Soldaat Ryan en de fictie van de camera

Sinds op 28 december 1895 het publiek in het Grand Café aan de Boulevard des Capucines te Parijs sidderend wegdook tijdens de vertoning van L'arrivée d'un train en Gare de la Ciotat omdat het vreesde verpletterd te worden door de aandenderende trein, is de discussie over Werkelijkheid en Fictie in...

PETER VAN BUEREN

film extra

DOOR PETER VAN BUEREN

Geregeld wordt het thema weer als geheel nieuw aangesneden. 'Mogen documentaires ook fictieve elementen bevatten?', luidde de vraag twee jaar geleden op het International Documentary Film Festival in Amsterdam. Alsof deze vraag niet al minstens geldt sinds 1934, toen Joris Ivens Borinage maakte en een aantal arbeiders nog eens opnieuw liet demonstreren, omdat hij er op het moment van de echte demonstratie niet bij was en toch wilde laten zien hoe het echt gebeurd was.

'Echt of niet echt' komt dit weekeinde weer in verschillende variaties aan de orde op de televisie. Bijvoorbeeld zondagavond in de documentaire The Nazis (BBC 2, 22.00 uur) over Duitsland en het Derde Rijk. Veel archiefmateriaal, een ongetwijfeld 'historisch juiste' visie, maar toch een visie waarmee min of meer toevallig overgebleven beelden aaneen worden geregen.

Of in Hammarkullen (Nederland 3, 21.00 uur, ook zondag), de Zweedse dramaserie over de Europese samenleving in het jaar 2000, in de vorm van een realistische soap. Fictie, maar met een ingebouwd toekomstbeeld, zodat je kunt denken dat het echt die kant op gaat.

Een mooie poging om het werkelijkheidsaspect van fictie te onderstrepen zit in de speelfilm Raging Bull (zondag RTL 5, 20.30 uur) van Martin Scorsese. Een schitterende film over het leven van de beroemde bokser Jake La Motta, gespeeld door Robert De Niro. De acteur bereidde zich degelijk voor op zijn rol, en om zo 'echt' mogelijk te lijken op de vadsige La Motta in diens najaren, vrat hij zich helemaal vol. Bij de opnamen was hij maar liefst dertig kilo zwaarder dan normaal. Maar 'echt' kon het natuurlijk niet worden, het bleef De Niro in een glansrol.

(In een poging om na Raging Bull weer terug te keren naar de werkelijkheid werd niet Cathy Moriarty, die de rol van Lamotta's vrouw speelde, maar de echte vrouw van La Motta naakt gefotografeerd voor de Playboy.)

Gediscussieerd over werkelijkheid en fictie werd er deze week weer volop naar aanleiding van de nieuwe film van Steven Spielberg, Saving Private Ryan. Vooral het eerste halfuur, waarin Amerikaanse soldaten onder leiding van Tom Hanks Omaha Beach veroveren op de Duitsers, is van een realisme als weinig eerder in een fictiefilm vertoond is. Zo realistisch, dat een criticus zich afvroeg hoe het in godsnaam mogelijk was dat de cameraman heelhuids uit deze slag tevoorschijn kon komen.

Hoe dit realisme bereikt werd, is zaterdagavond om 00.25 uur te zien bij Veronica in de documentaire The Making of: Saving Private Ruyan. De werkelijkheid achter de fictie van de werkelijkheid. Gezien het late tijdstip zal het wel erg realistisch zijn.

Meer over