Sociale partners krijgen nu kans groei WAO te stoppen

Met een keiharde, maar ingenieuze ingreep wil de commissie Donner de WAO-impasse doorbreken. Werkgever en werknemer moeten voortaan zelf de verantwoordelijkheden en de middelen krijgen om de WAO-toeloop te stoppen....

Een zieke werknemer is nu nog veroordeeld tot passiviteit. Wie na herstel van een langdurige ziekte wel initiatief neemt tot terugkeer, is daarbij geheel afhankelijk van coöperatie van zijn werkgever.

De werkgever bepaalt zijn toekomst. Die is verplicht een arbodienst in te schakelen die de verzuimende werknemer controleert en terughelpt naar het werk. Daarnaast moet de werkgever een jaar lang loon doorbetalen. Als de werknemer na een jaar verzuim onverhoopt in de WAO terechtkomt, betaalt zijn baas vijf jaar lang een extra hoge WAO-premie.

In de praktijk blijken werknemers die grofweg drie maanden ziek zijn, rechtstreeks op de WAO af te stevenen. Ze hebben nauwelijks mogelijkheden terugkeer naar werk af te dwingen.

Arbodiensten blijken niet in staat werknemers massaal terug te helpen naar werk. Zeker niet als ze lang ziek zijn. De werkgever heeft dan al vervanging geregeld en is de zieke al bijna 'vergeten'. Arbodienst en werkgever zijn blij als de WAO-keuring in zicht is en de werknemer kan worden afgeschoven naar het GAK.

Dat de werkgever wel vijf jaar lang enkele tonnen extra kwijt is aan extra WAO-premie is in zijn ogen onrechtvaardig. Die straf heeft geen relatie meer met zijn nalatig gedrag. Maar zolang het goed gaat met de economie worden extra kosten aan arbodienst en WAO-premie gewoon betaald of met een verzekering afgedekt.

Donner wil deze impasse doorbreken. Terugkeer naar werk moet centraal komen te staan voor werkgever en werknemer. Beiden worden tot elkaar veroordeeld en tot initiatief aangezet.

De werkgever krijgt niet alleen de rekening, zoals nu, maar moet daadwerkelijk proberen de werknemer terug te halen, desnoods naar ander werk. De werknemer verdwijnt niet meer stilletjes uit het zicht en in de WAO, maar blijft in dienst. Als alle pogingen falen om de werknemer aan werk te helpen, kan pas na twee jaar ontslag volgen. Maar dan heeft de werkgever een zware bewijslast. Hij moet aantonen alles te hebben geprobeerd. Anders blijft de werknemer zonder pardon in dienst.

De werknemer van zijn kant heeft meer kans op een gewillig oor bij zijn werkgever bij de pogingen om terug te keren. Zelf moet hij ook meewerken aan terugkeervoorstellen. Bij weigering dreigt, na waarschuwingen ontslag. Dat moet volgens Donner al na drie maanden mogelijk zijn.

De hamvraag blijft de inkomensval voor gedeeltelijk arbeidsongeschikt geworden werknemers. Daar voorziet nu nog de gedeeltelijke WAO-uitkering in. Donner geeft als vuistregel dat een andere baan minimaal 70 procent van het oude salaris moet bieden.

Met de beperking van de inkomensdaling wil Donner de werkgever dwingen een functie te zoeken die qua salaris zo dicht mogelijk ligt bij het oude inkomen. Donner wil ook voorkomen dat de werknemer voor ontslag kiest. De WW-uitkering biedt immers in eerste instantie ook 70 procent van het laatste loon. Oudere werknemers die lang hebben gewerkt, kunnen vijf jaar lang deze uitkering krijgen. Juist voor hen zou de keuze voor ontslag aantrekkelijk kunnen zijn.

De werkgever mag ook werk aanbieden met lager salaris. Als ander werk echt niet te vinden is, en de werknemer het werk toch weigert, is ontslag mogelijk.

De opzet biedt nieuwe perspectieven voor de vakbeweging. Om te beginnen kunnen in CAO's verzekeringen met werkgevers worden afgesproken om de inkomensdaling voor gedeeltelijk arbeidsongeschikte werknemers te beperken. Ook moeten afspraken worden gemaakt over de uitkering bij ziekte als het kabinet ervoor kiest die tijdens de twee reïntegratiejaren op 70 procent te zetten - de huidige wettelijke uitkering tijdens het jaar ziekte. Die wordt nu in CAO's vrijwel overal aangevuld tot het volledige salaris.

Een potentiële valkuil voor de aanvullingsregelingen voor gedeeltelijk arbeidsongeschikten, is de keuring. Een verzekeraar of pensioenfonds zal voorwaarden stellen aan uitkering en een keuring eisen. Daarmee kan de private arbeidsongeschiktheidskeuring worden geïntroduceerd. Nu volgen verzekeraars de uitslag van de WAO-keuring als werknemers met hogere inkomens geheel of gedeeltelijk worden afgekeurd.

Het tweede profileringspunt voor de vakbeweging is de begeleiding van gedeeltelijk arbeidsgeschikte werknemers. De vakbeweging kan hen helpen bij de terugkeer naar eigen of ander werk. Per bedrijf en sector heeft de vakbeweging op papier al een rol gekregen bij het afsluiten van contracten tussen bedrijven en reïntegratiebedrijven. Die taak lijkt door de voorstellen van Donner plots veel groter dan tot nu gedacht.

Meer over