Spanje kiest tussen twee baarden

Officieel is hij nog een paar dagen de premier van Spanje, José Luis Rodriguez Zapatero. Feitelijk is hij al een tijdje roemloos uit het Moncloa-paleis verdwenen. Het slachtoffer van de torenhoge Spaanse werkloosheid - 5 miljoen Spanjaarden zitten zonder werk - en de crisis in de eurozone. Zondag mogen de Spanjaarden na ruim zeven jaar Zapatero's opvolger kiezen.

AMSTERDAM - Hoewel Mariano Rajoy van de conservatieve Partido Popular volgens de peilingen op weg is naar een monsterzege, weigert lijsttrekker Alfredo Pérez Rubalcaba van de socialistische PSOE zomaar te capituleren. Waarom zou hij ook, de twee premierskandidaten lijken soms meer op elkaar dan ze misschien lief is.


Gezichtsbeharing

Of het nou Rajoy of Rubalcaba is die na de verkiezingen op 20 november wint, het Moncloa-paleis in Madrid krijgt voor het eerst in decennia weer een bewoner met een baard. Wie de foto's van voormalige Spaanse leiders bekijkt, moet tot 1922 terug om een premier van Spanje tegen te komen met gezichtsbeharing. José Sanchez Guerra heette destijds el presidente, die al na enkele maanden plaats moest maken voor de besnorde Manuel Garcia Prieto. Na deze zou bijna driekwart eeuw duren voordat een andere premier met snor aan de macht zou komen: Rajoy's partijgenoot en mentor José Maria Aznar.


Naast een bebaarde premier krijgen de Spanjaarden ook een wat oudere leider. Rubalcaba, een doctor in de scheikunde en oud-hoogleraar, is 60 jaar. Rajoy, ooit de jongste kadasterdeskundige van Spanje, is vier jaar jonger dan zijn rivaal. Daarmee zijn Rubalcaba en Rajoy ouder dan de vijf premiers die Spanje heeft gehad sinds de democratie er werd hersteld na de dood van Franco.


Recordhouder tot nu toe is Leopoldo Calvo Sotelo die 55 jaar oud was toen hij tussen februari 1981 en december 1982 regeringsleider van Spanje was. Adolfo Suárez, als premier een van de belangrijkste figuren in de Spaanse overgang van dictatuur naar democratie, was 45 jaar. De socialist Felipe González was 50 jaar bij zijn historische overwinning; zowel Aznar als Zapatero waren 43 toen ze premier werden.


Zowel Rubalcaba als Rajoy heeft een ruime politieke ervaring. Rajoy kende een gestage carrière die hem via de lokale en regionale politiek in Galicië uiteindelijk leidde tot de landelijke partijtop van de Partido Popular en de regering-Aznar. Rubalcaba op zijn beurt heeft sinds eind jaren tachtig vele belangrijke posten bekleed binnen de partijtop van de PSOE en de socialistische regeringen van Felipe González en Zapatero.


Het heeft Rubalcaba de officieuze titel van 'invloedrijkste politicus in de Spaanse democratie' opgeleverd. Toch hebben ook hier Rubalcaba en Rajoy de nodige overeenkomsten: beiden zijn als vicepremier de politieke rechterhand van hun 'presidente' geweest. Ook stonden Rubalcaba en Rajoy aan het hoofd van zowel het ministerie van Onderwijs als dat van Binnenlandse Zaken. Vooral in deze laatste hoedanigheid maakten beiden naam met hun harde aanpak van de Baskische afscheidingsbeweging ETA.


Rubalcaba en Rajoy zijn, terwijl hun partij de regeringsmacht had, geconfronteerd met grote schandalen. Rajoy kreeg te maken met de bijna-oorlog tussen Spanje en Marokko om het nietige Peterselie-eiland, de milieuramp met de olietanker Prestige en het rumoer rond de nasleep van de treinaanslagen in Madrid . Die aanslagen schreef de regering-Aznar toe aan de ETA in plaats van Al Qaida, om zo te verhullen dat het bloedbad had plaatsgevonden vanwege de Spaanse deelname aan de Irakoorlog. Rubalcaba op zijn beurt maakte deel uit van de regering-González die betrokken was bij enorme corruptiezaken en de moordpartijen van de GAL, de illegale doodseskaders die medewerkers van de regering oprichtten om de ETA te bestrijden.


Opvallend genoeg overleefden beiden vrijwel zonder noemenswaardige kleerscheuren de vele affaires.


Rubalcaba heeft een boodschap en die wil hij zo helder mogelijk vertellen. Het verklaart wellicht waarom geen enkele Spaanse politicus zoveel persconferenties in zijn carrière heeft gegeven als hij. Van de socialist is ook de mogelijk beroemdste Spaanse politieke quote uit de recente historie: 'De Spanjaarden verdienen een regering die niet tegen ze liegt'. Met die tien woorden, uitgesproken in de hectische dagen tussen de aanslagen van Madrid en de verkiezingen op 14 maart 2004, zorgde hij ervoor dat Rajoy een zeker lijkende verkiezingszege op Zapatero misliep. Rajoy op zijn beurt is een meester in het vertellen van wat er allemaal mis is. zonder daarbij te vertellen wat hij zelf eraan denkt te doen. Vaak tot grote wanhoop van politieke tegenstanders en journalisten. Met die tactiek wist Rajoy begin deze maand ook het enige tv-debat te winnen die hij en Rubalcaba tijdens de verkiezingscampagne met elkaar hebben gevoerd. Hoewel: een debat kon je het bijna niet noemen. Rajoy keek 585 keer naar zijn papieren voor een antwoord, Rubalcaba 48 keer.


Overigens spreken Rubalcaba en Rajoy aanzienlijk beter hun talen dan Zapatero. Terwijl de huidige premier glazig kijkt bij alles wat geen Spaans is, spreekt Rubalcaba Engels, Frans en Duits, terwijl Rajoy Frans machtig is en nu al een tijdje Engelse lessen volgt.


Real Madrid

Zapatero stond bekend om zijn liefde voor FC Barcelona. Rubalcaba en Rajoy zijn daarentegen beiden grote fans van Barças aartsrivaal Real Madrid. Rubalcaba schijnt zo fanatiek Madridista te zijn dat hij weigert zijn telefoon op te nemen als Real voetbalt. Rajoy is naast fan van Real Madrid ook supporter van Deportivo La Coruña, socio van het bescheiden Pontevedra en aandeelhouder van Celta de Vigo,


Tweemaal overwoog zowel Rubalcaba als Rajoy uit de politiek te stappen. De eerste keer dat Rubalcaba het metier vaarwel wilde zeggen was door hartproblemen. De tweede keer omdat Rubalcaba zijn echtgenote Pilar Goya steunde nadat zij twee broers had verloren.


Rajoy op zijn beurt overwoog in 2004 en 2008 de handdoek in de ring te gooien. Beide keren nadat Rajoy verrassend het premierschap was misgelopen na verkiezingsnederlagen tegen Zapatero. Wie geloof hecht aan de huidige peilingen, weet vrijwel zeker dat Rajoy ditmaal niet voor dit dilemma zal worden gesteld.


Meer over