Reportagemondkapjesfabriek Baskenland

Spanje maakt zijn mondkapjes zelf, want ‘in tijden van nood is het ieder voor zich’

In een onooglijk dorpje in Baskenland is in allerijl de grootste mondkapjesfabriek van Spanje ontwikkeld. De regering wil niet meer afhankelijk zijn van het buitenland. ‘We hebben geleerd: in tijden van nood is het ieder voor zich.’

De mondkapjes die Bexen Medical produceert in het Baskische dorpje Etxebarria zijn wit, om ze te onderscheiden van de blauwe die uit China komen.Beeld César Dezfuli

De fabriekshal heeft nog het meeste weg van een operatiekamer. De druk is er hoger dan buiten, de plinten zijn stofvrij, de lucht wordt haast iedere minuut ververst. En de werknemers die geconcentreerd over de machines staan gebogen, zien eruit als artsen, met hun haarnetjes, beschermende pakken en mondkapjes van eigen makelij.

Nog niet zo lang geleden werden in deze hal katheters geproduceerd. Daar kwam in maart snel verandering in, toen bleek dat Spanje, net als de meeste Europese landen, een schreeuwend tekort had aan mondkapjes. Nu is dit de grootste mondkapjesfabriek van het land. In een gestaag tempo dwarrelen ze uit de machines.

‘Het is ingewikkelder dan het lijkt’, zegt Borja Anza, de 29-jarige projectmanager die de dagelijkse leiding heeft over de fabriek. ‘De stof is heel delicaat en het probleem is dat mondkapjes bijna niets wegen. Daarom moeten de machines heel precies worden afgesteld. Anders lopen ze steeds vast.’ Niet veel later begint bij een van de machines inderdaad een rood licht te knipperen.

De fabriek ligt in het onooglijke dorpje Etxebarria, diep weggestopt in de groene heuvels van Baskenland. Toch kwam de regering vrij snel hier uit, bij Bexen Medical, toen ze op zoek ging naar een bedrijf dat mondkapjes kon produceren voor de Spaanse ziekenhuizen en zorginstellingen.

‘We werden gebeld door de staatssecretaris van Industrie op 13 maart, een dag voordat de Spaanse regering de noodtoestand uitriep’, vertelt Carlos Arsuaga, de algemeen directeur van Bexen Medical, in zijn kantoor in Hernani. ‘Toen hadden ze in Madrid kennelijk al door wat er op ons af kwam. En ze belden ons als een van de eerste – of misschien als eerste. Waarschijnlijk omdat we ons al meer dan veertig jaar richten op medische artikelen voor eenmalig gebruik.’

De fabriek in Etxebarria produceert mondkapjes voor 18 cent per stuk. Nederland heeft tot nog toe gemiddeld 66 cent betaald voor de extra mondkapjes die werden gekocht.Beeld César Dezfuli

Spanje wil niet langer afhankelijk zijn van China voor de productie van mondkapjes. ‘We moeten de nationale productie ontwikkelen om onszelf te bevoorraden en om een reserve te hebben (van medische materialen, red.)’, zei de minister van Industrie, Reyes Maroto, erover. Ze sprak volgens de Spaanse krant La Vanguardia van een ‘heroriëntatie’ van de Spaanse industrie.

Mondkapjeswedloop

Het is een les die ook in andere landen wordt getrokken, nadat Europa op het hoogtepunt van de coronapandemie in de ban was geraakt van een internationale mondkapjeswedloop. De Franse president Macron kondigde zelfs aan dat zijn land zelfvoorzienend moet worden. Ook de Nederlandse tijdelijke corona-minister, Martin van Rijn, zei onlangs dat Nederland minder afhankelijk wil zijn van inkopen uit Azië, door zelf de productie aan te jagen.

‘We hebben geleerd: als de nood aan de man komt, is het ieder voor zich’, constateert Carlos Arsuaga van Bexen Medical. Het Spaanse ministerie van Volksgezondheid bestelde bij zijn bedrijf 60 miljoen chirurgische mondkapjes, te produceren in een half jaar, tegen betaling van 10,9 miljoen euro. Dat komt neer op een prijs van 18 cent per mondkapje. Het lijkt veel geld, maar dat valt te bezien: uit een tussentijdse begroting van het Nederlandse ministerie van Volksgezondheid bleek onlangs dat de regering-Rutte gemiddeld 66 cent neertelde voor de extra mondkapjes die werden gekocht vanwege corona.

Een medewerker van de mondkapjesfabriek in Etxebarria.Beeld César Dezfuli

Arsuaga had geen ervaring met de productie van mondkapjes. Maar zijn bedrijf heeft een voordeel: het maakt deel uit van de Corporación Mondragón, in omvang de eerste bedrijvengroep van Baskenland, de tiende van Spanje, en tot over de grenzen befaamd om het coöperatieve karakter. Om aan mondkapjesmachines te komen, hoefde Arsuaga niet lang te zoeken. Hij nam contact op met Mondragón Assembly, een bedrijf binnen dezelfde groep.

Chinese machines

De machines werden gemaakt in een fabriek van Mondragón Assembly in de Chinese stad Kunshan, niet ver van Shanghai. ‘Op dat moment was de Spaanse economie in winterslaap, vanwege het coronavirus’, herinnert Arsuaga zich. ‘De Chinese industrie was daarentegen alweer volop in bedrijf. Daar zouden onze drie machines sneller klaar zijn.’

Een Spaans legervliegtuig vloog de mondkapjesmachines eind april over. Arsuaga: ‘Dat was nog een heel gedoe. Er zouden vier Chinezen meevliegen, om de machines in Spanje opnieuw in elkaar te zetten. Ze stonden op het punt het vliegtuig in te stappen, toen de piloot ze tegenhield. Wat bleek: alleen Spaanse staatsburgers mogen met een vliegtuig van het leger reizen. Uiteindelijk zijn de Chinezen hier gekomen met een lijnvlucht via Parijs.’

Hoe zit het in Nederland? 

Om voldoende beschermingsmiddelen voor de zorg te garanderen, is in Nederland het Landelijk Consortium Hulpmiddelen (LCH) opgericht. Dit samenwerkingsverband tussen inkopers, logistieke bedrijven en deskundigen zoekt in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid onder meer in China naar beschermingsmiddelen. Daarnaast produceert een Nederlandse productielijn, van onder meer beddenfabrikant Auping, wekelijks 1 miljoen mondmaskers. De inkoop en productie kwamen aan het begin van de coronacrisis maar moeilijk op gang. In april en mei klaagden verpleegkundigen dat ze onvoldoende beschermingsmiddelen hadden. Er is geen tekort meer, zegt een woordvoerder van het ministerie van Volksgezondheid. Zo liggen er bij het LCH ruim 3,1 miljoen chirurgische mondkapjes en bijna 6,2 miljoen hoogwaardige medische mondmaskers op de planken. Dat aantal wordt aangevuld met nieuwe bestellingen. Daar zijn er wekelijks respectievelijk 1,3 miljoen en 40 duizend van nodig in de zorg. ‘We proberen een ijzeren voorraad van drie tot zes maanden aan te leggen’, zegt de woordvoerder. ‘Dat zou normaal gesproken genoeg moeten zijn voor een mogelijke tweede golf, afhankelijk van hoe die zich ontwikkelt.’

En toen moest het moeilijkste nog komen. Het bleek haast onmogelijk om ‘meltblown’ in te kopen, een polymeer die de grondstof vormt voor de mondkapjes. ‘Alle landen die meltblown produceren – vooral China, Turkije, Rusland en de VS – hielden hun voorraden achter voor eigen gebruik’, zegt Arsuaga. ‘Het was gekkenwerk. De prijzen gingen talloze keren over de kop.’ Het leidde er volgens Arsuaga toe dat Bexen Medical zijn investeringen vooralsnog niet heeft terugverdiend.

Wat ook niet meeviel, was het zoeken en opleiden van zestig nieuwe werknemers, zegt projectleider Anza. Opnieuw bracht een ander bedrijf van de Corporación Mondragón uitkomst. Bij Cikautxo, een bedrijf in auto-onderdelen, was de productie stilgevallen. Een groot deel van de medewerkers zat werkloos thuis. Zij konden zo aan de slag bij Bexen Medical.

Nog niet genoeg

Inmiddels komt de productie in de fabriek aardig op stoom, al worden de 10 miljoen stuks per maand waarop de regering rekende nog niet gehaald. De medewerkers van Mondragón Assembly zijn nog steeds bezig om de machines beter af te stellen. Ze voegen vandaag juist een nieuw onderdeel toe: een ronddraaiend armpje dat onvermoeibaar de naam Bexen in de mondkapjes stanst. Het is een idee van de afdeling marketing, die ook verordonneerde dat de mondkapjes wit moeten zijn in plaats van blauw, zodat ze goed van de Chinese te onderscheiden zijn.

Om aan de benodigde machines te komen, wendde de fabriek in Etxebarria zich tot een bedrijf dat deel uitmaakt van dezelfde coöperatie. Dat kon de machines kopen in China.Beeld César Dezfuli

Arsuaga is vast van plan mondkapjes te blijven produceren. ‘We zijn gekomen om te blijven’, zegt hij. ‘Dat is ons ook gezegd: dit is een strategische fabriek, met het oog op de toekomst.’ Vooralsnog is er veel meer vraag dan Bexen Medical kan produceren. Na de eerste drie machines, die aan het werk zijn voor de Spaanse regering, bracht het bedrijf nóg drie machines in stelling. Het Baskische regiobestuur wilde ook mondkapjes van eigen bodem en deelde aan bedrijven subsidies uit om productielijnen op te starten. Eind mei verklaarde Baskenland zich zelfvoorzienend.

Kan Nederland straks ook aankloppen bij Bexen Medical? ‘We konden zelfs Baskenland nog niet de helft bieden van wat het van ons wilde’, zegt Arsuaga. ‘Dus het antwoord is evident.’ Maar mochten Nederlandse ziekenhuizen behoefte hebben aan infuuszakken, dan zijn ze bij Bexen Medical van harte welkom.

Mondkapjesplicht breidt zich snel uit in Spanje

Het begon vorige week in Catalonië, en verspreidde zich vervolgens als een inktvlek over de rest van Spanje: de mondkapjesplicht in de openbare ruimte. De hoop is dat het op deze manier lukt nieuwe corona-uitbraken in de kiem te smoren.

In de Spaanse regio’s waar (nog) geen verplichting geldt, hoef je officieel alleen een mondkapje te dragen als het niet mogelijk is 1,5 meter afstand te houden. Toch wagen de meeste mensen zich ook daar niet zonder mondkapje op straat. Veel winkels en horeca laten klanten met een onbedekt gezicht niet binnen (behalve tijdens het eten of drinken). Ook in het openbaar vervoer is het niet toegestaan te reizen zonder mondkapje.

Wie zich niet aan de regels houdt, riskeert een boete van 100 euro. Voor kinderen tot 6 jaar of mensen die last hebben van benauwdheid bestaat een uitzondering. Ook als je alleen aan het sporten bent, hoeft het mondkapje niet op.

Meer over