SNK stelde staatsbelang boven dat van het individu

De Stichting Nationaal Kunstbezit (SNK), verantwoordelijk voor de teruggave van oorlogskunst, heeft in de jaren 1945-1948 het landsbelang zwaarder doen tellen dan individuele belangen....

Dat blijkt uit de woensdag verschenen studie Betwist Bezit; De Stichting Nederlands Kunstbezit en de teruggave van roofkunst na 1945 van Eelke Muller en Helen Schretlen. Het onderzoek is verricht in opdracht van de commissie-Ekkart, die onderzoekt hoe de overheid zich vroeger opstelde bij de teruggave van oorlogskunst.

Die commissie noemde het beleid van de SNK eerder al 'formalistisch, kil en veelal harteloos'.

Volgens het onderzoek kwam die houding met name voort uit het verlangen Nederland, ook in cultureel opzicht, weer op te bouwen. De wens een openbare kunstcollectie op te bouwen, stuurde het beleid van de SNK.

De SNK, die tot juni 1948 onder leiding stond van de kunsthistoricus A.B. de Vries was zowel belast met het terugvorderen van kunst uit Duitsland als met de teruggave aan beroofde eigenaren. Veel van de gerecupereerde kunstwerken kwamen niet in aanmerking voor teruggave omdat deze tijdens de oorlog vrijwillig aan de nazi's waren verkocht. Deze kunstwerken wilde de SNK onderbrengen in een rijkskunstcollectie.

Die ambitie zorgde ervoor dat de SNK zijn energie stak in op het terugvorderen van kunst van 'nationaal belang'. Voor kunst van 'tweede garnituur', waarvan juist een groot deel afkomstig was uit joods bezit, was veel minder aandacht. Evenals voor het teruggavebeleid.

Bij de claims die in behandeling werden genomen, werd veelal een willekeurig beleid gevoerd, waardoor er verschillende niet werden gehonoreerd.

Na 1948, toen De Vries uit zijn functie werd ontheven, maakte de SNK meer werk van het teruggavebeleid. In 1948-52 werd de helft van de circa 371 werken teruggeven. Maar ook toen werd in diverse gevallen het staatsbelang boven het individuele belang verheven.

Muller en Schretlen wijzen in hun studie er ook op dat de Nederlandse overheid - in weerwil van herhaaldelijke verzoeken van de SNK - naliet scherpere richtlijnen voor de SNK op te stellen en zaken bij wet te regelen.

Meer over