ANALYSE

Snakken naar een Soft Brexit

Het Verenigd Koninkrijk blijft bij Europa horen, benadrukt Brexit-leider Boris Johnson, maar de ontsnappingsroute waar hij op zinspeelt zou verraad zijn aan de Leave-stemmers.

Patrick van IJzendoorn
Boris Johnson, de voornaamste kandidaat-premier, zwaait naar de pers bij het verlaten van zijn huis in Oxfordshire. Beeld reuters
Boris Johnson, de voornaamste kandidaat-premier, zwaait naar de pers bij het verlaten van zijn huis in Oxfordshire.Beeld reuters

Vrij reizen door het continent? Huisje kopen in de Provence? Studeren in Bologna? Volgens Boris Johnson zal dit alles in de toekomst geen probleem zijn voor de Britten, net zoals andere Europeanen van harte welkom blijven in het Verenigd Koninkrijk. 'Ik kan niet genoeg benadrukken dat ons land bij Europa hoort - en altijd zal horen', schreef de voornaamste kandidaat voor het Britse premierschap maandag in The Daily Telegraph.

Sterker, het Verenigd Koninkrijk zal wat hem betreft toegang behouden tot de gemeenschappelijke markt, zonder deel uit te maken van de politieke unie. Wie zijn stuk leest, krijgt de indruk dat het eiland klaarstaat om toe treden tot de Europese Economische Gemeenschap (EEG). Het optimisme straalt ervan af. Zijn ongekamde haardos lijkt op een rijzende zon.

Favoriete ontsnappingsroute

Voornaamste probleem is dat de EEG 24 jaar geleden ophield te bestaan. Waar Johnson op zinspeelt is toetreding tot de Europese Vrijhandelsassociatie (EVA), waar ook IJsland, Noorwegen en Liechtenstein deel van uit maken. Deze 'Noorse optie' lijkt nu de favoriete ontsnappingsroute te zijn voor de Conservatieven in het Brexit-kamp die een beetje lijken te zijn overdonderd door de zege in het EU-referendum.

Nu de economische realiteit duidelijk wordt - een dalende pond, paniek op de beurs en bedrijven die de City dreigen te verlaten - snakken ze naar een Soft Brexit, een plekje in de Europese Economische Ruimte. De Tories willen bekend staan als de partij bij wie de economie in betrouwbare handen is. Dit imago staat op het spel.

Tekst gaat verder onder de illustratie.

Hoe ontvlecht je na 43 jaar de relatie met de Britten?

Hoe ontvlecht je na 43 jaar een relatie waarin de huisregels, de inboedel, het budget, het aantal familieleden en overzeese kennissen met de tijd exponentieel zijn gegroeid? Een 'herculestaak' noemen EU-ambtenaren de voorziene scheiding van Groot-Brittannië en de EU. Komende weken brengt een aparte taskforce van EU-president Tusk in kaart over welke zaken Londen en Brussel straks moeten ruziën. Alvast een eerste overzicht. (+)

null Beeld
Beeld

Verraad

De Noorse optie heeft als voordeel dat de Britten hun eigen landbouw- en visserijbeleid kunnen bepalen. Bovendien vallen ze niet meer onder het Europese Hof van Justitie en heeft Westminster iets van haar soevereiniteit terug. Tevens kunnen de Britten handelsakkoorden sluiten met landen buiten de EU, al is het de vraag of er voldoende handelsjuristen voorhanden zijn.

Het nadeel is dat ze minder zeggenschap hebben over Europese regelgeving, nog steeds een contributie moeten afdragen en dat het nog maar de vraag is of de Europese lidstaten de markt willen openstellen voor dit nieuwe lid van de EVA. Een voorwaarde voor deelname aan de gemeenschappelijke markt is het vrij verkeer van personen. Noorwegen is zelfs lid van Schengen.

Het zou verraad zijn. De overwinning is grotendeels te danken aan Nigel Farage en diens pleidooi voor een restrictief toelatingsbeleid. Immigratie groeide uit tot het voornaamste thema. Voor de protectionistisch ingestelde faragisten is de stem tegen de EU een protest tegen globalisering. Dat geldt ook voor de socialisten als George Galloway en Dennis Skinner die een Brexit primair zagen als een aanval op de neoliberaal geachte EU, en een wraak op de manier waarop Griekenland is behandeld.

De wereld in

Lijnrecht daar tegenover staan de thatcheriaanse libertariërs die bevangen zijn door de geest van de zeeheld - en piraat - Sir Francis Drake. Zij willen dat het land de wereld intrekt met unilaterale vrijhandelsverdragen en de grenzen juist openhoudt voor immigranten.

De nieuwe premier staat voor de schier onmogelijke taak om een middenweg te zoeken tussen deze twee verlangens, maar voorlopig dobbert de natie doelloos in de oceaan, niet als de zilvervloot maar als de Vliegende Hollander bij de Kaap de Goede Hoop. De hoop is dat de financiële markten tot rust komen. Minister van Financiën George Osborne, die vijf dagen lang vermist was, hield maandagochtend een opbeurende toespraak, maar veel hielp het niet. Weinig hoopgevend waren ondertussen de berichten uit Brussel, waar de verwachtingen van Johnson achteloos zijn verworpen als dagdromerij. David Cameron klonk uiterst mistroostig tijdens een Brexit-debat in het Lagerhuis.

Vanuit romantisch oogpunt heerst er tevredenheid over de uitkomst. Zo noemde de historicus Andrew Roberts de Brexit een klassiek-Engelse volksopstand, indrukwekkender dan de Franse revolutie, geleid door een ratjetoe aan persoonlijkheden 'een semi-albinistische classicus die door zijn studievrienden een 'truffelvarken' werd genoemd, een in Duitsland geboren sociaal-democrate, een kettingrokende man van het volk en een eindeloos-hoffelijke intellectueel met een scherp brein'.

null Beeld reuters
Beeld reuters

'Bregretters'

Voor hen lijkt het bereiken van de zaak het einde van het vermaak te zijn. Er is een heuse klasse van 'Bregretters' opgestaan, mensen die voor een uittreding hebben gestemd en bij nader inzien niet gelukkig zijn met de impulsieve vorm van protest waaraan ze hebben meegewerkt.

Er worden volop historische parallellen getrokken. 'Tacitus rapporteerde ooit,' zo schreef een lezer bijvoorbeeld in The Financial Times, 'hoe de Britten tot hun nek toe het moeras inliepen bij hun poging aan de Romeinen te ontsnappen. We hebben het net weer gedaan.' De Conservatieve Partij heeft nu besloten haast te maken met het kiezen van de nieuwe leider die het gevecht met de EU moet aangaan. Belangstellenden moeten zich voor donderdag aanmelden en begin september wordt de winnaar bekendgemaakt. De baan is al omschreven als een gifbeker.

Gif was ook de doodsoorzaak van de heldhaftige Keltische koningin Boudicca wier leger door de Romeinen was verslagen, nadat Londen was verwoest. Haar beeld staat naast Big Ben. Als eerbetoon. En waarschuwing.

Meer over