Spaanse minister van Buitenlandse Zaken Arancha Gonzalez

InterviewArancha González

Spaanse minister van Buitenlandse Zaken: EU zonder solidariteit wordt bijwagen van VS, Rusland of China

Spaanse minister van Buitenlandse Zaken Arancha GonzalezBeeld César Dezfuli

De coronacrisis treft zuidelijke lidstaten van de Europese Unie zwaar. Nederland heeft zich aanvankelijk weinig bereid getoond financieel te hulp te komen in Europees verband. Dat steekt. De minister: ‘Een Nederlander profiteert gemiddeld voor 5.000 en een Spanjaard voor minder dan 2.000 euro van de EU.’  

Nee, zegt de Spaanse minister Arancha González Laya, het was niet alleen de toon van minister Hoekstra die haar stoorde. Haar verontwaardiging over de Nederlandse opstelling gaat veel dieper. ‘Als iedereen blijft denken in termen van ieder voor zich, zal de Europese Unie verzwakken’, zegt ze. ‘Deze discussie gaat niet over coronabonds of eurobonds of het noodfonds. Dit is een discussie over de toekomst van Europa. Dat is de échte discussie.’

González Laya ontvangt haar bezoek in een doodstil ministerie van Buitenlandse Zaken. Haar ambtenaren werken al wekenlang vanuit huis. Maar de minister is nog iedere dag in haar werkkamer te vinden, als een kapitein die weigert haar schip te verlaten. ‘Want dit schip gaat niet zinken’, zegt ze met een lachje. ‘En dus blijf ik. Dat is mijn plicht.’

Van hieruit staat ze in contact met de Spaanse ambassades over de hele wereld, die proberen gestrande Spanjaarden naar huis te krijgen. Ook overlegt ze met haar collega’s in andere Europese hoofdsteden. En een heel enkele keer slingert ze een kwade opmerking de wereld in via Twitter.

Vorige week bijvoorbeeld, toen de Nederlandse minister Wopke Hoekstra zich verzette tegen de openstelling van het EU-noodfonds voor landen die zwaar getroffen worden door de corona-epidemie. Hoekstra wilde eerst onderzocht zien waarom het ene euroland de afgelopen jaren wel financiële buffers heeft opgebouwd en het andere niet.

‘We zitten in dezelfde Europese boot’, snerpte González Laya. ‘We zijn tegen een ijsberg gebotst. Nu lopen we allemaal hetzelfde risico. Er is geen tijd om te discussiëren over wie eersteklas- en wie tweedeklaspassagiers zijn.’

Waarom stoorde u zich zo aan de opmerkingen van minister Hoekstra?

Deze crisis is niet de crisis van 2008. We hebben niet te maken met één sector in onze economie die faalt, of met wanbeheer door één land of een paar landen in de Europese Unie. De situatie is in 2020 heel anders. Dit is een pandemie: een situatie die niemand van ons over zich heeft afgeroepen.’

De Europese Unie doet al veel. De Europese Centrale Bank koopt haast onbeperkt obligaties op. De begrotingsregels zijn losgelaten. Nederland pleit voor een gezamenlijk ‘coronafonds’ met daarin 10-tot 20 miljard euro. Is het niet beter om eerst af te wachten wat het effect van dit alles is, en het noodfonds of de coronabonds nog achter de hand te houden?

‘Je koopt geen verzekering als het ongeluk al is gebeurd, maar vóórdat er ongelukken gebeuren. We weten al dat covid-19 een enorme weerslag zal hebben op onze economieën. Het zou van weinig verantwoordelijkheidszin getuigen als we niet nu meteen een gezamenlijke, sterke verzekering afsluiten – tegen het risico dat overmorgen de financiële markten denken dat we niet over instrumenten beschikken die krachtig genoeg zijn om een diepe economische crisis op te vangen.’

Spanje heeft de laatste jaren steeds een begrotingstekort gehad, terwijl Nederland een overschot had. Begrijpt u het argument van de Nederlandse regering, dat Spanje meer had moeten sparen om zich voor te bereiden op welke economische schok dan ook?

‘Om te beginnen: Spanje heeft enorm bezuinigd, het heeft er echt niet maar wat op los geleefd. Ook hier is de pensioenleeftijd verhoogd. De Spaanse staatsschuld is de laatste jaren gedaald.

‘En dan nog iets: het is in Europa niet zo dat het Noorden alleen betaalt en het Zuiden profiteert. De gezamenlijke markt levert een Nederlander gemiddeld 5.000 euro op en een Spanjaard minder dan 2.000 euro. Dat is ook een deel van de werkelijkheid. En dat moet je ook vertellen.’

Als Nederland vasthoudt aan zijn standpunt, wat zijn dan de gevolgen voor de economie?

‘Op korte termijn betekent het dat we er langer over doen om uit de crisis te komen. Waarom? Omdat we dan zwakker zullen zijn in de ogen van de financiële markten. Het zal duurder zijn om geld te lenen. En hoe je het ook wendt of keert: we zullen alleen uit deze crisis komen door enorme schulden aan te gaan.

‘Als de helft van de Europese Unie op zijn gat ligt – Italië, Frankrijk, Spanje, Griekenland – dan ligt ook de interne markt van de Europese Unie op zijn gat. En dan wijs ik er opnieuw op dat Nederland heel veel profijt heeft van de interne markt. Om het grafisch te zeggen: dan koopt niemand meer de Nederlandse tulpen. Of denk alleen maar aan de haven van Rotterdam. Als er minder handel wordt gedreven, heeft dat enorme consequenties.

‘Wij willen dat het herstel eruit zal zien als een V. En het allerslechtste zou een L zijn.’

Waarom denkt u dat op dit moment de EU zelf op het spel staat?

‘Het is zoals Jacques Delors dit weekend zei: het virus is terug. Het virus waaraan hij refereerde was niet het coronavirus. Het gaat over het virus van gebrek aan solidariteit; van wantrouwen, van nationaal egoïsme.’

Bent u niet bang dat, als Europa nu de vlucht naar voren kiest, dit juist in het voordeel zal zijn van eurosceptische partijen in Noord-Europa?

‘Wij hebben hier in het zuiden ook populistische partijen. Ook hier wordt het bestaansrecht van de EU in twijfel getrokken, zelfs in een land als Spanje waar altijd veel steun is geweest voor het Europese project. We moeten die populistische partijen niet blijven voeden, en daarom moeten we nu actie ondernemen.

‘De Europese Unie is een politiek project, je moet haar steunen vanuit de politiek, je moet er politieke strijd voor leveren, en als je dat niet doet, wie wint er dan? De populistische partijen.

‘Waar is de ziel van dit politieke project? Daar hoor je niemand over. Over waarom we samen willen zijn. Onze autonomie loopt gevaar. Als Europa steeds zwakker wordt in een wereld waarin er steeds meer sterke spelers zijn, zoals China en de VS en Rusland, dan veroordeelt dat Europa tot bijwagen van een ander land. Dat is de realiteit.’

Lees verder

Nieuws Berlijn en Den Haag reageren ijzig op de klemmende oproep van Frankrijk snel een nieuw Europees miljardenfonds op te richten om de economische gevolgen van de coronapandemie op te vangen. Volgens de Franse minister van Financiën Le Maire staat de geloofwaardigheid van de EU op het spel als dat fonds er niet komt.

Opinie Na Brexit komt de EU in een nieuwe levensfase. In deel I van een korte serie interviews Kees Vendrik: hoe overleeft de Unie de coronacrisis?

Arancha Gonzalez in maart dit jaar.Beeld AP
Meer over