'Sommige kisten hadden niet weg mogen gaan'

Niet wat er gezegd werd, maar de lange stiltes die de getuigen lieten vallen, maakten de verhoordag van gisteren spannend....

Gaalman, die het neergestorte vliegtuig de laatste onderhoudsbeurt gaf, worstelde met zijn geweten. Soms begroef hij zijn gezicht in zijn handen als commissielid R. Oudkerk op rustige toon een lastige vraag stelde. Soms antwoordde hij met een nauwelijks zichtbare knik van het hoofd.

De commissie wilde de waarheid horen en kreeg de waarheid te horen. Maar de enquête maakte de 50-jarige monteur tien jaar ouder. Met bezwaard gemoed stapte hij binnen, gebroken verliet hij de Eerste Kamer, streng gadegeslagen door de advocaat van El Al, R. Polak.

'Raadsman van de verzekeraars van El Al', verbeterde Polak, toen voorzitter T. Meijer hem daarnaar vroeg.

Donderdag had Oudkerk (PvdA) de hoofdrol. Aan hem de taak om boven tafel te krijgen dat El Al-vliegtuigen, die niet luchtwaardig waren, toch van Schiphol vertrokken. De verhoren gingen vooral over het onderhoud van alle vliegtuigen bij El Al. Op Schiphol geeft een team van zes mensen, onder wie Gaalman, de Israëlische machines een kleine beurt voor ze verder mogen. Ze zetten een paraaf als het vliegtuig in orde is.

Oudkerk: 'Heeft uw superieur u weleens overruled en u gedwongen een handtekening te zetten, terwijl u vond dat het niet kon?' Gaalman aarzelde. 'Ik werk nog bij El Al. Het is voor mij zeer moeilijk om hier antwoord op te geven. Ik heb het weleens gehoord.'

Oudkerk hield aan: 'U heeft wel eens gezien dat collega's hun handtekening niet wilden zetten en dat dat overruled werd door een superieur.' Gaalman nam een slok water, friemelde aan zijn stropdas en mompelde: 'Ja'. Zijn gezicht verdween achter zijn handen. 'Mag ik even mijn advocaat vragen?'

Na zeven minuten ging Oudkerk door. Eerst herriep Gaalman zijn verklaring, maar dat leidde tot de reprimande: 'U staat onder ede.' 'U heeft het gezien en gehoord?', vroeg Oudkerk daarna. 'Ik heb gezien dat het gebeurd is. Ik weet me de voorvallen niet precies te herinneren, maar de kisten hadden niet weg mogen gaan. Dat was mijn idee.'

'Was u de technicus die geen handtekening wilde zetten?' Het hoge woord kwam eruit: 'Ja. Het is weleens gebeurd dat ik er anders over dacht dan anderen en dan ging die kist toch weg.' Hoe vaak het is gebeurd, wist Gaalman niet precies. Een keer, twee keer, drie keer. Hij bleef vaag.

L. O'Neill, tot 1998 Gaalmans collega bij El Al, wist van vijf gevallen. Hij had het van horen zeggen. Ook hij kwam pas tot zijn uitspraak na een minutendurend overleg met zijn advocaat. Beide monteurs zeiden niet dat het onderhoud bij El Al slecht is. Met de ramp-Boeing was niks aan de hand, verklaarden ze.

Dat vond H. van Klaveren van de Rijksluchtvaartdienst ook. Hij dook tien dagen na de crash in Tel Aviv in een onmetelijke hoeveelheid papier over het onderhoud van de neergestorte Boeing. Hij verbleef twee dagen tussen de archiefdozen en leverde eind oktober zijn rapport in.

Ook Van Klaveren kreeg het moeilijk. De enquêtecommissie bestudeerde dat rapport dat eindigde met de conclusie: 'Er was niks mis met de kist.'

De commissie toonde een formulier over de controle van de borgpennen, die enkele maanden voor de ramp in Tel Aviv is gedaan. De oorzaak van het ongeluk was dat een van die bouten afbrak. De commissie vertrouwde het formulier niet, omdat het niet goed is afgetekend. Veel vakjes waren niet ingevuld.

Oudkerk: 'Valt u niets op?' Stilte. Van Klaveren rommelde met zijn papieren. Oudkerk schoot Van Klaveren te hulp: 'Ik zie zoveel lege plekken.' Van Klaveren kende de reden niet. 'Waarom zit uitgerekend dit eminente formulier niet in uw rapport?' De RLD-onderzoeker bladerde opnieuw: 'Het is niet gebruikelijk om alles te kopiëren.'

Meer over