Snel verder na een beroerte

Mensen die een beroerte hebben gehad, blijven veel te lang in het ziekenhuis. Dat belemmert hun herstel. Voor een betere doorstroming moeten de zorgverleners echter eerst leren samenwerken....

De slaapkamers op de revalidatieafdeling van het Rheumaverpleeghuis in Rotterdam zijn kaal. Patiënten verblijven er gemiddeld drie maanden, maar ze krijgen geen kamer voor zichzelf. 'Het mag hier niet te huiselijk worden', zegt directeur Tom Bank. 'De patiënten moeten gestimuleerd blijven om weg te gaan.'

Het Rheumaverpleeghuis had begin jaren negentig ruimte over. Dankzij betere medicatie hoefden reumapatiënten minder lang opgenomen te worden. Het verpleeghuis maakte daarom afspraken met het Sint Franciscus Gasthuis om bedden te reserveren voor patiënten die herstelden van een beroerte. Sinds 1 juli maakt het deel uit van de Rotterdamse stroke service, waarin ziekenhuizen, verpleeghuizen, een revalidatiecentrum, de thuiszorg en de verzekeraar samenwerken om deze patiënten zo goed mogelijk te behandelen.

Alles in het samenwerkingsverband is gericht op snelle doorstroom. 'Verkeerde-bedproblematiek' is een belangrijke belemmering voor de behandeling van een beroerte. Patiënten voor wie geen plaats is in het verpleeghuis of revalidatiecentrum houden vaak lang en onnodig een ziekenhuisbed bezet. Soms moeten ze meer dan een maand wachten. Al die tijd zijn ze passief, terwijl ze zouden kunnen revalideren. Is er uiteindelijk een plek voor hen, dan gaat het herstel vaak moeilijker dan wanneer meteen met revalidatie was begonnen.

Jaarlijks krijgen ongeveer dertigduizend mensen, vooral ouderen, een beroerte: een herseninfarct of een hersenbloeding. Dat aantal stijgt door de vergrijzing, waardoor de zorgketen nog meer verstopt dreigt te raken. Rotterdam is dan ook niet de enige regio die aan een samenwerkingsverband werkt. Kwaliteitsorgaan CBO begint dit najaar een Doorbraakproject, waarin regio's hulp krijgen om de samenwerking tussen verschillende instellingen te organiseren.

Volgens CBO-directeur Wim Schellekens draait het allemaal om planning. 'In de gezondheidszorg plannen we te veel op basis van eenlingen, bij elke patiënt beginnen we opnieuw te denken. Terwijl je heel goed van tevoren kunt berekenen hoeveel patiënten je moet verwachten.' Instellingen moeten volgens hem vooral duidelijke afspraken maken over de aantallen patiënten die onderling doorstromen. 'Opnameplanning begint bij goede ontslagplanning. Als een verpleeghuis weet hoeveel patiënten het uit het ziekenhuis kan verwachten, hoeven er helemaal geen wachtlijsten te zijn.'

Het Doorbraakproject is een vervolg op experimenten in Delft, Haarlem en Nijmegen, waar eind jaren negentig stroke services zijn opgezet. Die experimenten laten vooral zien hoe taai de verkeerde bedproblematiek is. Alleen in Delft is de doorstroom echt versneld. De andere steden kampen nog steeds met lange wachttijden voor verpleeghuizen.

'In Delft deden maar één ziekenhuis, één verpleeghuis en één revalidatiecentrum mee aan de stroke service', zegt prof. dr. Robbert Huijsman die de evaluatie van de projecten leidde. 'Misschien ging de samenwerking daarom makkelijker dan in de andere regio's waar meerdere instellingen betrokken waren.'

Patiënten liggen in Delft gemiddeld nog maar 13 dagen in het ziekenhuis, in Haarlem en Nijmegen 32 dagen. Wie pech heeft, moet in die laatste regio's een halfjaar blijven. Daar liggen patiënten 40 procent van hun tijd om 'niet-medische redenen' in het ziekenhuis. Zij liggen te wachten tot ze ergens anders heen kunnen. In Delft is dat nog maar 5 procent.

Snelle doorstroom is niet alleen belangrijk voor nieuwe patiënten die een bed in het ziekenhuis nodig hebben, maar ook voor patiënten die onnodig in het ziekenhuis liggen. Hoe sneller ze kunnen revalideren, hoe groter de kans is dat ze ooit weer zelfstandig kunnen wonen. In het ziekenhuis zijn de mogelijkheden om te oefenen te beperkt.

Voor verpleeghuizen is snelle revalidatie eveneens gunstig. Als patiënten weer naar huis kunnen, ontstaat ruimte voor anderen. Voor verpleeghuizen met een beddentekort is dat van groot belang.

De grootste hindernis voor goede doorstroom lijken de historisch gegroeide verschillen tussen instellingen. In een stroke service moet iedereen werken volgens dezelfde protocollen, zodat het overleg tussen de instellingen goed verloopt. Hoe meer instellingen er meewerken, hoe moeizamer de onderlinge afstemming lijkt te gaan. In het Doorbraakproject krijgen regio's hulp om verschillen te overbruggen.

Schellekens: 'We hebben dertig inschrijvingen gekregen, terwijl we maar geld hebben voor tien regio's. Ik was verbaasd over dat hoge aantal. Blijkbaar werken veel instellingen aan een samenwerkingsverband, maar slagen ze er zelfstandig niet in dat te organiseren.'

Uiteindelijk willen de stroke services een opnamegarantie voor ziekenhuizen bereiken. Nu moeten huisartsen vaak leuren met patiënten met een beroerte, terwijl snelle behandeling van vooral een herseninfarct belangrijk is. Als een patiënt binnen drie uur na het infarct medicijnen die bloedstolsels oplossen krijgt toegediend, kan de hersenschade beperkt blijven.

Meer over