Somaliland is veilig, maar wie durft er te gaan wonen?

Het was weer eens zo ver. In Somaliaren gevechten uitgebroken die het werk van de Verenigde Naties in gevaar brachten....

Wie maakten deel uit van de internationale staf? Een groot aantal handen ging omhoog. Ali bleek een Zweed; hij zwaaide met zijn paspoort. Hassan was een Canadees; ook hij kon het bewijzen. Abdi kwam uit de buurt, maar was wel degelijk Ethiopi En Sado, de enige vrouw, had de Nederlandse nationaliteit. Allen, zo vonden zij, kwamen ze voor evacuatie in aanmerking.

En toch, welk paspoort ze ook hebben, een Somaliweet precies wat het betekent Somalite zijn. Kijkend naar de vijf punten van de ster in de eigen vlag, kent hij het gebied dat hij als zijn thuisland beschouwt: niet alleen Somalimaar ook Somaliland, een deel van Ethiopieen deel van Kenia, en Djibouti. In hoeveel clans zij ook verdeeld mogen zijn, die etnische trots verbindt hen allen.

Meer dan 10 procent van de Somalische bevolking woont in de diaspora. Een deel is gevlucht voor de anarchie die in Somalie norm werd na de val in 1991 van president Siad Barre. Ook Nederland telt veel Somali. De mensen onder hen die asiel zoeken, zeggen dat het niet veilig is naar hun eigen land terug te keren.

Is dat ook zo?

Voor het midden en zuiden van het land, waaronder ook de hoofdstad Mogadishu valt, is het antwoord een eenvoudig 'ja'. Zoals ook het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken in zijn ambtsbericht schrijft: in dit gebied duren de gewapende conflicten 'onverminderd voort'. Maar daarmee is niet het hele land bestreken.

Somalient ook Puntland, een gebied dat zich autonoom noemt. En in het noorden heeft het vroegere Britse protectoraat Somaliland zich in 1991 onafhankelijk verklaard. Met name in Somaliland is de afgelopen jaren, zoals het Haagse ministerie terecht schrijft, 'de stabiliteit van de samenleving toegenomen'. Het geldt als een 'relatief veilig' gebied.

Mensen uit Somaliland die liever in Nederland blijven, bijvoorbeeld omdat hun kinderen er naar fatsoenlijke scholen kunnen, zullen het predikaat 'veilig' verwerpen. Het is waar, schendingen van de mensenrechten komen er voor, zij het niet op bijster grote schaal. En ook is sporadisch sprake van geweld, al richt zich dat niet alleen tegen Somali van een 'verkeerde' clan, maar ook tegen westerlingen.

Wie als buitenlander de hoofdstad Hargeisa van Somaliland bezoekt en het twijfelachtige voorrecht heeft eerder in het wetteloze Mogadishu te zijn geweest, kan niet anders dan aangenaam getroffen worden door het streven van Somalilanders om als onafhankelijk land erkend te worden en dat streven ook zelf te onderbouwen door fatsoenlijk met elkaar om te gaan. Somaliland is straatarm, maar bouwt met de middelen die het heeft aan de eigen samenleving.

De rol die Somali uit de diaspora hierin spelen, valt moeilijk te overschatten. Niet alleen maken zij jaarlijks miljoenen euro's naar hun volksgenoten over, een deel van hen keert ook met eigen financi middelen terug en investeert in het land. Stroom, telefoon-en internetverbindingen, wegen en gebouwen: een groot deel van dit alles is er enkel dankzij hen.

Meer van dergelijke mensen zijn dan ook nodig. De erkenning van Somalilands onafhankelijkheid zou het land in aanmerking doen komen voor hulp en leningen van internationale instanties als het IMF en de Wereldbank. Maar ook los hiervan valt voor Somalilanders in hun eigen, al met al behoorlijk veilige land een boel te doen.

Het terugsturen van uitgeprocedeerde asielzoekers uit het gebied lijkt in deze context dan ook gerechtvaardigd. En toch is het begrijpelijk dat een aantal van hen op dit moment niet wenst te vertrekken.

Een niet-erkend Somaliland, grenzend aan een wetteloos Somaliwie wil er zijn kinderen laten opgroeien? Anders gezegd: wat gebeurt er met hen als het geweld opnieuw oplaait, mogelijk ook in Somaliland?

Een buitenlands paspoort biedt in zo'n geval de toegang tot een veilige haven. Het is ook de boodschap van Ali, Hassan, Abdi en Sado, die de VN als werkgever hebben. Zij willen graag in eigen land wonen en werken, maar zij willen er ook van verzekerd zijn dat hun leven niet in gevaar komt.

Iemand een Nederlands paspoort geven en vervolgens uitzetten, is natuurlijk onmogelijk. Dan geldt voor Nederland en de rest van de internationale gemeenschap een andere taak: help dwing de Somali zichzelf serieus te nemen en tot duurzame vrede te komen. Het kan. Het zal nog jaren duren.

Meer over