschap van de Leeuwardense burgemeester Sybrand Buma liever niet. Hooguit voor schrijnende gevallen, zoals een erehaag bij een uitvaart. De anderhalvemeterregel is heilig, het maken van uitzonderingen is onbegonnen werk – om over de handhaving ervan nog maar te zwijgen.

Het blauw-geel van de CityTrain (De Visser: ‘Ik heb ter inspiratie een Cambuur-shirt naar de producent in China gestuurd’) is nu eenmaal niet het geel-blauw van de NS. Het toeristentreintje is geen openbaar maar recreatief vervoer, benadrukt raadsman Van der Goot van de Veiligheidsregio. En dus gelden er andere voorschriften. ‘Rechtsongelijkheid is pas aan de orde in ongelijke behandeling in gelijke of vergelijkbare gevallen.’

Maar over wat precies vergelijkbare gevallen zijn en wat gelijke behandeling is, wordt steeds meer getwist. Ook de voorzieningenrechter van dienst observeert dat eenduidigheid van beleid lastiger is geworden nu het land na de ‘intelligente lockdown’ weer stap voor stap opent. ‘Je moet onderscheid gaan maken. Daarbij spelen andere belangen mee. Ook economische. Maar dan moet dat wel worden uitgesproken.’

Bomvol

Medewerker Postma heeft naar de zitting een foto meegenomen van een treintje in safaripark Beekse Bergen: bomvol, dankzij spatschermen. Ook in de Efteling is het plexiglas ingeburgerd, leerde hij van een belletje naar Kaatsheuvel. In Hoek van Holland kreeg de uitbater van het lokale boemeltje er zelfs subsidie voor. ‘Gemeenteambtenaren hebben een testrit gemaakt.’ Hier in de provincie, in Dokkum, rijdt vrolijk een trein zonder spatschermen.

Dat mag óók niet, luidt het weerwoord van de Veiligheidsregio. Maar daarvoor is geen ontheffing aangevraagd en dat is dus een kwestie van handhaving. ‘Veel ondernemers zouden weer zonder beperkingen willen ondernemen. Maar de gezondheid mag niet ondergeschikt worden gemaakt aan economische belangen’, aldus advocaat Van der Goot.

Om de misgelopen inkomsten te compenseren zou het treintje vaker kunnen rijden, oppert hij. Maar dat is geen optie, zegt De Visser. De meeste toeristen willen ’s middags Leeuwarden bekijken. ‘En we hebben tijd nodig om de accu op te laden.’ De CityTrain rijdt op namelijk op stroom.

Eigen protocol

Bij gebrek aan een branchevereniging heeft de ijverige jongeling Postma zelf maar een toeristentreintjesprotocol opgesteld. Had minister Grapperhaus niet opgeroepen dat we ons gezond verstand moeten gebruiken?, vraagt hij zich retorisch af. ‘Een touringcar mag zestig mensen van verschillende adressen met een mondkapje op vanuit Limburg naar Friesland rijden, en daarvan mogen er dan negen in ons treintje. Zo verlies je draagvlak.’ Ook met mondkapjes mag de CityTrain niet alle 15 banken bezetten.

Tot overmaat van ramp vertoonde vanmorgen het audiosysteem (‘peperduur, uit Zuid-Afrika’) kuren. Dat houdt gelukkig stand. Liefst hadden De Visser en Postma vanmiddag hun trein al volgeladen. Maar de rechter heeft ten minste tot woensdag bedenktijd nodig. Wel laat hij alvast doorschemeren dat de Veiligheidsregio zich er niet te makkelijk vanaf mag maken en er per situatie bekeken moet worden of maatregelen voldoende bijdragen aan het doel: verspreiding van het virus tegengaan. Dan verlaten partijen de rechtszaal – met inachtneming van de anderhalvemeterregel.

Meer over