Spanje volgt ademloos Baskische verkiezingen

BASTA Ya! (Genoeg!), de civiele organisatie die de laatste tijd de protesten tegen het terrorisme in Baskenland leidt, zegt het aan de vooravond van de verkiezingen netjes, zij het duidelijk: 'Het gaat nu niet alleen om het vervangen of handhaven van onze vertegenwoordigers, of het promoten van deze of gene...

De politieke partijen slaan aanzienlijk steviger taal uit. Lijsttrekker Mayor Oreja van de Partido Popular wil winnen om een einde te maken aan 'de dictatuur van de angst' waaronder Baskenland gebukt gaat. Zijn partijleider en premier van Spanje Aznar vaart uit tegen 'het bedrog en de leugens van de nationalisten', de handlangers van het ETA-terrorisme die het leven ondraaglijk maken. En de regeringsgezinde krant El Mundo schroomt niet om Baskenland uit te roepen tot 'de Goelag van Spanje'.

De nationalisten geven lik op stuk. De 'gematigden' zien een 'overval door Madrid' aankomen, bedoeld om de Baskische taal en cultuur voor eens en altijd om zeep te helpen en hun volk opnieuw te koloniseren. Voor de radicale leider Otegi betekent een overwinning van de niet-nationalisten een terugkeer naar de dictatuur van generaal Franco, waartegen hij en de zijnen 'een ijzeren vuist' zullen ballen.

De campagne is niet gegaan over regeerprogramma's, met belangwekkende onderwerpen als werkloosheid, gezondheidszorg of milieu. Wat simpele parlementsverkiezingen in een kleine deelstaat zouden moeten zijn, is teruggebracht tot een referendum waarbij heel Spanje ademloos toekijkt: voor of tegen de nationalisten, en dus voor of tegen het geweld. Baskenland is tot op het bot gepolariseerd en in de heersende oorlogsstemming is een fatsoenlijk democratisch debat onmogelijk.

De schuld voor die stemming ligt bij de radicale separatisten, voor wie geen middel te ver gaat om het heilige doel van een onafhankelijke natie te bewerkstelligen. De ETA heeft sinds het opzeggen van het bestand dertig mensen vermoord en een eindeloze reeks niet-dodelijke aanslagen gepleegd. Dat is de eerste bron van de angst: door haar slachtoffers in alle beroepsgroepen en in heel Spanje te kiezen, geeft de ETA aan dat iedereen een potentieel doelwit is.

Daarnaast is er de kale borroka, de straatoorlog die Baskenland al jaren teistert. In het kader van het 'socialiseren van het lijden' trekken jongeren door de drie Baskische provincies als leefden zij in het Duitsland van de jaren dertig. Opposanten worden bedreigd en mishandeld, hun huizen en auto's in brand gestoken, hun partijgebouwen moeten sluiten na steeds opnieuw te zijn aangevallen. 'Lage-intensiteits-terrorisme' noemt de ETA dit door haar geregisseerde dagelijks geweld.

Dit alles zou doen vermoeden dat we hier te maken hebben met een land in de Derde Wereld, waar de bevolking zucht onder een harde dictatuur en de burgers op schaamteloze wijze worden uitgebuit en onderdrukt. Gek genoeg is Baskenland een zeer welvarend stukje West-Europa: de economische groei was vorig jaar groter dan in de rest van Spanje, de werkloosheid de laagste van het land en het gemiddelde inkomen het hoogste. Bovendien heeft Baskenland een autonome status die nergens in Europa wordt geëvenaard.

Desalniettemin ontwikkelt het gebied zich tot een 'Bosnië aan de voet van de Pyreneeën', in de woorden van de schrijver en filosoof Fernando Savater, een zeer weldenkend en rationeel man. Het probleem is dat het nationalisme zich baseert op de stelling dat de Basken een ander ras dan de Spanjaarden zijn, en dat hun culturele uitroeiing alleen te voorkomen is door het uitroepen van een eigen staat, bij voorkeur geschoond van buitenlandse elementen. Geweld is onvermijdelijk om dit doel te bereiken.

De rechtse Partido Popular en de socialistische PSOE hebben nu de handen ineengeslagen in een poging een einde te maken aan de twintig jaar lange heerschappij van de gematigde nationalisten. Alleen door die uit de macht te verdrijven kan in Baskenland het geweld een halt worden toegeroepen, vinden zij.

Dat lijkt een optimistisch en ietwat simplistisch uitgangspunt: de ETA moordt al dertig jaar en noch dictator Franco noch de Spaanse democratie noch de gematigde ationalisten hebben de organisatie eronder gekregen.

Twee scenario's voor de situatie na de verkiezingen doen de ronde, en beide stemmen niet vrolijk. Blijven de nationalisten regeren, dan blijft de ETA moorden, houdt het straatgeweld aan en is de kans op wraakacties van de slachtoffers groot. Slagen PP en socialisten erin de macht te veroveren, dan zal de ETA haar acties opvoeren, want dan zit Baskenland weer onder de knoet van de 'bezetter'. Kortom, Baskenland staat hoe dan ook nog een hoop ellende te wachten.

Meer over