Sorry voor Tsipras, sorry voor Dijsselbloem

Tsipras en Dijsselbloem zijn lijnrecht tegenover elkaar komen te staan in de Griekse crisis. Een akkoord lijkt ver weg. Maar wie is de schuldige? Tsipras, met zijn beslissing om de onderhandelingen af te breken en alles van een referendum te laten afhangen, of Dijsselbloem, de technocraat die Europa met kleine stapjes naar de rand van de afgrond bracht?

Evangelos Areteos en Dirk Jacob Nieuwboer
Jeroen Dijsselbloem en Alexis Tsipras spreken elkaar in januari 2015. Beeld epa
Jeroen Dijsselbloem en Alexis Tsipras spreken elkaar in januari 2015.Beeld epa

Sorry voor Tsipras

Beste Dirk,

Tijd niet gesproken. Ik werk de laatste maanden onder grote druk en, eerlijk gezegd, ik ben er erg gestrest onder, kwaad ook en bang. Gespannen over wat er met mijn familie en vrienden in Griekenland gaat gebeuren.

Ik ben boos op de 'Europese' leiders die het ideaal van een verenigd Europa hebben verraden. Boos op de 'leiders' van mijn land die elke kans hebben vergooid om Griekenland te redden uit de moeilijkheden waar het in terecht is gekomen. Ik ben bang, omdat wij Grieken morgen voor een existentiële keuze worden gesteld als we moeten beslissen of we bij Europa horen of niet, in een sfeer van ongelooflijke polarisatie en diepe sociale verdeeldheid.

Dirk, jij kent me sinds 2003 toen we elkaar voor het eerst ontmoetten in dat twijfelachtige motel aan de Turks-Iraakse grens toen de tweede Irak-oorlog losbarstte. Ik ben links, hoewel ik niet echt meer weet wat dat nog betekent in het Europa van vandaag. Ik geloof in sociale rechtvaardigheid, respect en het omarmen van verschillen. Daarom ben ik kwaad op degenen die zich nu voordoen als 'leiders' van Europa. Die de democratie niet eerbiedigen, die niet aan politiek doen maar aan boekhouden, zoals Jeroen Dijsselbloem. Die geen visie hebben maar alleen oppervlakkige strategieën.

Alexis Tsipras (links) spreekt met Angela Merkel. Beeld ap
Alexis Tsipras (links) spreekt met Angela Merkel.Beeld ap

Maar je moet weten dat ik ook ontzettend kwaad ben op Alexis Tsipras. Niet op hem persoonlijk, maar hij is de wandelende uitkomst van een geschiedenis vol falend leiderschap en ernstige problemen in de Griekse samenleving die nooit onder ogen zijn gezien.

Wat ik hem kwalijk neem, is dat hij de onterechte claims en maatregelen van deze ondemocratisch eurozone juist heeft gelegitimeerd. Door de regels niet te aanvaarden - en ja, ik weet dat deze tegen ons werkten - en door een tactisch spel te spelen, heeft hij mensen als Dijsselbloem en Angela Merkel toegestaan het belang van die regels te benadrukken, en waarden en principes naar de achtergrond te dringen. De eurozone is de eurozone niet meer als de regels niet worden gerespecteerd, horen we steeds. Maar hoe zit het met de Europese principes van democratie en solidariteit? Niemand heeft het er meer over, want Tsipras heeft een ander speelveld gekozen en kon makkelijk worden bestempeld als de partij die zich niet aan de regels houdt. Door zich vast te klampen aan stokpaardjes als 'we verscheuren het memorandum' en 'we accepteren de trojka niet' heeft hij een grote kans laten voorbijgaan om Griekenland en misschien wel Europa een andere kant op te sturen. Griekenland was als een fort vol goede argumenten, hij heeft de poort geopend en het laten leegroven.

Tsipras heeft de geloofwaardigheid van de democratie aangetast door het gehaaste en onduidelijke referendum van morgen in te zetten als instrument in de onderhandelingen. Van een serieus democratisch proces heeft hij een trucje gemaakt om te kunnen afdingen.

Dirk, ik ben zo kwaad op Tsipras omdat hij met dit referendum het eeuwenoude dilemma van de Grieken op scherp zet en de verdeeldheid aanwakkert: horen wij in het 'westen' of in het 'oosten'? Terwijl de rijkdom van de Griekse identiteit juist in de veelheid van beschavingen zou moeten zitten. Omdat deze kwestie nooit echt goed aan de orde is gesteld, is het verkeerd dat het referendum van morgen en de verdeeldheid die het ongeacht de uitkomst met zich mee brengt, van ons eisen dat wij het een of het ander kiezen.

En dan heeft Tsipras ook nog eens het delicate contact met de Europeanen uit handen gegeven aan Yanis Varoufakis, een man doordrenkt van narcisme, die de gesprekken op een rampzalige manier heeft vergiftigd. Daardoor heeft hij de geloofwaardigheid van de goede Griekse argumenten - zoals de onhoudbaarheid van de Griekse schuld, die zelfs het IMF erkent - in het niets doen oplossen. En de andere ministers van Financiën van een excuus voorzien om hem als een paria te behandelen.

Tot slot ben ik kwaad op Tsipras omdat hij met zijn populisme en zijn socialistisch-nationalistische retoriek niets meer is geworden dan de zoveelste pion in het rampzalige spel tussen een onvoltooide Europese federatie en de gecastreerde natiestaten.

De eurozone - en waarschijnlijk het hele model van de Europese Unie - met haar inconsistentie, haar ideologische en politieke arrogantie en haar gebrek aan ambitie om werkelijk de hang naar de soevereine natiestaat te overwinnen, is met het Griekse debacle op de grenzen gestuit van haar duurzaamheid en legitimiteit. In het verzet tegen deze arrogantie en inconsistentie heeft de natiestaat, ontmand door postmodernisme en mondialisering, zijn nationalisme zo opgevoerd dat het mensen steeds verder wegvoert van een rechtvaardige en solidaire samenleving. In plaats daarvan nemen zij hun toevlucht tot uiterlijke tekenen van nationale trots: een 'sterk' leger, 'één' identiteit en 'nationale waardigheid'.

Dirk, ik wil dat je weet dat ik jou niet verantwoordelijk houd voor wat de eurozone mijn land heeft aangedaan en nog aandoet. Ja, de Europeanen hebben gefaald en hebben verwoesting aangericht in Griekenland. Maar, als een Grieks burger die van zijn land houdt, wil ik de blame game vermijden, omdat ik eerst naar onze eigen fouten wil kijken. Ik besteed mijn energie liever aan introspectie en echte verandering.

Jeroen Dijsselbloem. Beeld ap
Jeroen Dijsselbloem.Beeld ap

Sorry voor Dijsselbloem

Beste Evangelos,

Er is iets wat ik je moet vertellen. Het zit me al een tijd niet lekker, ik wilde er ook al eerder over beginnen, maar ik stelde het uit, te pijnlijk. Ja, ik weet ook al wat je gaat zeggen, je zult het wegwuiven met brede, uitbundige armgebaren. 'Doe normaal', zul je roepen. 'Zo ben jij toch niet?' Je zult me voorhouden dat ik niet verantwoordelijk ben voor wat een andere Nederlander doet. Maar dat is te makkelijk. Na alles wat er de afgelopen weken, maanden, jaren is gebeurd, wil ik er geen misverstanden over laten bestaan: Sorry voor Jeroen Dijsselbloem.

Hij doet zijn best hoor, dat geloof ik wel. Hoeveel tijd en energie hij er wel niet in heeft gestoken om die ellendige Tsipras en Varoufakis binnenboord te houden. Je weet toch dat hij naar Athene vloog, meteen nadat die radicale types waren verkozen? Nota bene tegen het advies in van Wolfgang Schäuble, zijn Europese politieke vader. En wat doet zo'n Varoufakis dan? Lief en aardig zijn in de achterkamertjes, maar als de camera's draaien grijnzend de trojka opblazen. En nu weer dat referendum. Ons chanteren met democratie. Natuurlijk voelt hij zich bedonderd. Wij voelen ons bedonderd.

undefined

Maar denk niet dat ik niet ook ineenkrimp als ik hem zie verschijnen op televisie. Dat ík me niet erger aan die technocraat-politicus. Van buiten accountant, van binnen in staat om alles weg te onderhandelen. Hij heeft het systeem niet verzonnen, maar het is geen toeval dat hij erin gedijt. 'Als je het als voorzitter van de Eurogroep goed wilt doen, moet je je politieke kleur afleggen', zegt hij zelf. 'Als ik zware ideologische verhalen ga houden, bereik ik helemaal niks. In Europa moeten we geen grote sprongen voorwaarts willen maken, maar op zoek gaan naar zinvolle kleine stappen.'

Maar kijk eens in welk Europa we, stapje voor stapje, zijn beland. Een Europa met een commissie vol met niet-verkozen tweederangspolitici. Een Europa met een halfbakken parlement, dat over de echt belangrijke zaken weinig te vertellen heeft. Een Europa waarin het grootste deel van de bevolking alle niet-Duitsers en niet-Fransen niet kan stemmen op de mensen die wél de dienst uitmaken.

Wij Europeanen hebben een monster gecreëerd, dat met de euro ook nog vlijmscherpe tanden heeft gekregen. En wij Nederlanders hebben daar een geschikte zetbaas bij gevonden. Iemand die met een stalen gezicht kan uitleggen dat een cirkel vierkant is, en even later precies het omgekeerde kan verdedigen.

Dit is zo wrang voor jou als Griek dat ik het bijna niet uit mijn toetsenbord krijg, maar weet je waarvoor Dijsselbloem in 2012 in de oppositie waarschuwde? Dat we de economie vooral niet kapot moesten bezuinigen. Dat we de economische groei weer de kans moesten geven om te herstellen. Het klonk gemeend. Een jaar later was hij zelf minister en stond hij pal achter nog veel hogere bezuinigingen. Kapot bezuinigen? Niks hoor, verstandig beleid.

Zo hoor ik hem ook uitleggen dat het huidige beleid in het belang van de Grieken is. Bezuinigen moeten jullie, hervormen tot jullie erbij neervallen. In jullie eigen belang. Het is de overtuiging, de kalmte waarmee hij het zegt, waar ik me nog het meest voor schaam.

Ik weet niet wat het beste is voor Griekenland en voor Europa. Jullie schuld kwijtschelden? En dus afspraken breken belonen? Niet kwijtschelden dan maar? Wat voor perspectief geef je jullie dan?

Wat ik wel weet, is dat jullie lot nauwelijks wordt bepaald door dit soort overwegingen. Het maakt niet uit hoeveel Nobelprijswinnaars zeggen dat het beleid niet werkt. Het IMF kan nog zo vaak zeggen dat het eigen beleid contraproductief is, het zal niks veranderen.

De waarheid is dat wij helemaal niet bezig zijn met wat goed is voor Griekenland. Alle besluiten over Griekenland en Europa worden hier verdedigd met een beroep op ons eigen nationale belang. Soevereiniteit overdragen? In ons nationaal belang. Miljarden storten in een noodfonds? Een Europese bankenunie? Grieken geld lenen? Allemaal in ons nationale belang.

Het is de optelsom van 18 nationale belangen die jullie lot bepaalt. Dat wat haalbaar is, dat wat de Europese politici nog net durven uit te leggen aan hun kiezers. En wat er ook gebeurt, wat er ook wordt besloten, reken er maar op dat Dijsselbloem zal blijven bezweren dat de uitkomst in jullie eigen nationale belang is.

Denk niet dat het aan Dijsselbloem ligt, was het maar zo, de persoon doet er weinig toe. Onze premier zegt net zo goed dat 'Europa moet werken voor Nederland'. Allemaal moeten ze opereren met Geert Wilders in hun nek, de man die de drachmes het liefst zelf zou drukken. Begin dan maar eens met Europese vergezichten. Voor de 'stapjes' die ze zetten, krijgen ze al genoeg op hun flikker. Hoe denk je dat het zal vallen als ze nu na een paar maanden avonturen met Varoufakis en Tsipras beginnen over solidariteit met de Grieken?

Je weet hopelijk dat ik je graag iets anders zou vertellen. Ik zou je willen zeggen dat je morgen natuurlijk 'ja' moet stemmen. Ik zou je ouders, je familie, je vrienden willen verzekeren dat wij hier met ze meeleven. Ik zou je willen zeggen dat wij er alles aan doen om jullie in Europa te houden. Maar het zou gelogen zijn. Het spijt me, meer dan Jeroen Dijsselbloem hebben we jullie niet te bieden.

Meer over