Sneakerfreaks

De sneaker is een cultuuricoon geworden. Een sportschoen die niets meer met sport te maken heeft. Een verzamelobject. Hoe unieker, hoe beter en daar spelen de fabrikanten handig op in....

Een gymnastiekschoen. Deze definitie geeft de Van Dale bij het woord sneaker. Schoen met rubberen zool of ander zacht materiaal waarmee iemand je niet hoort aankomen, valt erte lezen op www.brainydictionary.com. 'Niet elke sportschoen is een sneaker', zegt Femke Wolting, maakster van de documentaire Sneakers, van straat naar Catwalk (2004). 'Want de sneakers van tegenwoordig staan helemaal los van sport en zijn meer een mode-item en een uiting van een subcultuur of identiteit. Daardoor is de sneakermarkt gelodeerd. Iedereen wil sneakers.'

De sportschoenfabrikanten varen in ieder geval wel bij deze trend. Nike (vorig jaar een omzet van 10 miljard) blijft de grootste sportschoenenfabrikant, maar ook Adidas (6,5 miljard) en Puma (1 miljard) profiteren van de sneakergekte. Daarnaast zijn er tijdschriften over sneakers, exposities over de sportschoen en mode-ontwerpers die sneakers ontwerpen. 'De sneaker is een cultuuricoon geworden. Negentig procent van de consumenten sport er niet op.'

Elke subcultuur vooral hiphoppers en skaters heeft zich sneakermerken toegeend. De hiphoppers hebben vooral Nike en Adidas groot gemaakt. In de jaren tachtig was het Duitse Adidas dchoen onder de hiphop kids. Niet in de laatste plaats vanwege rapgroep Run DMC, die nooit zonder hun let wel veterloze Adidas mlabel er nog aan en strakke Lee-spijkerbroek gesignaleerd werden. Ze wijdden er zelfs een nummer aan.

My Adidas walk through concert doors/and roam all over coliseum floors/I stepped on stage, at Live Aid/All the people gave an applause that paid.

Tegenwoordig is Nike populairder onder rap-liefhebbers. Vooral de zogenoemde dunk, een platte basketbalschoen, en de Air Force, een basketbalschoen met lucht in de zool, is populair. 'Daarbij is het belangrijk hoe je de schoen draagt', zegt Woltering. 'Dat maakt je uniek. Want gek genoeg geeft een massaproduct als een sneaker de dragers toch een gevoel van exclusiviteit.'

Onder skaters zijn de merken DC, Globes, Es, Etnies, Emerica en Osiris gewild. Maar de oer-skateschoenen zijn Vans. De eerste skateboarders uit de jaren vijftig skaten blootsvoets skateboarden was immers een verlengde van surfen.

Totdat de gebroeders Jim en Paul Van Dorens in 1966 canvas en leren schoenen begonnen te produceren. Deze Vans bleken uiterst geschikt voor skateboarden vanwege de structuur van de waffle-sole; de wafelstructuur van de smalle schoen zuigt zich vast aan de griptape van de skateboard.

Toen skatelegenden als Tony Alva en Stacy Peralta ze gingen dragen vanaf de jaren zeventig, werden Vans de offici skateschoenen. Hoewel het skateboarden begin jaren tachtig minder populair werd, waren de zwart-wit geblokte Vans al mode, doordat Sean Penn de schoenen droeg in de film Fast times at Ridgemont High. Tegenwoordig zijn Vans weer hot. De slip-on, een instapper uit de jaren zeventig, is helemaal van nu.

Sneakerfabrikanten doen er alles aan om 'hun' subcultuuur permanent aan zich te binden. Wolting: 'Adidas en Puma sponsoren bandjes en deejays. Nike doet dat veel onopvallender.' Het bedrijf sponsort wel kunstenaars en maakt limited editions voor de sneakerheads, de verzamelaars. 'Maar naar de massa afficheren ze zich als sportmerk, wat op de lange termijn slimmer is, omdat een subcultuur kan verdwijnen. Nike doet iets voor de massa voor de niche. Dat is het knappe aan hun marketingstrategie.'

'Nikes draag ik niet, uit principe'

Naam: Cliff Kalwy (36), eigenaar skatewinkel

Verzamelt: Vans

Heeft: 40 paar

'Mijn allereerste Vans heb ik ruim twintig jaar geleden gekocht toen ik nog een jochie was en helemaal gek van skateboarden en punkrock. Op school werd ik uitgelachen, maar twee jaar later liep iedereen ermee. Dat waren nog gewone confectieschoentjes.

'Twee jaar later kocht ik ze custom made in de Vans-fabriek in Anaheim, California. Sinds 1994 zijn ze ermee gestopt, omdat de schoen te duur werd en de milieu-eisen waren aangescherpt. De schoenen worden nu geproduceerd in Aziwaar ze de afvalstoffen gewoon in de rivier dumpen.

'Ze waren schitterend, die schoentjes. Juist omdat ze door het handwerk niet helemaal identiek zijn. Tweehonderd gulden heb ik ervoor betaald, een godsvermogen in die tijd. Nu heb ik wel een hele winkel vol Vans in alle mogelijke kleuren en prints. Ik verkoop ook alle skateschoenen van nu. DC's, Globes, Es, de nieuwe modellen van Vans. Maar daar word ik zelf niet dood in gevonden.

'Nikes bijvoorbeeld draag ik uit principe niet, dat is toch een beetje verraad. Heulen met de grote reus van de sneakers-industrie. Nikes, Puma's; spreeuwenschoenen noem ik dat. Daar loopt iedereen in. Mijn personeel mag ook geen Nikes dragen in de zaak.

'Ik ben zelfs met Vans ten huwelijk gevraagd! Had mijn vriendin een paar speciaal laten maken met op elke schoen een duif en de woorden: wil je met me trouwen? Die doe ik dus echt nooit weg.'

'Ik draag mijn sneakers heel basic'

Naam: Gilberto Arduini (30), verkoper in sneakerzaak

Verzamelt: voornamelijk Nikes

Heeft: 100 paar

'Het is de bouw die een schoen mooi maakt, en hoe een broek eronder valt. Het gaat om kleine details zoals de lip, de kleurencombinatie, of er mash (soort gaas) in verwerkt is, het soort leer en of de schoen mooi aansluit op mijn voet. Als dat allemaal klopt, koop ik 'm.

'Ik heb vooral Nikes. Want hoe je het ook wendt of keert: van alle sneakerproducenten is Nike toch het meest vooruitstrevend. Ik werk in een winkel waar we voornamelijk skateschoenen verkopen, maar met die fat look heb ik niks. Ik skate zelf ook, maar dan op old-skool Vans. Ja, daar heb ik er ook nog een paar van. Ik heb een soort inloopkast gebouwd voor mijn schoenen.

'Mijn eerste sneaker was een geel met zwarte dunk, mooie schoen. Maar nu is die overal te koop in goedkoop leer. Van dat flutspul! Die schoen vond ik echt het einde. Trouwens, de Adidas Ill Nastase is ook een moordschoen. Maar meer dan 150 euro heb ik er niet voor over.

'Ik draag mijn schoenen heel basic, gewoon mijn broek erover heen. Niet met de lip over mijn broek, dat vind ik te hiphop, maar je moet de schoen wel zien. Hij moet niet helemaal strak dichtgeveterd zitten, maar ook niet helemaal los. In de zomer draag ik Air Max met shorts. Ik draag eigenlijk altijd sneakers. Behalve als ik een pak aan moet. Het is zogenaamd modieus om daar sneakers onder te dragen. Maar bij een pak horen handgemaakte leren schoenen. Tja, ik blijf een Italiaan.'

'Over twee jaar zijn ze veel meer waard'

Naam: Rakesh Gokoel (25), verkoper in zonnebrillenzaak

Verzamelt: voornamelijk Nikes

Heeft: 80 paar

'Sommige sneakers heb ik nooit gedragen. Die zitten gewoon in de doos. Af en toe kijk ik ernaar en dat is het dan. Mensen vinden dat raar, maar ik weet dat die schoenen ooit veel geld gaan opbrengen. Als ik ze twee jaar wegzet, zijn ze het driedubbele waard. Kijk maar voor hoeveel sommige sneakers op het internet worden verkocht: voor duizenden euro's.

'Niet dat ik ze koop om eraan te verdienen. Ik koop ze omdat ik ervan geniet. Ik heb een aantal hele exclusieve schoenen. Van paar Adidas, bewerkt door een Japanse kunstenaar, is er maar op de hele wereld. Kostte vijfhonderd euro. Ik heb ervoor gespaard. Ik ben er heel blij mee, maar ik loop er bijna niet op. Ik zit er zelfs over te denken mijn schoenen te verzekeren.

'Parijs, Nederland, Trinidad, mijn schoenen komen van over heel de wereld. Nike maakt soms alleen schoenen voor een bepaald land of voor een bepaalde gelegenheid. Ik heb bijvoorbeeld een Halloween-editie van Nike en een Trinidad-versie van een dunk waarin alle eilanden van West-Indin de zool verwerkt zijn. En een Nike Airforce met het Chinese teken voor aap, vanwege het jaar van de aap. Die schoenen worden in beperkte oplagen gemaakt. De jacht naar zo'n speciale schoen is vaak het leukst. Ik verf mijn eigen sneakers ook. Dan koop ik witte en maak ik mijn eigen kleurencombinaties. Als ik die ene met rasta-kleuren aan heb, kijkt iedereen. Toch leuk.'

'Verzamelen werkt heel verslavend'

Naam: Walid Shahin (24), student communicatiewetenschap

Verzamelt: voornamelijk Nikes

Heeft: 80 paar

'Je moet met je schoen iemand kunnen wegblazen. Dat een gozer denkt: die sneakers zijn echt sick. Of dat mensen naar je schoenen kijken en denken: waar heeft ie die nou vandaan? Maar daar doe ik het niet om. Ik koop sneakers omdat ik ze mooi vind.

'Mijn interesse begon bij mijn eerste basketbalschoenen. Die kreeg ik van mijn ouders, Nike Air Jordans, duur in die tijd. De tachtig paar die ik nu heb, zijn vooral van de laatste vier jaar. Alles staat in dozen in de keuken. Ik had een tijdje een goedbetaalde baan en toen heb ik flink ingeslagen. Soms kwam ik met drie paar tegelijk thuis.

'Mijn meest bijzondere paar heb ik gekocht in New York. Het zijn Nikes Air Force van gevlochten, zwart Italiaans leer. 280 dollar, de duurste die ik heb. Met een andere jongen ben ik de enige in Nederland die ze heeft. Ik was speciaal naar New York gegaan voor sneakers die hier niet te krijgen zijn.

'Een tijdje kocht ik zoveel schoenen dat ik geldproblemen kreeg. Het werkt heel verslavend. Zeker toen Nike een heleboel retro-modellen begon te maken, wilde ik alles hebben. Ik kocht sommige modellen zelfs dubbel omdat ik bang was dat ze niet meer zouden worden gemaakt. Maar Nike re-issuet alles.

'Er is een overkill aan retro: iedereen loopt met die dunks uit de jaren tachtig. Ik ben ook niet meer zo stoked als vroeger, want als je denkt dat je een limited edition hebt, reproduceert Nike die schoen een jaar later. Dat is jammer.'

Meer over