Snels’ fundamentele kritiek zal Klaver nog wel even achtervolgen

GroenLinks-Kamerlid Bart Snels verlaat de Tweede Kamer, vooral vanwege de intensieve samenwerking met de PvdA. Maar een ander deel van zijn kritiek raakt Jesse Klaver harder.

Bart Snels (rechts) en Jesse Klaver (links) hier nog in gesprek met de demissionaire bewindslieden Hoekstra, Koolmees en Van Engelshoven. 
 Beeld Freek van den Bergh
Bart Snels (rechts) en Jesse Klaver (links) hier nog in gesprek met de demissionaire bewindslieden Hoekstra, Koolmees en Van Engelshoven.Beeld Freek van den Bergh

‘Dit is de moeilijkste brief die ik ooit heb moeten schrijven’, aldus Bart Snels donderdagavond in zijn afscheidsbrief aan Tweede Kamer-voorzitter Vera Bergkamp, vechtend tegen ‘het gevoel dat ik veel mensen in de steek laat’.

Maar hij is de enige niet, betoogt hij vervolgens: zijn partij ontloopt op het Binnenhof steevast elke vorm van verantwoordelijkheid, de samenwerking met de PvdA is een heilloze weg, de fractieleiding biedt nauwelijks ruimte voor tegenspraak en de algehele sfeer in de Tweede Kamer is destructief en doortrokken van wantrouwen.

Er zijn meer Kamerleden die hun vertrek aangrijpen voor systeemkritiek, maar zelden pakken ze het zo groots aan als Snels, de breed gewaardeerde financieel woordvoerder van GroenLinks, voormalig partijstrateeg en voorheen hoofd van het wetenschappelijk bureau. Vier jaar na zijn verkiezing tot Kamerlid is hij vele illusies armer.

Dat Snels nu de eerste GroenLinkser van naam is die zich tegen de intensieve samenwerking met de PvdA keert, is geen grote verrassing. Hij had heel andere plannen. De vorige keer dat de samenwerking op de linkerflank even concreet leek te worden, in 2010, nam hij al publiekelijk afstand van partijleider Femke Halsema. Die moest een heel andere kant op kijken, wat hem betreft: ‘Met D66 deelt GroenLinks een vergelijkbaar imago: toekomst- en hervormingsgericht, liberaal, groen, Europees georiënteerd. Samenwerking met de meer conservatieve, nostalgische, nationalistische SP en PvdA zou het imago van GroenLinks schaden.’

Snels’ hart ligt veel dichter bij de D66 dan bij de PvdA. Tussen 2011 en 2014 leek hij zelfs al voor die partij te kiezen. Hij was in 2012 lid van het campagneteam van partijleider Pechtold en schreef het boek ‘Henk, Ingrid & Alexander’, waarin Pechtold in gesprek ging met aanhangers van Geert Wilders.

Hij keerde toch terug naar GroenLinks, maar met het verlangen om de samenwerking met D66 te blijven zoeken. In maart zag hij de kans: GroenLinks had de zetels om de nieuwe D66-leider, Sigrid Kaag, te helpen aan de ‘zo progressief mogelijke coalitie’ die zij haar kiezers beloofde. Maar uitgerekend Klavers strategische keuze om zich vast te klinken aan de PvdA, werd door VVD en CDA aangegrepen om het linkse blok buiten de deur te houden.

Steeds aan de zijlijn

Snels zag het tandenknarsend gebeuren. Voor hem is het een optelsom: bij vier van de vijf afgelopen formaties had GroenLinks een kans om mee te regeren. Het kwam er nooit van, GroenLinks blijft steeds aan de zijlijn.

In de dagelijkse politieke praktijk was hij ook niet erg geneigd de PvdA te sparen. Snels was in 2020 de initiator van een snel parlementair onderzoek naar de toeslagenaffaire, inclusief openbare verhoren van voormalige bewindslieden. Onder wie PvdA-leider Lodewijk Asscher, die zodoende middenin de verkiezingscampagne in de beklaagdenbank kwam te zitten. De afloop is bekend. En dat zal Snels door een deel van de PvdA nog lang worden nagedragen.

Zo bezien maakt Snels’ vertrek het leven eenvoudiger voor partijleider Klaver. Het is een hindernis minder op weg naar verdieping van de linkse blokvorming. En Snels’ kritiek op die ontwikkeling is voor Klaver niet direct een bedreiging: getuige de opiniepeilingen en de sfeer bij de ledenraadplegingen ziet het overgrote deel van de partij juist wel brood in de samenwerking met de PvdA.

Kritiek op Klavers leiderschap

Veel gevoeliger ligt de kritiek die Snels intussen ook ventileert op de manier waarop de partij door Klaver wordt geleid. Hij had niet het idee dat hij met zijn aanmerkingen op de koers nog erg welkom was. Hij kreeg ‘steeds minder ruimte om deel te nemen aan het gesprek’ en roept zijn fractie op zich af te vragen hoe eigenlijk is gesteld met de ‘zeggenschap van Kamerleden’.

Daarin vertegenwoordigt Snels wel een bredere stroming. Zihni Özdil moest in 2019 de fractie verlaten nadat hij openlijk zijn handen aftrok van het studieleenstelsel. Kritische geesten als Linda Voortman en Liesbeth van Tongeren verlieten eerder al de Kamer. Binnenskamers klinkt steeds dezelfde analyse: nog niet zo lang geleden was de ‘getuigenispartij’ GroenLinks zo’n beetje het laatste bastion waar nog tamelijk open van fractiestandpunten kon worden afgeweken, maar onder Klaver is alles erop gericht om eenheid en vastberadenheid uit te stralen.

Net als in de meeste andere fracties dus, zelfs die in de oppositie. Voor vrijdenkers die af en toe even uit de kruiwagen willen springen en hun gedachten de vrije loop willen laten, is het Binnenhof onbegaanbaar terrein aan het worden.

Maar hoe verhoudt die sfeer zich tot de ook door GroenLinks bezongen ‘nieuwe bestuurscultuur’, waarin Kamerleden juist wél worden geacht kritisch en zelfstandig denkend te opereren? Snels is er allerminst gerust op. Hij mist reflectie op ‘het grote taboe’ van het Binnenhof: ‘De wijze waarop de Kamer zelf functioneert.’ Hij ziet vooral ‘destructieve politiek’, zelden gericht op iets tot stand brengen in samenwerking met anderen. ‘Om de haverklap worden bewindslieden voor leugenaar uitgemaakt, worden ambtenaren in het beklaagdenbankje gezet, worden er moties van afkeuring en wantrouwen ingediend.’

Moties dus die vrijwel zonder uitzondering door GroenLinks worden gesteund. En door de PvdA. En daarmee legt Snels het bestuursprobleem nu eens niet bij de protestpartijen op de flanken, maar recht in het politieke midden van de Kamer. En bij de manier waarop ook Jesse Klaver politiek bedrijft, waarschijnlijk resulterend in weer vier jaar oppositie.

Snels’ brief leest als een uitnodiging aan zijn partij om het debat over Klavers leiderschapsstijl te gaan voeren. Of dat ook gebeurt? ‘Bedankt voor alles wat je voor GroenLinks en voor mij persoonlijk hebt betekend’, reageerde de partijleider donderdag op de aankondiging van Snels’ vertrek. Op diens kritiek ging hij niet in.

Meer over