'Snelle winst' blijft lokken

Mensen laten zich nog steeds foppen met financiële producten. De vele waarschuwingen na onder meer de woekerpolissen hebben onvoldoende geholpen.

euro inleg en een looptijd van vijf jaar zijn veiliger dan een inleg van 500 euro en een looptijd van twee jaar

Winstverdriedubbelaars heetten ze. Of vermogensversnellers. Honderdduizenden mensen leenden in de beurshausse van de jaren negentig geld om het te investeren in dit soort 'financiële producten', die geweldige rendementen beloofden. Toen de koersen gingen dalen, bleef een slagveld over, want de truc werkte alleen bij een aanhoudende hausse. Het schandaal met de 'aandelenlease' was aanleiding voor allerlei voorlichtingscampagnes, zoals de klassieker 'in het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie voor de toekomst'. Zeker na de drama's bij Icesave en DSB laten consumenten zich niet meer foppen door financiële producten.

Toch?

Dat blijkt tegen te vallen. Volgens een recent, kleinschalig onderzoek van de Erasmus School of Economics zijn misleidende teksten of ontwijkende formuleringen ook anno 2012 nog bijzonder doeltreffend. De onderzoekers verzonnen de 'Winstvermenigvuldiger' van de 'Profit Bank', die na slechts vijf jaar een vijfdubbele winst belooft. Vanaf 100 euro per maand, fiscaal aftrekbaar, kun je meedoen. In het prospectus werden woorden als 'verlies', 'schuld' en 'dalende koersen' vermeden. Als de rekensommen in het rood eindigden, werd 'nvt' ingevuld: niet van toepassing.

Vier varianten van de Winstvermenigvuldiger werden voorgelegd aan vijftig mensen uit alle rangen en standen, met de vraag welke ze het aantrekkelijkst vonden. Het goede nieuws: het gros koos voor de veiliger inleg van 250 euro in plaats van 500 euro. Ook goed: de meesten kozen voor een looptijd van vijf jaar in plaats van twee jaar. Ook dat beperkt de risico's.

De voorlichting heeft dus zijn werk gedaan. Waarop de onderzoekers verwachtten dat de deelnemers ook heel argwanend zouden worden als ze bij de voorspelde rendementen 'nvt' lazen. Maar zie: deze ontwijkende en optisch verfraaide variant van de Winstvermenigvuldiger was de favoriet.

'Mensen zijn geneigd verliezen te vermijden. In dit geval blijkt dat de respondenten 'nvt' prefereren boven de variant waarin een negatief bedrag in euro's expliciet wordt genoemd', zegt Philip Hans Franses, hoogleraar econometrie en hoogleraar marketing aan de Erasmus Universiteit. 'Het is kennelijk nog steeds mogelijk mensen te misleiden met zorgvuldig geformuleerde keuzeopties, zodat ze worden verleid zinvolle informatie liever niet te zien. Dat is heel menselijk, om een vervelende boodschap liever te negeren.'

Volgens Franses moeten de campagnes dus worden voortgezet, én verbeterd. Het motto daarbij: hoe concreter, hoe beter. 'We hebben al eens onderzoek gedaan naar de slogan 'geld lenen kost geld'', zegt Franses. 'Dat bleek mensen niet zo veel te zeggen. Maar als je zegt dat de laptop van 400 euro op afbetaling 750 euro kost en dat ze nog steeds aan het afbetalen zijn als het ding allang stuk is of verouderd, dan komt de boodschap al een stuk beter over.'

De AFM, de financiële toezichthouder, vindt het goed dat het Erasmus-onderzoek zo heeft gekeken naar het keuzeproces van klanten van financiële instellingen. Dat doet de AFM zelf ook.

Alleen: de Winstvermenigvuldiger zou de tegenwoordige toets van de toezichthouder niet hebben doorstaan. Zo moeten door de nieuwe wet- en regelgeving na alle schandalen negatieve rendementen of rendementsscenario's verplicht worden genoemd, in bijvoorbeeld de Financiële Bijsluiter.

Afdoen met 'nvt' mag niet, stelt de AFM. Ook moet de onzekerheid over het rendement worden toegelicht. En in het prospectus wordt ook nog weggelaten dat er een restschuld kan blijven bestaan. Ook dat moet tegenwoordig expliciet worden gemeld. De AFM gaat met ingang van volgend jaar zelfs al toezicht houden bij het ontwikkelen van finan- ciële producten. De 'Winstvermenigvuldiger' zou in deze vorm het daglicht dan waarschijnlijk nooit hebben aanschouwd. Maar, waarschuwt de AFM, zelfs dat meekijken in de keuken van banken en verzekeraars kan helaas nooit garanderen dat consumenten niet meer de dupe worden van misleiding. Consumenten moeten altijd zelf kritisch blijven en vragen blijven stellen.

undefined

Meer over