Socioloog bepleit nationaal tv-debat over financiering oudedagsvoorziening 'Veel dertigers weten niet wat hun boven het hoofd hangt'

Amerikaanse twintigers en dertigers hebben zich verenigd in een club die aandringt op sanering van overheidsfinanciën. Zij voelen er niks voor om op te draaien voor de kosten van voorgaande generaties....

Van onze verslaggever

Peter Giesen

UTRECHT

De 'verloren generatie' doet het uitstekend. Wie in het midden van de jaren tachtig de arbeidsmarkt betrad, moest veelal genoegen nemen met een laag salaris of een tijdelijke baan. Inmiddels heeft driekwart van deze generatie zijn achterstand ingehaald. De rest, voornamelijk lager opgeleiden, ondervindt wel blijvende gevolgen van de crisis.

Dit zegt de Utrechtse hoogleraar sociologie dr. H. Becker in zijn nieuwe boek De toekomst van de Verloren Generatie (uitgeverij Meulenhoff, 34,90 gulden). Het is een vervolg op Generaties en hun kansen uit 1992, waarin Becker betoogde dat sociale ongelijkheid niet alleen samenhangt met zaken als huidskleur of afkomst, maar ook met geboortejaar.

De Protestgeneratie, geboren tussen 1945 en 1955, had de economische wind mee, maar de Verloren Generatie, geboren tussen 1955 en 1970, begon haar werkzame leven in een periode van no future. De recessie veroorzaakte een omvangrijke jeugdwerkloosheid, de dreiging van een nucleaire oorlog leidde tot doemdenken.

Het was een tijd van grimmig protest, tegen kernenergie en tegen de ontruiming van kraakpanden. In het onderwijs werden de salarissen verlaagd, overheid en universiteiten namen nauwelijks nieuw personeel aan. Destijds maakten sociologen zich zorgen over 'de jeugd'. Sommigen vreesden voor een opleving van extreem-rechts, anderen waarschuwden voor terroristische acties van gefrustreerde academici.

'Maar door de hoogconjunctuur hebben de meeste jongeren van toen de achterstand kunnen inlopen', zegt Becker. Menig werkloos psycholoog of fysiotherapeut liet zich omscholen tot softwarespecialist en verdient nu meer dan hij in zijn oorspronkelijke vak ooit verdiend zou hebben. Ook voor de komende jaren zijn de vooruitzichten prima. Veel babyboomers gaan met pensioen, zodat interessante banen vrijkomen. 'Ook zullen de leden van de verloren generatie veel geld ontvangen door erfenissen of schenkingen van ouders', zegt Becker.

Wel zullen de dertigers van nu opdraaien voor de kosten van de vergrijzing, iets wat nog sterker geldt voor mensen die na 1970 zijn geboren. Economen hebben een systeem van 'generationeel boekhouden' ontwikkeld, waarin geschat wordt hoeveel elke generatie aan belastingen en premies betaalt en hoeveel zij daarvoor terugkrijgt. Wie in 1930 werd geboren, krijgt voor elke gulden belastinggeld ¿ 1,91 terug. Voor mensen uit 1970 daalt de opbrengst tot ¿ 1,27. De generatie die na 1990 is geboren, zal meer betalen dan zij ooit zal terugzien.

'In de jaren zeventig is een principiële fout gemaakt. Er is meer beloofd dan men kan waarmaken', zegt Becker. Destijds had de overheid nog kunnen ingrijpen door toekomstige aanspraken terug te schroeven. In plaats daarvan werd 'de mythe van het sociaal contract tussen de generaties' in het leven geroepen. De jongeren betalen voor de ouderen, die immers hun hele leven zo hard hebben gewerkt. Dit 'sociaal contract' miskent echter dat de ene generatie veel meer profiteert dan de andere, aldus Becker. De solidariteit tussen de generaties zal dan ook onder grote druk komen te staan.

In de Verenigde Staten is de organisatie Lead or Leave ontstaan, een club van twintigers en dertigers die aandringt op sanering van overheidsfinanciën. De aanhangers van Lead or Leave hebben weinig zin om de schulden van voorgaande generaties te betalen. In Nederland is zo'n politieke mobilisatie vooralsnog uitgebleven.

'De jonge generatie staat ook voor een dilemma. Je kunt wel zeggen: ik betaal niet meer voor de pensioenen van ouderen, maar daarmee tast je ook je eigen aanspraken aan. Feitelijk staat er een boete op het verbreken van de solidariteit', zegt Becker.

Politieke partijen maken zich niet graag impopulair door de AOW-premies fors te verhogen of de AOW-uitkeringen te verlagen. Maar vroeg of laat zal de wal het schip keren, is Beckers overtuiging. Hij pleit daarom voor een nationaal televisiedebat over de financiering van de oudedagsvoorziening. 'Zo'n discussie zou mensen op een indringende manier duidelijk maken dat ze zelf hun maatregelen moeten nemen.'

Veel twintigers en dertigers beseffen niet wat hun boven het hoofd hangt, denkt Becker. Hun AOW-aanspraken zijn 'voor 50 procent op gebakken lucht gebaseerd'. De overheid zal volgens Becker de toegankelijkheid van de gezondheidszorg niet kunnen handhaven. 'Wie in de toekomst niet op de wachtlijst wil komen, moet zich bijverzekeren. Anders loop je het risico dat je forse bedragen betaalt. Ik heb zelf de zorg voor een familielid moeten organiseren. Iemand die grotendeels verlamd was, maar niet in het ziekenhuis terecht kon. Dat kostte 20 duizend gulden per maand, die door niemand vergoed werd.'

Meer over